Tình hình càng thêm phức tạp trước dự báo hàng chục ngàn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số vốn “nhạy cảm” trước hiện tượng bất thường của thiên nhiên đang vô cùng hoang mang và có nguy cơ bỏ làng, trở lại đời sống du canh, du cư nếu động đất không sớm được giải thích rõ ràng...
 |
| Đới đứt gãy địa chất Trà My - Trà Bồng tại vùng hồ Sông Tranh thường xuyên gây nứt, lở đất. |
Để cửa mở nếu... “động là chạy”
Phố núi Bắc Trà My bé tẹo như lòng bàn tay nằm lọt thỏm giữa thung sâu rừng xanh đang mất đi sự yên bình vốn có bởi động đất. Sự tất tả lo âu hiển hiện trên gương mặt và trong lời nói từ thường dân cho đến lãnh đạo huyện. Ông Đặng Phong - Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My - “tuôn” ngay một câu chuyện dài về nỗi lo đang bao trùm lên toàn huyện: “Trong trận động đất đêm 27.11, tôi đang ngủ thì choàng tỉnh dậy bởi tiếng nổ quá lớn. Chiếc giường kê tựa vào tường rung lên bần bật. Chén tách, bát đũa nhảy loảng xoảng. Điện thoại cho anh em lãnh đạo huyện tại thị trấn Bắc Trà My thì ai cũng đang mơ mơ hồ hồ trước sự việc”.
Phó Chủ tịch huyện Trần Anh Tuấn góp chuyện: “Rất nhiều người dân ở thị trấn đã hốt hoảng tông cửa chạy ra đường. Lò bánh mì Mai Phúc đang hấp những mẻ bánh lúc rạng sáng 28.11 bị chấn động khiến mọi người phải vứt cả đồ nghề, tông cửa nháo nhào chạy thẳng ra đường. Một cụ già bị mù hai mắt đang ngủ trong nhà ở gần chợ huyện la làng: “Bọn bây chơi đùa kiểu chi mà khiêng giường tau đi đâu?”. Anh em cơ quan, người thân những ngày này luôn dặn dò nhau ban đêm đi ngủ chớ chốt khoá cửa để còn kịp tháo chạy cho nhanh khi động đất”.
Câu chuyện bông đùa trong những ngày động đất mới xuất hiện giờ đây đã lớn dần theo cường độ và tần suất của những tiếng nổ lạ và rung chấn mạnh. Suốt mấy ngày “thường trú” Bắc Trà My, chúng tôi nghe chuyện động đất lặp đi lặp lại mỗi sáng tại quán càphê bên chợ huyện, trong mỗi cuộc họp của UBND huyện và mỗi chiều chiều nơi hàng quán hay bàn nhậu vỉa hè. Càng về phía các xã Trà Bui, Trà Đốc, Trà Tân ngay dưới chân hồ thuỷ điện Sông Tranh 2, không khí “sợ động đất” lại càng nặng nề hơn. Ngay trong quán mì trưa tại ngã ba xã Trà Tân, cả chủ lẫn khách là những người dân địa phương đều buông đũa ngẩn ngơ khi nghe chúng tôi hỏi đến chuyện động đất.
Bà Hồ Thị Tám than thở: “Không ai làm ăn, ngủ nghỉ chi được với cái kiểu nổ rung khủng bố như ri. Nhà cửa rung chuyển không biết sập giờ mô rồi lấy chỗ đâu ở. Xóm dưới đã có cả chục nhà bị nứt toác trong khi nhà tui ở gần hồ hơn. Nhưng khiếp hơn là không ai biết chuyện gì đang xảy ra với túi nước khổng lồ chực ngay trên đầu. Với cái kiểu ni kéo dài không biết bao giờ mới dứt thì có nước phải kéo nhau bỏ làng mà chạy sâu vào núi”.
 |
| Những người dân xung quanh vùng hồ lo ngại vì động đất. Ảnh: T.H - T.T.T |
Nỗi bất an thường trực
Ông Phong nói: “Động đất đang lớn dần đến mức không ai có thể ngồi yên được nữa. Tuy nhiên cả huyện lẫn tỉnh đều không đủ khả năng để xác định nguyên nhân sự việc và cảnh báo phòng ngừa”. Từ tháng 12.2010 bắt đầu xuất hiện những tiếng nổ ì ầm lạ lẫm không biết từ đâu dội về nhiều đêm. Tiếng nổ ngày càng lớn với âm vọng đầy đe doạ kèm với rung chấn nhẹ. Tiếng nổ lạ khiến UBND huyện phải lập tức yêu cầu Công an huyện tổ chức điều tra, xác minh đề phòng âm mưu phá hoại hoặc khai thác đá, vàng bằng cách đánh mìn.
Nhưng sau 2 tháng điều tra, công an khẳng định không có bất cứ vụ đánh mìn nào xảy ra trên địa bàn trong những thời điểm đó. Đến tháng 6.2011, tiếng nổ và rung chấn đã mạnh lên đến mức người dân hoang mang và huyện phải gửi văn bản cầu cứu đến Sở Khoa học - Công nghệ và UBND tỉnh. Nhưng không có hồi âm. Đầu tháng 11.2011, thêm một lần lời kêu cứu của UBND huyện rơi vào im lặng. Cho đến đêm 16.11, rồi suốt từ đó đến nay, tiếng nổ lạ và sự rung chuyển chấn động, khiến lãnh đạo huyện không còn kịp làm văn bản mà phải cấp báo bằng điện thoại với cấp trên. Ngày 20.11, Sở Khoa học - Công nghệ cùng UBND huyện có cuộc khảo sát sơ bộ, nhưng cũng chỉ có thể làm đến mức ghi nhận thực trạng, cùng làm báo cáo kiến nghị sự vào cuộc của các cơ quan chuyên môn trung ương.
Động đất chỉ xuất hiện kể từ sau khi hồ thuỷ điện Sông Tranh 2 tích nước - tháng 12.2010. Ông Phong khẳng định: “Xưa nay ở đây chưa hề có chuyện động đất. Vì vậy, dù có nguyên nhân gì đi nữa, thì chắc chắn động đất là do hồ thuỷ điện mà ra. Vùng ảnh hưởng động đất đều nằm xung quanh hồ thuỷ điện với bán kính trên 50km. Vừa lo rung nổ lạ, vừa lo túi nước 730 triệu khối trên đầu liệu có vì vậy mà bị vỡ hay không, bản thân tôi và các cán bộ huyện cũng lo đến mất ngủ, huống gì người dân”. Hồ thuỷ điện Sông Tranh 2 có cao trình 175m so mực nước biển, trong khi đó cao độ của huyện thị Bắc Trà My chừng 100m, nên chỉ xấp xỉ đáy hồ. Nếu trường hợp xấu nhất xảy ra, động đất dẫn đến sự cố vỡ đập thì không thể diễn tả hết được hậu quả khi toàn bộ nước hồ trút thẳng xuống.
 |
| Lở đất do đới đứt gãy địa chất Trà My - Trà Bồng tại vùng hồ Sông Tranh . Ảnh: T.H - T.T.T |
Cảnh báo “dư chấn” ngoài ý muốn
Chính quyền huyện Bắc Trà My chính là “nạn nhân” đầu tiên của những dư chấn ngoài ý muốn lan toả từ những trận động đất liên hồi. Sự hoang mang tột độ của người dân đẩy chính quyền vào thế “kẹt”, bởi đến nay vẫn chưa có bất cứ một kết luận chính thức nào của cơ quan chuyên môn đủ thẩm quyền để huyện có cơ sở trấn an dân.
 |
| Các nhà khoa học khảo sát hiện trường động đất tại hồ thuỷ điện Sông Tranh 2. |
Tuy các phương tiện truyền thông đã đưa lời giải thích của một số chuyên gia, nhưng huyện không thể căn cứ vào đó mà khẳng định với dân rằng động đất không ảnh hưởng đến nhà cửa, công trình và bao giờ thì chấm dứt. “Tình hình đã căng lắm rồi, nếu không sớm giải thích rõ ràng với người dân thì sẽ còn phức tạp hơn và thật khó lường hậu quả. Nếu những ngày tới vẫn chưa có câu trả lời đủ căn cứ thì chúng tôi buộc lòng phải tuyên truyền “qua loa” bằng cách cho hệ thống truyền thông toàn huyện đọc báo viết về hiện tượng này” - ông Đặng Phong đưa giải pháp “phủi nóng”.
Tuy nhiên “dư chấn” nặng nề nhất mà chính quyền địa phương đang phải đối mặt chính là những chấn động trong đời sống tâm linh của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng núi này với hơn 20.000 người. Đồng bào - theo phong tục tập quán lâu đời - vốn “nhạy cảm” với những biến đổi bất thường của tự nhiên, nên rất dễ phản ứng tiêu cực trước hiện tượng rung nổ chưa có lời giải đáp. Biết bao nhiêu công sức mấy chục năm qua để định canh định cư cho đồng bào, nay có nguy cơ tan thành mây khói theo những tiếng nổ dài.
Do quá mê tín, nhiều người đã bắt đầu dời nhà kiên cố ra chòi rẫy vì sợ tai hoạ. Cứ đà này, việc họ vì hoảng sợ mà phải bỏ làng trở lại đời du cư là tất yếu. Lãnh đạo UBND huyện Bắc Trà My khẳng định: “Bằng mọi giá, chúng tôi sẽ không để xảy ra tình huống đáng lo ngại này. Nhưng điều đó còn phụ thuộc vào sự thông hiểu tình hình và động thái tích cực khẩn trương của cơ quan chuyên môn trong việc sớm đưa ra lời giải thuyết phục được người dân”.
Chiều tối 30.11, đoàn công tác của Bộ Khoa học - Công nghệ đã đặt chân đến Bắc Trà My chỉ 1 ngày sau khi nhận được tin cáo cấp từ chính quyền tỉnh Quảng Nam. Trước bức xúc của địa phương, đoàn đã lập tức vượt đường rừng đến khảo sát vùng tâm chấn, đặc biệt là khu vực ngay hồ thuỷ điện Sông Tranh 2. Nhưng mọi sự trông chờ của lãnh đạo huyện cho đến người dân cũng chỉ nhận được lời “an ủi” và tiếp tục đợi chờ sẽ có kết luận sớm nhất - theo như lời hứa của trưởng đoàn công tác, TS Trần Tuấn Anh - Viện trưởng Viện Địa chất. Khi chúng tôi chuẩn bị kết thúc phóng sự này, màn đêm phố núi như giật nảy mình bởi một tiếng nổ rền, chưa ai biết đó là tiếng nổ động đất hay chỉ là một tiếng động hơi khác thường của phố...
Thanh Hải - Trương Tâm Thư
Articles
Privacy
