THỜI 2 Đ - blog NHẬT TUẤN

THỜI "BÚT MỚI" : MIỀN CỰC LẠC

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Thu, 24 May 2012 05:10:00 +0000

Truyện viết năm 1991. Năm sau được chọn in trong tập truyện ngắn dự thi Bút Mới , tên truyện được chọn làm tên chung cho cả tập. Vì truyện này và một vài truyện của tác giả khác sách bị thu hồi. Mãi đến năm 2003, “Miền cực lạc” mới được in lại trong tập truyện ngắn “Tuyệt đối yên tĩnh” của Trần Đức Tiến. Năm 2005, “Miền cực lạc” được dịch và in trong tạp chí Shincho - một tạp chí văn chương có uy tín lâu đời của Nhật, số đặc biệt về văn học nước ngoài.

MIỀN CỰC LẠC

TRẦN ĐỨC TIẾN

Họa sĩ, nhà thơ Chu Hoạch minh họa

P., bốn mươi tuổi, cao một mét sáu mươi, mười bảy năm phục vụ trong ngành thống kê, là một người đàn ông trông vẻ ngoài không có gì đặc biệt so với những người đàn-ông-viên-chức khác, ngoại trừ một cố tật là hay đỏ mặt.

Ông sống trong một khu tập thể nghèo nàn nhưng yên tĩnh, không hề có ý định giao du với bất cứ ai và nói chung cũng không ai hơi đâu để ý đến ông.

Hàng ngày ông đạp xe đi làm và từ chỗ làm trở về nhà theo một lộ trình đã ổn định từ mười bảy năm nay. Trên quãng đường ấy, thỉnh thoảng P. gặp lại một người quen cũ - một bạn học từ thuở xa xưa hay một người nào đó đã từng biết ông qua những lần giao dịch công tác. Những người này mỉm cười gật đầu chào ông. Có người thân ái hơn thì dừng hẳn xe lại, bắt tay và hỏi han đôi ba câu ân cần. Mỗi lần như vậy, P. đỏ văng hết cả mặt mũi, nói năng lắp bắp, cử chỉ lúng túng cực kỳ khó coi. Ông còn phải tiếp tục sống trong tâm trạng thảng thốt rất lâu sau đó, giống như người suýt bị bắt quả tang vì một việc làm ám muội.

Đã nhiều năm trôi qua như vậy, và cuộc đời của P. có lẽ chẳng còn gì phải nói nếu không muốn làm cho nó thêm loãng nhạt. Cho tới một buổi sáng tháng mười năm một ngàn chín trăm chín mươi mốt… Sáng ấy trên đường tới sở, P. bất chợt gặp đám đông đang xúm xít chung quanh một chiếc xe tải đỗ chềnh ềnh giữa lòng đường. Nhìn vẻ mặt hiếu kỳ của mọi người, ông đoán ngay: tai nạn giao thông. Giá như mọi lần khác thì ông đã tìm cách lảng xa - ông vốn là người lịch sự và luôn luôn chấp hành nghiêm chỉnh các lề luật ở nơi công cộng. Nhưng hôm đó không hiểu có sức cám dỗ ma quái nào đã khiến ông dừng xe và ngó cổ vào. Trên nền đường, ngay cạnh bánh xe tải, xác một người đàn ông nằm sóng sượt. Thi thể nạn nhân bầm dập, nhưng hàm răng lại đang nhe ra như cười. Điều này đột ngột gây cho P. cú sốc rất mạnh. Ngay lập tức, ông hiểu rằng thực sự người kia không chết. Linh hồn - tức cái phần còn sống, thậm chí còn tồn tại vĩnh cửu của y đã vọt thoát ra khỏi ngôi-nhà-thân-xác vừa kịp lúc ngôi nhà đó bị húc đổ và dập vỡ. Giờ đây, nó, cái linh hồn nhanh chân ấy, hẳn còn đang quanh quẩn đâu đây, trên ngọn cây, thậm chí ngay trên nóc xe tải, và đang lặng lẽ cười vào mũi đám đông lăng xăng dưới lòng đường.

Có linh hồn thật không? Có sự siêu thoát ngoạn mục của nó khỏi thể xác thô tạp và ngán ngẩm hay không? Thần kinh P. tập trung cao độ vào câu hỏi này. Đến nỗi, ông không hề biết rằng, con người ông, về mặt cơ chế, đang có sự chuyển đổi ráo riết. Phải đến khi nhìn thấy chính mình đang ngồi trên xe đạp, ông mới kịp kinh ngạc. Xe vẫn lăn bánh, còn gương mặt ông - gương mặt của con người đang ngồi trên xe ấy - thì lại trắng bệch ra như cái xác không hồn. Sau một cú va chạm mạnh vào lề đường, P. lồm cồm bò dậy và sực tỉnh.

Ông không dám nhảy lên xe đi tiếp. Người chưa hết run, ông dong xe đi bộ trên hè, cố làm ra vẻ bình thản, nhưng một nỗi hồi hộp thật khó tả khiến tim ông đập cuồng lên. Ông biết rằng, do sự tình cờ, ông đã phát hiện ra cái khả năng dị thường của chính mình.

* *

Cuộc thí nghiệm đầu tiên dự kiến vào lúc mười chín giờ ba mươi phút cùng ngày. Bữa cơm vừa kết thúc, mâm bát dọn đi, một mình P. ngồi nán lại bên bàn. Ông bình tĩnh pha một ấm trà. Suốt cả ngày hôm nay ông căng thẳng chờ đợi giây phút này. Đã có lúc lòng kiên nhẫn suýt bị đánh gục - P. định thử luôn ngay tại bàn giấy… Nhưng bây giờ, ông lại thấy cái khả năng phi thường đó không có gì xa lạ với ông - ông muốn đem nó ra thực hành lúc nào cũng được.

P. thong thả mở cặp, lấy ra tờ báo mới. Ngay trang nhất, báo đưa tin về cuộc thi hoa hậu đoan trang toàn quốc. Cần phải nói thêm rằng, ở cái thành phố hẻo lánh của P. không mấy ai quan tâm đến cuộc thi, nhất là những người ở lứa tuổi ông và có hoàn cảnh sống tương tự. Nhưng P. thì ngược lại - ông âm thầm theo dõi ngay từ lúc cuộc thi khởi đi bước đầu tiên. Và khi đài phát thanh, trong bản tin chiều cách đây vài ngày loan báo kết quả, ông đã lặng lẽ mặc quần áo đi ra đường. Nói đúng hơn là cả thành phố quạnh vắng lúc bấy giờ chỉ có một mình P. đổ xuống đường, làm một cuộc diễu hành chào mừng thầm lặng.

Trên trang nhất, những tấm ảnh màu tuyệt đẹp - kỹ nghệ in ấn mấy năm qua đã tiến một bước dài! P. tò mò ngắm nhìn gương mặt Hoa hậu. Không, quả thật ông không thích các hoa hậu nói chung. Vẻ đẹp của họ hoàn thiện quá, trí tưởng tượng của kẻ chiêm ngưỡng sẽ chết luôn cùngvới niềm thán phục. Ông yêu các á hậu hơn. Ông sẵn lòng chia sẻ với họ nỗi cảm thông trước một thắng lợi chưa tuyệt đối.

Á hậu thứ nhất đứng bên phải Hoa hậu, không hiểu sao lại có vẻ mặt hơi buồn. Khi P. nhìn nàng bằng cái nhìn dịu dàng nhất mà ông có, đột nhiên nàng thay đổi thái độ. Từ trong trang báo, nàng khẽ nheo một mắt lại - dấu hiệu chứng tỏ nàng đã nhận ra ông, đồng minh đáng tin cậy, giữa cái đám đông có khiếu thẩm mĩ nông cạn nhốn nháo nhiều ngày qua trước mặt nàng. P. cảm động ngây ngất. Sau cơn rùng mình khoan khoái, ông chợt thấy mình rơi tõm xuống một lòng giếng sâu hun hút, tối mù mịt. Gió thổi ù ù hai bên tai. P. hoảng hồn, cố vùng vẫy để thoát khỏi trạng thái rợn ngợp không trọng lượng, nhưng vô hiệu. May sao đúng vào lúc tưởng như hoàn toàn tuyệt vọng thì cuộc rơi bất ngờ kết thúc. Một khoảng không chan hoà ánh sáng mở oà ra trước mắt P. Trong vùng ánh sáng siêu thực, ông nhìn thấy nàng - Á hậu thứ nhất - bằng xương bằng thịt. Cái chấm nhỏ xíu trên mép nàng trong bức ảnh đã hiện nguyên hình là một nốt ruồi son. P. thấy mình vững tin lên và hơn thế, ông còn hào hoa phong nhã chẳng kém gì ai.

- Đợi anh đã lâu chưa? - Ông hỏi.

- Một thế kỷ! - Nàng đáp.

- Thế cũng chưa gọi là lâu - P. thở phào, tự nhiên nảy ra nhu cầu triết lý - Có những người mãi mãi tìm nhau nhưng vĩnh viễn chẳng bao giờ gặp nhau. Còn anh và em thì…

- Tiền!

P. ngừng bặt. Ông ngơ ngác mất một chút. Ông có nghe nhầm không đấy? Hình như là ông nhầm. Để khẳng định mình nhầm, ông dấn lên một bước. Quả thật nàng đã ngoan ngoãn để cho ông hôn lên nốt ruồi son. Họ dắt tay nhau đi, phơi phới trong khoảng không bao la với thứ ánh sáng diệu huyền. P. còn định hỏi nàng một số câu hỏi nữa, tỉ như: tại sao nàng yêu ông; nàng có hiểu ông không; nàng có tin rằng ông là người duy nhất trên thế gian này đánh giá đúng vẻ đẹp tâm hồn và thể xác nàng, vân vân… Nhưng không hiểu sao cái âm thanh chết tiệt ấy - “tiền” - cứ văng vẳng bên tai ông, khó chịu như tiếng vo ve của một con nhặng. Lại nữa: nàng vẫn mặc trên người chiếc áo thời trang còn nguyên cả biển số, như đang trong cuộc thi. Số 36! Chín nút. P. lại liên tưởng rất nhanh đến những chiếc biển số gắn sau đuôi xe máy. Chả là ông vẫn có thói quen mỗi lần đi ngoài đường lại nhẩm tính số nút của những chiếc xe máy phóng ào qua mặt. Thường là xe càng sang thì biển số càng “đẹp” - nghĩa là số nút càng lớn. Nút của nàng tối đa… Rõ thật khỉ! Nhảm nhí đến thế là cùng. P. kiên quyết xoá bỏ những liên tưởng thô thiển chỉ chực làm phương hại đến cái không khí thần tiên mà ông đang đắm mình trong đó.

Cuối cùng, họ cũng đến được đích mà không quá phức tạp như ta tưởng. Khi cả hai đã ngả mình trên bãi cỏ êm ái và P. chuẩn bị ngất lịm đi vì sung sướng, đột nhiên ông lại nghe:

- Tiền?

- Gì cơ?

- Tiền!

- Tiền nào?

P. dỏng tai lên để nghe cho rõ thì lập tức tai ông bị tóm ngay lấy và xoắn đi khá đau. Trời đất bỗng tối sầm. Tất cả biến mất - chốn thần tiên cùng Á hậu tuyệt kỳ. Con đường hầm hun hút. Gió thổi ào ào. Chớp mắt, ông đã hiện diện ở nhà mình bên chiếc bàn ăn. Tờ báo đẹp lăn xuống đất.

Những ngón tay tai ác nới lỏng vành tai của ông ra. Giọng bà vợ rin rít:

- Chỉ khéo vờ vịt. Mê ngủ chắc? Tiền, tiền nào nữa… Hôm nay là mồng năm, nhớ chưa?

P. hồi tỉnh, thừa nhận đúng hôm nay là mồng năm. Đã thành lệ, cứ đúng ngày mồng năm hàng tháng là bà vợ khảo tiền lương của ông. Nhưng lần này…

- Hôm nay là mồng năm, nhưng là tháng đầu qúy, lương chậm.

P. ôn tồn giải thích, đồng thời rất ngạc nhiên thấy có cái gì vương vướng ở trong quần. Ông thoáng đỏ mặt. Lừa cho bà vợ ngồi xuống yên ổn ở chiếc ghế bên kia bàn, ông đứng dậy, ấp úng đi vào nhà trong. Dáng đi lom khom khác hẳn thường ngày, nhưng may vợ ông không để ý - bà đang rầu rĩ về chuyện tiền nong.

P. đi thẳng xuống nhà tắm, cẩn thận cài cửa lại. Ông tụt phăng chiếc quần mặc nhà rộng thùng thình. Bộ phận đàn ông trên cơ thể ông cương to, rắn chắc, nóng rãy, bật văng ra như một chiếc lò so bị hãm. P. bàng hoàng. Rồi ông lập tức hiểu ra đấy là di chứng duy nhất của cuộc du hý vừa rồi trong miền cực lạc. Ông bần thần hồi lâu. Sau rốt, quyết định hạ nhiệt độ cho nó bằng cách tưới lên những gáo nước lạnh.

Tốn khá nhiều nước. Xong xuôi, P. thư thái bước lên nhà. Có một niềm vui trẻ trung, tuyệt mật, đang nhảy nhót trong lòng ông.

* *

Vậy là cuộc thí nghiệm, mặc dù không được P. chủ động, vẫn cứ diễn ra và kết thúc khá thành công. Giờ đây bất kỳ lúc nào, chỉ cần khôn khéo hơn một chút, ông cũng có thể từ bỏ cái thế giới xám xịt và tẻ ngắt thường ngày để phiêu diêu sang một thế giới khác hoàn toàn như ý. Những lúc ngồi một mình trước cái bàn giấy lạnh tanh ở cơ quan mà chẳng có việc gì làm. Những buổi tối vò võ bên bà vợ khắc khổ trong căn nhà thừa muỗi và thiếu ánh sáng điện. Ông chẳng dại gì làm việc đó khi đang đi trên đường. Và thích hợp hơn cả là sau bữa ăn tối lẻn ra ngồi ngoài sân dưới giàn hoa thiên lý. Ở đó, P. đã bố trí sẵn cho mình một chiếc ghế tựa. Từ cái sân bay bằng gỗ tạp hết sức khiêm tốn này, ông đã thực hiện bao nhiêu phi vụ tuyệt thú. Trong cái lãnh địa lý tưởng chỉ mình ông biết cách đặt chân tới, linh hồn ông mặc sức rong chơi, chạy nhảy tung tăng như đàn gia súc trên đồng cỏ tươi non.

Đã có lúc, lạy Chúa, ông muốn ở lại hẳn bên ấy. Ông định vĩnh viễn từ bỏ cái thế giới cứ khiến ông luôn luôn bị đỏ mặt! Có quá nhiều lý do chính đáng để ông làm việc này, kể cả một thực tế mà nhờ có chuyên môn P. mới nắm được: theo những số liệu thống kê mới nhất, số người đỏ mặt trên thế giới nói chung và trong nước nói riêng đang ngày một ít đi. Điều này khiến P. ngấm ngầm lo ngại. Tuy vậy, ông vẫn chần chừ. Ông chần chừ vì những lý do khác kém quan trọng hơn, nói đúng ra là những lý do cực kỳ vớ vẩn: chiếc xe đạp để ngoài sân quên chưa khóa, một tờ bạc rách chưa kịp dán lại… Và bà vợ… Ôi chao, bà vợ ông, người đàn bà héo hon giờ đây chỉ thạo nắn túi chồng trong những ngày mồng năm hàng tháng. Một ngày xấu trời xa lắc nào đó, ông đã kết hôn cùng với bà; đã chung sống với bà chừng ấy năm và đẻ ra một lũ con xem ra tương lai cũng chẳng có gì sáng sủa hơn bố, nghĩa là cũng ngơ ngác, âu sầu và rất hay đỏ mặt. Ông không nỡ từ bỏ họ. Trong cái hành vi quay về của ông, bên cạnh sự khờ dại, còn có một nỗi buồn mà không phải ai cũng dễ dàng thông cảm.

Dần dà, với nàng Á hậu khả ái, lòng ngưỡng mộ của P. cũng ít nhiều bị thương tổn. Thực tình ông không làm sao phân biệt nổi ai là người đã đòi tiền ông hôm đó - vợ ông hay nàng? Nghi ngờ thì rất khổ. Vả lại, trong cái thế giới hoàn mĩ kia không có chỗ cho sự nghi ngờ. Những chuyến bay vì thế đã có phần chểnh mảng. Chưa biết chừng chúng còn chấm dứt hẳn, nếu không bất ngờ xảy ra một sự việc khiến nguồn cảm hứng của ông được hâm nóng, và ông ráo riết chuẩn bị cho một cuộc phiêu lưu mới…

Hôm ấy, P. quyết định đi may một chiếc quần. Bình thường ông chỉ có hai chiếc để thay đổi. Cả hai đều đã cũ sờn, gần đây lại phải trưng dụng thường xuyên vào những cuộc mật du như ta đã biết, nên một chiếc đã bục rách. Ông chọn cái tiệm may vắng vẻ, xoàng xĩnh ngay trên đường đi làm hàng ngày. Tiệm có cái tên rất đẹp: Ngọc Hân. Nhưng chủ tiệm - trùng tên nàng công chúa nổi tiếng trong lịch sử - lại là một cô gái nhỡ thì, suốt ngày ngồi bên bàn may lơ đãng nhìn ra đường, đầu nghênh nghênh sang bên như người nặng tai. Lúc P. mang vải tới, cô có vẻ mừng rỡ ra mặt. Cô dẫn ông vào phòng trong, đo cho ông rất cẩn thận.

- Thằng bé nằm bên nào?

- Thằng bé nào? - P. ngạc nhiên, và ông phải nhắc lại câu hỏi lần thứ hai, cô chủ tiệm mới nghe ra rồi cười ngặt nghẽo.

- Dạ thưa, nó đây ạ - Cô khẽ búng ngón tay vào chỗ đó của ông - Tôi thấy nó hơi khác thường nên phải hỏi để tính toán cho kỹ, kẻo quần may xong ông mặc vào trông không được nhã.

P. đỏ nhừ cả hai tai. Nhưng ông thấy thinh thích. Hàng lông măng sẫm màu trên mép nàng. Cái cổ áo trễ nải. Thậm chí cả đến vẻ nghênh nghênh lãng tai kia nữa… Lúc Ngọc Hân quay ra bàn để viết biên lai, ông phải lén thò tay vào túi quần, búng một cái thật mạnh.

Lấy quần hôm thứ bảy, P. dự định dành cả buổi sáng chủ nhật sau đó sẽ cùng cô chủ tiệm may ngao du tới chốn thiên đường của riêng ông. Chưa lần nào ông háo hức và chu đáo như lần này. Ông tìm thấy ở cô công chúa điếc ấy một sự thân gần đặc biệt, hơn hẳn so với nàng Á hậu. Cô đã cười với ông, đã dám búng ngón tay vào chỗ thiêng liêng nhất… Rõ ràng để gian díu với cô, ông không cần phải cố.

Nhưng một trục trặc nhỏ đã xảy ra. Đúng buổi sáng chủ nhật, ăn sáng xong, mặc quần mới đàng hoàng để chuẩn bị ra sân bay dưới giàn thiên lý, bà vợ ngăn ông lại. Bà yêu cầu ông đèo bà đi chợ. Bà có hàng tỷ lý do để đi chợ vào ngày chủ nhật. Ông biết mình không đủ sức mạnh để cưỡng lại ý muốn sắt thép đó, đành ngậm đắng dắt xe ra.

P. đèo vợ đi cắm cúi. Chỉ đến lúc ngang qua chỗ tiệm may Ngọc Hân, ông mới liếc một cái thật nhanh về phía cửa tiệm. Ông chưa kịp nhìn thấy bóng cô chủ thì đã có ngay một con chó từ đâu đó lao vụt đến. Con chó màu xám, hộc lên một tiếng xấc xược, rồi cứ thế ép sát bên chiếc xe cà khổ của ông, tìm cách đợp vào chân ông. P. hoảng hốt co cả hai giò lên cao. Bà vợ ngồi sau ôm riết lấy ông, mắt nhắm tịt, miệng tru tréo. Chiếc xe lạng quạng. Tình huống thật bất ngờ và cực kỳ khôi hài. May mà P. hãm lại kịp, và con chó - sự bày đặt xỏ lá của số mệnh - đã quay đầu nhông nhông chạy đi.

Bên kia đường, Ngọc Hân thò cổ ra. Cô bỗng nhận ra ông và cười rũ rượi.

Mặt P. đỏ tía lên, rồi chuyển sang tím ngắt. Một nỗi căm uất đột ngột trào lên họng. Ông muốn đá một phát chết tươi con chó. Ông muốn - điều này ghê gớm hơn - hất nhào bà vợ vào gầm chiếc ôtô tải bất kỳ nào chạy qua (không hiểu sao đến lúc này bà vẫn còn ngồi vắt vẻo sau xe đạp?). P. hoàn toàn có thể, và ông khát khao làm việc đó, một lòng khát khao mãnh liệt và tăm tối.

Nhưng rất tiếc (hay là rất may?) không có chiếc ôtô tải nào kịp đoán ra ý ông.

* *

Về đến nhà, khi đã bình tâm lại đôi chút, ông thấy người mệt rũ. Ông bỏ đi nằm ngay, không ăn uống gì. Nửa đêm, ông tỉnh dậy quờ tay sang vợ. Cánh tay ông nóng hầm hập. Ông thận trọng ôm riết lấy cái thân hình khô cứng của bà, khiến cho những đốt xương kêu lên răng rắc như những cành củi nhỏ bị bẻ gãy. Hoàn toàn không hiểu gì về tính chất sám hối trong hành động của chồng, bà vợ P. đã kiên quyết giãy ra khỏi vòng tay ông, càu nhàu một câu gì đó khiến ông bật khóc.

P. nằm liệt giường khoảng một tuần lễ. Khi bình phục, ông bỗng có thái độ đố kỵ kỳ lạ với những chiếc ôtô tải. Ông tìm mọi cách tránh mặt chúng mỗi khi đi ngoài đường. Cái lộ trình quen thuộc mười bảy năm nhà-cơ quan-nhà bị đảo lộn lung tung. Nhưng hình như chính vì thế mà chúng, những chiếc xe mất dạy ấy, lại cố tình tỏ ra không biết điều. Bất kỳ ở ngã ba hay ngã tư nào đó, chúng cũng có thể đâm bổ ra, rú lên như quái vật và thốc bụi khói vào mặt ông. Những lúc ấy, P. đứng lặng hồi lâu bên lề đường, hai tay ghì chặt lấy ghi đông xe đạp, hoang mang không biết nên xử sự ra sao - đi tiếp hay quay lại? Ban đêm, những chiếc xe tải ấy còn hành ông dữ hơn nữa. Trong giấc mơ, chúng biến thành đàn bọ hung gớm ghiếc bò lổm ngổm lên người ông. Chúng rúc vào nách ông, bấu chặt những chiếc móng sắc vào da thịt. Ông đánh vật với chúng, phát khùng lên và sáng ra khi tỉnh dậy, trong đôi mắt đau ốm của ông còn lóe lên cái tia sáng man dại của một tên hung thủ chưa bị phát giác.

Hôm ấy là mồng năm - ngày lĩnh lương hàng tháng. P. đếm tiền rất cẩn thận, chia làm ba phần nhét vào các loại túi có trên người. Dọc đường về, ông ghé vào một cửa hiệu thuốc tây. Ông dựng xe bên ngoài hè phố rồi thận trọng bước đến trước cái tủ kính bày la liệt các loại chai lọ, hộp giấy, ống tiêm, thuốc vỉ… Những cái nhãn hiệu in hình con rắn đang ngóc đầu nhả nọc độc vào miệng chiếc ly liên tiếp đập vào mắt P.

- Ông làm ơn cho hỏi, ở đây có thuốc diệt côn trùng không? - Giọng P. vang lên không hoàn toàn tự tin.

Viên chủ hiệu thuốc rời mắt khỏi trang sách đọc dở, ngước lên nhìn. Một cặp kính dày như hai cái vỏ sò đựng đầy lòng trắng trứng:

- Thứ dành cho người cũng có, nếu ông muốn.

P. rùng mình. Viên chủ hiệu nhận ra ngay câu đùa không đúng chỗ, vội nghiêm mặt lại:

- Ông cần thứ nào? Ruồi, muỗi, gián, hay là thạch thùng? Ở đây có đủ những thứ đặc hiệu, sê ri mới nhất. Chẳng hạn như thuốc diệt thạch thùng - Ông ta nhanh nhẹn lôi từ trong ngăn kéo ra một gói bột màu trắng - Không biết ông thế nào chứ tôi ghét cay ghét đắng cái giống bò sát kinh tởm này! Chỉ cần một chút bột rắc lên tường chỗ chúng hay qua lại. Một thời gian sau, chúng khá lên trông thấy, núc na núc ních và thôi không bắt muỗi nữa. To chừng ngón chân cái, chúng sẽ rơi xuống và đứt ra từng khúc. Nói chung đối với giống sâu bọ, cứ phải vỗ béo chúng rồi tự khắc chúng sẽ lăn ra chết. Đánh đập chúng tàn nhẫn quá không ăn thua gì đâu…

- Tôi cần thứ thuốc trừ khử loài bọ hung!

Bị P. cắt ngang, viên chủ hiệu thuốc hơi cụt hứng. Ông ta hỏi lại một cách dè dặt:

- Xin lỗi, nhưng hình như ở vùng ta không thấy xuất hiện loại côn trùng này?

Vừa vặn lúc đó có một chiếc ôtô tải chạy ngang qua. Chiếc tủ kính đựng thuốc rung lên nhè nhẹ. P. ép sát bụng vào thành tủ, người cúi rạp về phía trước trong một tư thế không bình thường. Mặt ông đỏ lên với nụ cười méo xệch:

- Ông lầm… Có rất nhiều… À mà thôi! Thế ở đây có thứ gì đầu độc các giấc mơ không? Sao, ông không hiểu à? Tiếc nhỉ. À, mà ông hiểu làm sao được. Không hiểu được…

P. quay lưng, loạng choạng bước ra trong sự kinh ngạc trộn lẫn lòng trắng trứng. Chiếc xe đạp của ông không còn thấy đâu nữa. Hè phố vắng ngắt.

P. ngơ ngác mất vài giây đồng hồ. Rồi sau khi hiểu ra rằng mình đã mất xe - bị một tên kẻ cắp nào đó thuổng mất - ông tặc lưỡi, đi bộ.

Ông rẽ vào một quán rượu. Ở đó, ông uống đủ đến mức không nhận tiền thừa người ta trả lại.

Từ quán rượu ra, P. lang thang dọc các hè phố hồi lâu. Ông lạc vào một con hẻm đèn đóm lờ mờ. Nhưng điều đó chẳng hề làm ông lo ngại. Ngay cả khi có một ả đàn bà bất đồ từ trong vườn tối băng ra nắm lấy tay ông và nói một câu gì đó, ông còn lẳng lặng đi theo ả. Sau đó, trong căn phòng chật hẹp, ả chỉ thấy ông mở miệng nói một câu duy nhất với bức tường. Ấy là lúc ông vừa từ cái nhà tắm nhớp nháp trở về - ông chỉ tắm qua quýt nửa người bên dưới - ngồi trên giường thõng hai chân xuống, còn ả thì qùy dưới nền nhà dùng một chiếc khăn bông lớn lau khô nước cho ông. Bằng vẻ mặt quan trọng và giọng nói thì thầm đứt quãng, ông hướng vào bức tường vôi loang lổ trước mắt:

- Thưa qúy vị! Tôi nói khí vô phép… Làm chó gì có qúy vị nào… lúc sắp lên giường… được vợ lau chân… như thế này?…

P. nấc lên, sau đó thì ông lên giường và không còn biết gì nữa.

Rời khỏi cái nhà thổ ấy, tất cả các túi trên người P. đều sạch nhẵn. Không còn phương tiện và cũng không còn nơi chốn nào để đến nữa, ông lần về nhà. Cửa nhà ông chốt chặt. Trong phòng tối om và yên ắng. Ông thở dài, định ngồi bệt xuống cho đỡ mỏi thì chợt nhìn thấy chiếc ghế dưới giàn thiên lý. “Lâu quá mình không bay”. Ông lảo đảo bước tới bên chiếc ghế quen thuộc. Khi đã vịn được tay vào thành ghế, ý nghĩ ông lập tức trở nên sáng tỏ. “Phải thoát ra khỏi vũng bùn hiện tại này. Phải thoát”. P. vội vã thực hiện các thao tác mà đã lâu ông xao nhãng. Ông cảm thấy chật vật hơn rất nhiều. Đúng vào giây cuối cùng, ông lại đột ngột thay đổi ý định. Ông không thả hồn mình phiêu lãng đến cái thế giới huyền hoặc như mọi lần…

* *

Mùa hè năm một ngàn chín trăm bảy tư.

P. vừa tốt nghiệp đại học, còn vợ ông lúc bấy giờ đang là sinh viên năm cuối cùng. Chàng và nàng chưa cưới nhau, nhưng quyết định ở lại trường với nhau suốt mùa hè ấy. Bằng cách nào đó, nàng đã bí mật mượn được một căn phòng lợp rạ, vách đất trong khu tập thể tồi tàn của sinh viên. Căn phòng kê vừa chiếc giường cá nhân, còn thừa ra một lối đi hẹp. Trong cái tổ chật chội và đạm bạc ấy, cả hai vẫn chưa dám bước tới giới hạn cuối cùng của tình yêu - các buổi tối, chàng vẫn phải bấm bụng đi ngủ nhờ nhà người bạn ở ngoài phố.

Trước mỗi bữa ăn, nàng thường cất giọng vui vẻ hỏi:

- Anh thích món gì?

- Tùy em - chàng đáp, vẻ thờ ơ như một kẻ no đầy không bao giờ phải bận tâm tới chuyện ăn uống.

- Thì chọn phứa đi, gà tần hay vịt quay?

- Hừ… ừm! Gà vịt mãi ngấy bỏ xừ. Đổi món đi. Sườn xào chua ngọt, hay cá bỏ lò cũng được, em ạ. Với lại, anh van em, đừng có nốc sâm panh nữa, đầy bụng lắm.

Nàng rũ ra cười, cười chảy cả nước mắt. Bao giờ chàng cũng tỏ ra có khiếu hài hước hơn nàng. Thay vì cá bỏ lò, họ chia nhau bánh mì suông với cả một bình nước đun sôi để nguội.

Một lần đi đâu về, chàng phát hiện ra đống sách của mình xếp chất ngất ở cuối giường bị vơi đi một ít. Chàng chưa kịp hỏi thì nàng đã lôi chiếc soong từ gầm giường ra khoe:

- Hôm nay em đãi anh món này, thú vị lắm - Nàng chỉ vào mớ cá giếc còn tươi rói với những quả cà chua đỏ mọng xếp trong đó.

- Thế những quyển sách?…

- Em thanh toán bớt đi rồi.

Chàng quay ngoắt lại, bất ngờ tóm chặt lấy vai nàng:

- Anh giết!

Chỉ là đùa thôi, chàng định thế. Nhưng nàng đã khéo léo ngã ra giường, như sẵn sàng để cho chàng “giết”.

Khi P. tỉnh lại, chàng ngạc nhiên nhìn thấy cửa sổ, cửa ra vào vẫn mở toang. Nắng chan hòa ngoài sân trường, và căn phòng chật chội dột nát này chìm đắm trong một bầu không khí yên tĩnh tuyệt vời trong sạch.

Họ cùng ăn bữa trưa với nhau - bữa trưa có món riêu cá giếc. Vệt nước mắt đã khô trên má nàng. Đó là bữa ăn tuyệt trần nhất trong đời P. Xương cá giếc hơi cứng, nhưng chàng nhai ráo cả xương.

Ăn xong, chàng uể oải đứng lên, thản nhiên rút ra từng quyển sách quăng xuống nền nhà. Không cần nói nửa lời, nàng cũng hiểu ra ngay ý chàng.

- Cả Ban-zăc à?

- Cả Ban-zăc.

- Cả Hê-ghen à?

- Cả Hê-ghen.

- Cả…?

- Tuốt! Văn học! Triết học! Kinh tế học! Thống kê học! Các nhà kinh điển! Các giáo sư!… Cho đi gói xôi tuốt!

Hai con người bé nhỏ yêu nhau, mồ hôi mồ kê nhễ nhại, đang sung sướng và điên khùng đóng bao toàn thế giới đem đi bán đồng nát.

Chàng ở hẳn lại cùng với nàng cả ngày lẫn đêm. Suốt những ngày hè còn lại, họ hầu như chỉ có việc ăn rồi lên giường với nhau. Tiếng chiếc giường rên rỉ, tiếng mặt đất hổn hển, tiếng mồ hôi đầm đìa hối thúc, không làm sao dập tắt cơn khát cứ hừng hực cháy lên dưới cái nắng hè thiêu đốt. P. hầu như không ngủ - chàng chỉ ngủ khi phải đèo nàng đi đâu đó, những giấc ngủ ngắn và khoan khoái ngay trên yên xe đạp.

Mùa hè chói chang ánh nắng và tràn đầy sinh lực. Quá khứ ư? Vớ vẩn! Tương lai ư? Phụ thuộc và đầy bất trắc! Chỉ có hiện tại, hiện tại tươi ròng, xác thực như một cái đầu dương vật trong cuộc giao hoan. Mùa hè ấy là của P. Thế giới bất hợp pháp, điên rồ nhưng có thật ấy thuộc sở hữu của ông. Nó từng bị chôn cất mười bảy năm, và giờ đây đi trong ánh sáng của chính nó, ông bàng hoàng, sung sướng, đau đớn như lạc vào một xứ sở hoàn toàn xa lạ.

* *

Nửa đêm, vợ P. tỉnh giấc mở cửa ra sân. Bà nhìn thấy chồng đang ngồi bất động như pho tượng, đầu cúi gục. Bà hoảng hốt dìu ông vào nhà vì sợ ông bị cảm lạnh. Thân thể ông nhẹ bỗng như bị rút hết ruột, khiến bà không ngần ngại bế bổng ông lên.

Bà không bao giờ ngờ được rằng bà đã giết ông bằng chính cái hành động từ thiện của mình. Khi linh hồn tươi tốt của P. từ mùa hè năm bảy tư hân hoan quay về cái sân bay dưới giàn hoa thiên lý, nó không tìm thấy ngôi-nhà-thể-xác đâu nữa.

Vũng Tàu, tháng 10-1991

T.Đ.T

NHÀ VĂN NGÔ THỊ KIMCÚC :

Một mình, anh ta thực hiện cuộc đào thoát. Một mình, anh ta thỏa thuê tận Hưởng những lạc thú chốn thiến đường tự tạo ấy.Nhưng cuối cùng bao giờ anh ta cũng quay trở lại cuộc đời thực của mình bằng mối dây liên lạc là nỗi buồn . Đó là sự nhẫn nhục, sự biết điều tối đa của kẻ có cuộc đời đã bị cấm cố. Thế mà chính nàng , người tình say mê và cuồng dại, người bây giờ đã trở thành kẻ canh giữ túi tiền thảm hại của anh ta, đã đẩy anh ta vĩnh viễn ra khỏi cuộc đời mình, chỉ vì đã lầm lẫn xâm nhập vào chốn lãnh địa riêng tư của chồng. Đúng khi anh ta quay trở về mùa hè mười bảy năm trước , mùa hè của tình yêu và tuổi trẻ của họ. Chu kỳ đã khép kín khi anh ta trở lại điểm xuất phát.

Những “cuộc ngoại tình tư tưởng” ấy thực ra là lối thoát duy nhất giúp anh ta duy trì cuộc sống của mình, có được sự thăng bằng cần thiết để tiếp tục những gì mình phải gánh chịu. Bởi cái hiện tại thê thảm xám xịt đó của P không xứng đáng được gọi tên là cuộc sống. Lối mòn lặp đi lặp lại mỗi ngày, cái bàn giấy không có việc làm, căn nhà thừa muỗi và thiếu ánh điện, bà vợ chỉ có mối quan tâm duy nhất là tiền cùng lũ con ấu sầu ngơ ngác….P cần được bù đắp, được an ủi bằng nàng á hậu kiều diễm và ngay cả cô thợ may nghễnh ngãng . Cho nên con người cục đất là P suýt trở thành kẻ sát nhân khi bị ngăn trở bởi chính bà vợ vừa-là-đồng-lõa-tội-nghiệp vừa là cai-tù-không-thể-thoát của mình.Người ta tự hỏi nếu đúng lúc đó một chiếc xe tải xuất hiện, liệu cái ý nghĩ đột xuất hung tàn trong P có biến thành hành động tàn nhẫn và dứt khoát ? Trong khi chỉ mới là ý nghĩ thôi, P đã bị nó ám ảnh và trừng phạt nặng nề đến thế ?

Một vài đối thoại cứ trở đi trở lại trong tôi. Câu nói tưởng-như-giữa-trời của chủ hiệu thuốc :

- Chỉ cần một chút bột rắc lên tường , chỗ chúng hay qua lại. Một thời gian chúng khá lên trông thấy, núc na núc ních và thôi không bắt muỗi nữa.To chừng ngón chân cái, chúng sẽ rơi xuống đất và đứt ra từng khúc. Nói chung đối với giống sâu bọ cứ phải vỗ béo chúng rồi tự khắc chúng sẽ lăn ra chết. Đánh đập chúng tàn nhẫn quá không ăn thua gì đâu…

Và câu nói lắp bắp , hầu như tối nghĩa của P:

- Có thứ gì đầu độc các giấc mơ không ? Sao ? Ông không hiểu à ? Tiếc nhỉ ? À, mà làm sao ông hiểu được ?

Chân dung của cái gã người được gọi là P đã trở nên bắt mắt hơn nhờ những câu nói ấy.Cái gã người không già không trẻ , chỉ có được hai chiếc quần với cố tật hiếm hoi là đỏ mặt , gã đàn ông gần như có thể hóa thân thành cây cỏ ấy, tực ra có thể gọi tên từ A đến Z. Bình thản, lẳng lặng và có lẽ với một thoáng cười châm chọc, Trần Đức Tiến đã trình bày nhân vật của mình rất thân ái có lúc suồng sã.Chỉ tiếc ngòi bút tả thực của anh đôi khi đi quá mức cần thiết , làm hạn chế sự tham gia của người đọc vào trò chơi ngôn ngữ thú vị của mình .

N.T.K.C.

CHÂN DUNGHAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 40)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Tue, 22 May 2012 15:00:00 +0000

(tiếp theo)

Chưa hết, ông bí thư tỉnh uỷ còn ‘thọc sâu” vào gia đình người ta :

“ Đồng chí Bí thư tỉnh uỷ liền tính toán với ông chủ gia đình về công việc của từng đứa, buổi sáng chúng làm gì ? Trưa chiều nên giao cho chúng những việc gì ? Rồi Quang bày cách thu dọn lại nơi ăn chốn ở, từ chỗ xếp quần áo, đến sách vở, guốc dép, đồ dùng thức đựng trong gia đình…”

Chẳng rõ bà chủ nhà – tức vợ ông “bí thư xã” phản ứng sao khi chứng kiến thằng cha căng chú kiết nhảy vào nơi riêng tư trong tổ ấm của chị , “xía vô” tới cả những việc lẽ ra chỉ có vợ chồng chị biết. Ngược đời, thời đó người ta lại lấy làm “vinh dự” và cảm động vì được ‘đồng chí bí thư tỉnh uỷ” quan tâm ,săn sóc . Văn hoá ứng xử xã hội chủ nghĩa nặng mùi “ nô lệ”, “tôi tớ” vậy đó. Người ta tự tước bỏ quyền riêng tư trong gia đình khi được nhận ơn mưa móc của cấp trên . Quả nhiên sau khi ‘dậy dỗ bảo ban” gia chủ chi li cặn kẽ, ông “bí thư tỉnh uỷ” liền lệnh cho ông Chủ tịch huyện trích quỹ cho ông này vay “hai trăm mua một con nghé, chăn dắt một năm bán đi cũng được ba bốn trăm, có thêm một khoản tiền…”.

Đảng “lãnh đạo’ ở cấp tỉnh là như thế đấy, nổi hứng lên một ông bí thư tỉnh uỷ có quyền tuỳ tiện móc công quỹ ra ban phát cho kẻ này kẻ khác bất chấp luật lệ tài chính của Nhà nước. Xuống xã lần này, ông Bí thư tỉnh uỷ cũng được chứng kiến một ông Chủ tịch xã tham ô. Ông này lợi dụng chức vụ “ viết giấy giới thiệu lên huyện xin mua những…hai chục tạ phân đạm rồi bán ra ngoài theo giá tự do” rồi thì “một năm trời làm ngơ cho thằng Kim ở Đại Lâm mổ lậu mười lăm con lợn , mổ mỗi con lại mời ông chủ tịch một bữa chén, nếu không ăn thì hắn cho con đưa sang một nửa cỗ lòng.” . Rồi thì “chỉ riêng số gạo cứu đói cho Du Lâm tháng ba năm ngoái , ông Chủ tịch cũng để riêng cho gia đình mình hơn hai tạ…”.

Mua bán chênh lệch hai tấn phân đạm, ăn của đút “nửa cỗ lòng heo”, “một bữa chén”, ăn chặn hai tạ gạo…chỉ có thế thôi mà ông Chủ tịch xã vẫn phải đi tù. Đó là tình hình tham nhũng vào những năm đầu thập kỷ 1970. Hơn 40 năm sau, tốc độ ăn cắp của cán bộ Đảng ta đã gia tăng đến khủng khiếp nếu ta tính được số tiền và của cải bọn đầu sỏ VINASHIN, VINALINES và vô số các Tổng công ty khác moi móc của Nhà nước. Từ “nửa cỗ lòng heo” ngày xưa đến biệt thự, trang trại ngày nay - cán bộ Đảng ta quả thực đã nhảy vọt một bước vĩ đại, có tính cách lịch sử nâng nghề ăn cắp thành nghệ thuật, đưa tham nhũng trở thành một phần máu thịt trong cơ thể “Đảng ta”.

Ông bí thư xã nhận xét ông Chủ tịch xã tham ô “ là một cán bộ đã được rèn luyện, một con người tốt, có năng lực làm việc , sở dĩ mắc tội tham ô là vì “những sai lầm của anh ấy chúng tôi biết cả, biết ngay từ đầu.. Chỉ vì trong Đảng uỷ nể nả nhau quá, nhân nhượng nhau nhiều lần quá thành thử lỗi nhỏ thành lỗi lớn…”

Ông Bí thư tỉnh ủy giở giọng cao đạo :

“Hoặc là chúng ta phải nghĩ tới nhân dân , tới phong trào; hoặc là chúng ta chỉ lo lắng cho riêng mình…”

Ngày nay các đồng chí “bí thư tỉnh uỷ” chẳng còn nói năng theo kiểu “chống chủ nghĩa cá nhân” thời “bác Hồ” được nữa, một vì “"ngượng mồm"” , hai sợ cấp dưới nó cười cho thối ruột.

Khác với “ Xung đột” còn có “mâu thuẫn địch – ta”, còn có chuyện đấu đá giữa ‘nhà nước” và “ nhà thờ” câu chuyện còn có chút hấp dẫn , ly kỳ, trong “ Chủ tịch huyện”, chỉ có quan hệ giữa cán bộ và xã viên , tức “mâu thuẫn nội bộ” , ít “gay cấn”, đấu đá “một mất một còn” nên chuyện nhàm chán, tẻ nhạt. Để hấp dẫn độc giả, ông nhà văn tạo ra những “xung đột” tưởng ác liệt mà thực chất là hoà hợp vui vẻ.

Nguyên ở hợp tác xã Nam Hoà , “sau khi rỡ khoai mùa xong, có hai chục hộ gửi đơn thẳng lên trung ương khiếu nại về đời sống khó khăn , thu hoạch quá thấp , xin được ra ngoài làm ăn, nhưng vẫn “trung thành với Đảng, với chủ nghĩa xã hội”.

Thời nay, bà con nông dân làm đơn khiếu kiện là chuyện thường ngày , nhưng thời đó – làm đơn lên thẳng trung ương xin ra hợp tác xã là chuyện tày trời, kinh khủng, chắc do phản động xúi giục.

Bởi vậy ngay lập tức , chủ nhiệm hợp tác xã triệu tập họp Ban quản trị và các hộ đã nộp đơn xin ra khỏi hợp tác. Người đọc chờ đợi ông nhà văn qua sự kiện này vạch mặt bọn cường hào mới ở nông thôn, ăn cắp tài sản hợp tác xã , chèn ép và bóc lột sức lao động, đẩy người dân vào nghèo đói cùng cực khiến họ phải vùng dậy phản kháng, qua đó chứng minh đường lối xây dựng hợp tác xã của Đảng là sai lầm nghiêm trọng.

Lẽ ra nhà văn trung thực phải làm được chuyện đó. Tiếc thay, ông Nguyễn Khải làm ngược lại. Ông bôi xấu những người khiếu kiện, ông mô tả một trong những người đầu đơn xin ra hợp tác đó lại là một tên “ ăn mặc kỳ quái. Hắn ta khoác lên người không phải cái áo mà là những mảnh giẻ, một cái quần không ra chùng, không ra cộc vá víu hàng chục mụn, và cái thằng vô giáo dục đã không biết giữ liêm sỉ , khi cái phần đáng lẽ ra phải giấu kín thì nó lại phơi bầy ra trước mắt mọi người…”

Ông nhà văn đã dựng chân dung người phản kháng, xin ra khỏi hợp tác là một thằng lưu manh, chày cối như vậy đấy. Tệ hại hơn nữa, hắn nghèo đói nhưng không phải do hợp tác xã gây ra mà chính là do …cờ bạc. Ta hãy nghe bà chủ nhiệm kể tội hắn :

” Chúng tôi còn có khuyết điểm là đã để anh thua bạc phải gán nợ hàng tạ thóc đến nỗi vợ con anh phải đói.Lại không biết khuyên anh thôi rượu, thôi chè chén, thành thử trong lưng anh bây giờ không còn lấy được vài đồng đong gạo cứu đói…”

Nguyễn Khải coi những kẻ làm mất trật tự trong hàng ngũ đó chẳng qua là đám “giòi bọ”. Ông thừa nhận tuy có những người xin ra khỏi hợp tác xã nhưng đó là bọn cờ bạc, lưu manh ở nông thôn chứ không phải nông dân làm ăn lương thiện.

Để chứng tỏ thêm chủ trương hợp hóa nông nghiệp của Đảng là đúng đắn, sáng suốt , Nguyễn Khải “bịa” thêm một nhân vật xin ra hợp tác xã : lão Hoá – một nông dân cách mạng nòi, đã từng đào hầm cứu sống Chủ tịch huyện hồi chống Pháp. Ô hay, một hạt nhân tích cực của Đảng vậy sao xin ra hợp tác ? Người ta cứ tưởng nhà văn Nguyễn Khải phát hiện ra một “lỗ hổng” trong chính sách hợp tác hoá buộc xã viên phải nộp đơn xin ra sẽ dẫn tới nguy cơ tan vỡ hợp tác xã. Nhưng không phải vậy, ông nhà văn đã “làm động tác giả” để kích thích trí tò mò độc giả, tăng phần hấp dẫn cho cuốn sách đó thôi.

Hoá ra ông già Hoá và một số xã viên làm đơn xin ra khỏi hợp tác xã không phải vì “bất mãn chế độ” mà ngược lại, chính là để đòi cán bộ hợp tác xã thực hiện đúng ..chủ trương chính sách Nhà nước.

Nguyên vùng này có nhiều đất vườn có thể gieo trồng, chăn nuôi nhiều thứ , giá trị hơn cả ruộng khiến “ người ta có thể trao cho hợp tác xã tất cả đất ruộng của mình , nhưng cốt tử phải giữ lấy mấy sào vườn…”. Bởi vậy xã viên chỉ chăm chút vào mảnh vườn riêng lơ là ruộng chung. Rồi thì phân bón của hợp tác xã cũng chạy vào mảnh vườn riêng.

Đứng trước “mầm mống tư hữu” trỗi dậy , ông lão Hoá và một số xã viên “tiên tiến” đã đấu tranh với cán bộ đòi uốn nắn tư tưởng xã viên, yêu cầu họ phải coi trọng ruộng đất chung trong hợp tác quan trọng hơn mảnh vườn riêng . Tuy nhiên do cán bộ cũng có “mảnh vườn riêng” nên yêu cầu đó không được thực hiện , bởi vậy họ bày mưu làm đơn ra khỏi hợp tác xã để gây áp lực buộc cán bộ thực hiện đúng chủ trương của Đảng và chính phủ mà thôi.

Trong “ Chủ tịch huyện”, Nguyễn Khải đã bịa ra một loại nhân vật giả, xã viên hợp tác xã “cách mạng hơn cả Đảng”, “mác xít hơn cả người cộng sản”.

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI HÀ NỘI (KỲ 39)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Mon, 21 May 2012 17:17:00 +0000

(tiếp theo)

Lâu lắm tôi mới được một mình giữa thiên nhiên trong lành và thoáng rộng như lúc này. Những ngôi nhà cao tầng, những con người trong cơ quan, những chiếc máy điện thoại, những buổi truyền hình màu... tất cả đã xa tít trong thành phố, xung quanh tôi, bây giờ chỉ còn lại những cơn gió vô hình chạy dài trên cánh đồng lúa và màu trầm tư của bầu trời bát ngát. Tôi cứ đứng vậy, mắt mở to cho tới khi Biên Cương từ trong nhà ra, bước tới đặt tay lên vai tôi. Tôi quay lại, không nhìn anh, chỉ nói dịu dàng:

- Anh vào đi, em van anh.

Anh rụt tay lại, đứng cạnh tôi giây lát rồi biến trở vào. Cơn ớn lạnh đã thấm vào người và bắt đầu rung lập cập. Tôi thấy những vòng sáng loáng trong mắt, hai tai như bị vít chặt, tôi chỉ còn biết vòng hai tay ra sau ôm chặt lấy cột điện để chống lại một cơn ngất xỉu. Tôi thấy cố gắng của mình chưa là gì cả, chúa cứu thế bị đóng đinh trên thánh giá còn đau đớn gấp ngàn lần tôi. Ý nghĩ đó làm tôi gan lì đứng giữa trời cho tới khi Biên Cương hoảng sợ chạy ra gỡ tay tôi khỏi cột điện và dìu vào nhà. Ly nước trà nóng làm tôi ấm trở lại. Biên Cương nhìn tôi trách móc. Tôi thấy chuyện vừa nãy, cả tôi lẫn anh, không ai có lỗi. Vả lại, có gì quan trọng đâu khiến anh phải trầm mặt xuống nghĩ ngợi thế kia?

Tôi phì cười:

- Sao? “Sang trang” được chưa?

- Nếu biết thế này, chả dại gì anh đổi em lấy bà chủ vườn.

- Anh đừng có tiếc, giờ có muốn đổi, chồng em nó cũng chẳng chịu .

- Chà em cao giá quá thế?

- Cũng vừa vừa.

Chị chủ nhà đã trở về, nhìn tôi khinh khỉnh. Dù chị có chửi vào mặt tôi, chị cũng không có lỗi. Biên Cương đã qua được cơn “khủng hoảng” trở lại vẻ tự tin, nhanh nhẹn thường ngày. Anh muốn nghe tôi nhận xét tiểu thuyết của anh. Thông thường, trong trường hợp này, người ta chỉ thích lời khen. Nguyên cái công ngồi nghĩ ra từng chữ, đánh máy ra từng ấy giấy đã đáng khen , huống hồ anh còn dám rũ tuột cả lối viết khoa trương, õng ẹo để cố gắng viết cho được giản dị và chân thành. Anh nghe tôi nói mắt sáng trưng. Ông nhà văn nào cũng thế, dù kín đáo, đạo mạo đến đâu, khi được khen đều hớn ha hớn hở như trẻ con được kẹo. Theo tôi, có lẽ đó là điểm đáng mến nhất ở các ông. Nhân đà, tôi nói thêm cả những nhận xét của ông Giám đốc, ông Trưởng phòng biên tập cho Biên Cương sướng luôn thể. Tuy nhiên sợ anh lại nổi xung lên nữa, tôi không dám nói rằng tất cả những cái đó chưa đủ để sách anh xuất hiện trong kế hoạch xuất bản của cơ quan tôi. Muốn được chấp nhận, ngay đến tôi cũng chẳng biết được, tác giả và tác phẩm phải có những điều kiện gì. Người ta thường phải làm OTK một cái quạt Gió Mới, một đôi lốp Sao Vàng, nhưng sản phẩm của Nhà xuất bản thì không thế, sau khi sách ra, người ta chỉ còn làm phần việc sau cùng của cả dây chuyền là đếm chữ, tính tiền cho tác giả.

Biên Cương đưa tôi về trên xe máy, tôi bảo anh chạy thẳng về nhà mẹ . Hãm xe trước cửa cho tôi nhảy xuống, anh cười:

- Chồng đi vắng bắt vợ về nhà, gửi mẹ bảo quản phải không?

- Phải, phải, đồ dễ vỡ mà...

Thực ra căn phòng của tôi hiện là tổ uyên ương cho cặp vợ chồng mới. Sau đám cưới chui mà vẫn hụt, cuối cùng anh da đen rồi cũng tới vào lúc tôi và Hồng Loan đã ăn hết các món đặc sản, uống hết bia xuất khẩu, bao nhiêu đồ cưới và hoa giấy trang trí đã dẹp đi hết. Hai ngày liền tôi lo Hồng Loan phẫn chí nhảy lầu. Ngày “chủ nhật tươi hồng” hôm đó kết thúc bằng “đêm tân hôn “ của Hồng Loan không có chú rể. Mãi đến chiều, khi hy vọng đã tắt ngấm, Hồng Loan bỗng trở nên can đảm khác thường. Không sao hết, nó bảo tôi, tớ không phải cô dâu duy nhất làm đám cưới không có chú rể, khui bia ra đi, mời cậu dự lễ thành hôn của anh Y Blok và cô Hồng Loan, nào, xin bắt đầu. Nó mở băng nhạc mới, tôi cụng ly chúc mừng hạnh phúc rồi hai đứa ôm nhau nhảy suốt cả một buổi tối gượng vui. Nó chỉ phân vân tại sao Hoàng Minh không tới như đã hẹn, còn tôi thì không muốn nói rõ căn nguyên. Anh chàng hiện giờ chắc đang như con thú bị thương, hãy để yên cho nó chui vào bụi rậm liếm lành vết máu. Sáng hôm sau Hồng Loan dặn tôi phải ở nhà, cấm đi đâu lâu. Nó biến đi đâu mất cho đến một buổi tối tôi đang ngồi định lấy giấy bút viết cho Bình mấy dòng kẻo anh ấy kêu quá, nó chạy ào vào buồng, hớn hở bảo tôi:

- Quay đi, quay mặt vào tường nhắm mắt lại .

Tôi ngẩn người ra, chẳng hiểu vì sao nó bày cái trò “thi hành án tử hình” quái gở này. Và khi tôi đã quay mặt vào tường, sẵn sàng chờ viên AK vào gáy, nó lại hô: “Mở mắt ra, quay mặt lại”. Hồng Loan đã biến mất, trước mặt tôi là một người đàn ông tóc quăn tít, da màu đen, giương đôi mắt rất to nhìn tôi, cười hiền lành. A, Godot đã tới, anh Y Blok của Hồng Loan là thế này đây. Từ sau cánh cửa, nó nhảy ra cười nắc nẻ. Romeo,Juliette và tôi, buổi tối hôm đó đương nhiên phải mở chai rượu tây, vật cuối cùng Hồng Loan có thể thó được của mẹ nó. Thôi, bi kịch đã hạ màn, cái happy end, cái kết cuộc đoàn viên này, tôi là người thừa và cách giải quyết duy nhất là trở về nhà mẹ, nhường lại căn phòng cho đêm tân hôn mà tôi dám chắc rằng những gian truân trắc trở vừa qua sẽ nhân lên gấp mười lần hạnh phúc như của tôi và Bình trong một đám cưới xuôi chiều mấy năm trước đây.

Không như những lần trước, chia tay tôi lần này, đến lượt Biên Cương bịn rịn. Chống một chân xuống đường, vẫn ngồi trên xe máy, anh ngập ngừng:

- Sáng mai em có ra sân bay tiễn anh không?

Thôi thôi, để rồi tôi lại chúc “bon voyage, bon voyage” như với Bình thì thật rủi ro cho cả hai. Tuy nhiên tôi cũng phải nói câu gì đó cho anh khỏi buồn.

- Lâu la gì mà phải tiễn. Ba tháng nữa anh lại ra tặng sách cho em và các thủ trưởng của em cơ mà.

- Ừ nhỉ, vậy thôi, anh đi đây...

Chiếc xe máy vọt mất để lại cho tôi một làn khói. “Người con gái ra đi vào lúc mờ sáng...”, có lẽ tôi phải theo gương anh viết tiếp chứ? Nếu như có can đảm đi đến cùng như anh, có thể tôi cũng đạt được một cái gì đó ? Tôi bước ra nhà ngoài, mẹ tôi đang tíu tít bán nước trà cho khách, thấy tôi, bà mừng rỡ:

- Con lên gác nghỉ đi, lát nữa dọn hàng mẹ sẽ lên.

Tôi thấy lây cái vui của mẹ. Sau Hồng Loan, Biên Cương, thêm một người nữa nhận được cái mình chờ đợi: mẹ tôi đã có giấy phép của phường cho mở quán nước. Như vậy, tôi sẽ lên phòng viết ngay một lá thư cho Bình để anh cũng nhận được cái mình chờ như mọi người. Tôi thong thả lên gác, mở khóa căn phòng vẫn còn nguyên như hồi tôi chưa lấy chồng, chỉ thêm có cái radio-casette tôi mang từ nhà tới. “ Anh Bình ơi”, tôi chỉ ngồi viết ở bàn được có thế cơn buồn ngủ đã kéo tới, khiến tôi phải tạm dẹp đức ông chồng yêu quý để lăn ra chiếc giường đệm mềm. Co người lại trong chăn bông, tôi nghĩ tới món cá rô rán và rau xào tỏi mẹ tôi đang làm và thiếp đi trong niềm vui mơ hồ. Tôi ngủ một giấc ngon lành, chẳng mộng mị gì cho tới lúc mẹ lên phòng bật đèn lay tôi dậy, gọi xuống nhà ăn cơm. Trời rét quá, tôi ngại chui khỏi chăn, kéo mẹ nằm luôn xuống.

- Con ạ, mẹ tôi ngập ngừng, cười mỉm mỉm, chiều nay chị Sở ở Bênh viện Bà mẹ và trẻ em mới ghé tới thăm mẹ.

Tôi nhớ ra hai con ếch đực mẹ tôi mua hôm trước và công cuộc xét nghiệm của khoa học.

- Kết quả ra sao hả mẹ? - giọng tôi dửng dưng.

- Cha bố cô, trúng rồi chứ còn sao nữa.

Tôi im thít, sững người kinh ngạc. Cái ý nghĩ đầu tiên nảy ra là cuộc xét nghiệm cho kết quả tôi vẫn nguyên vẹn là đàn bà. Một người đàn bà khỏe khoắn, lành mạnh, không đầy 9 tháng 10 ngày lại có con nữa kia. Hóa ra mọi phân vân, day dứt, lo lắng của tôi từ trước là hão huyền cả. Rõ chán, sự đời vốn rất giản dị: lấy chồng, đẻ con, làm mẹ trẻ, mẹ già rồi...chết, mọi sự có bằng ấy thôi, tại sao tôi cứ khuấy tung nó lên.

- Thôi con nhé, từ đây bớt bay nhảy đi, cố giữ gìn cho con sau này nó khỏe.

(còn tiếp)

MỘT THỜI "BÚT MỚI" : KỊCH CÂM

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Sat, 19 May 2012 17:09:00 +0000

Năm 1990-1993 nhờ tiền tài trợ của nhà văn Nhật Tiến, giấy phép của NXB TP Hồ Chí Minh, tập san Văn Học & Dư luận đã ra mắt bạn đọc. Tuy nhiên vì “trái tai gai mắt” các nhà quản lý nên tập san chỉ ra tới số 4 là bị đình bản. Mặc dầu vậy, “cuộc thi truyện ngắn Bút Mới” vẫn tiếp tục với trên 300 truyện dự thi của nhiều “cây bút mới” sau này trở thành nhà văn nổi tiếng. Tập tuyển chọn các truyện ngắn dự thi cũng chỉ ra được một tập là bị thu hồi. Xin lần lượt giới thiệu một số tác phẩm “thời bút mới” kèm theo nhận xét rất chân tình và thẳng thắn của các nhà văn đàn anh.

KỊCH CÂM

PHAN THỊ VÀNG ANH

Họa sĩ , nhà thơ Chu Hoạch minh họa

“Từ đây - nó nghĩ - mọi thứ tự, luật lệ đã thay đổi !". Với mẩu giấy này, nó trở nên một người có vai vế trong nhà, nó sẽ được tự do, tự do tiếp bạn bè vào chiều tối, thoải mái mà đi chơi và nhất là, nó đã có cái cớ để mà đổ tội cho nhũng sai lầm nếu có, sau này.

Tờ giấy thông hành ấy nhỏ bằng hai bao diêm, một cạnh xé lam nham, vội vã, một lời hẹn yêu đương của một người già quên tuổi tác và nghĩa vụ - bố nó - với một người nó không hề có một tí khái niệm nào về tuổi, đẹp, xấu, nghề nghiệp... hoàn toàn lù mù, chỉ hiệu bố nó tha thiết viết :”Em !” ...

Như một con rắn, nó trườn đến một hàng photocopy thật xa, ở đấy chắc không ai biết nó là ai; hai tờ, một tờ đút túi, một tờ nó lảng lặng đưa cho ông bố đang ngồi đọc báo,và cười, một cái cười ngang hàng, không phải của con giành cho bô. Một trật tự mới ngay lập tức được thiết lập, bố nó cầu khẩn và căm thù nhìn nó, cái đứa lầm lì nhất trong bốn đưá này, cái đứa ít nhìn vào mắt ông nhất trong nhà, hầu như hai bố con không trạo đổi gì ngoài những câu chào, tiếng mời cơm, đứng trước nó, ông thật sự thấy mình là chủ gia dình, một gia đình của trăm năm xa xưa mà trong thâm tâm ông đàn ông nào cũng ao ước... Bây giờ, nó đứng trước ông, điệu bộ rất lễ phép, cũng lẳng lặng không một lời... chỉ có cái cười nhẹ nhàng và đôi mắt... ông bố hiểu ra, nó thỏa mãn biết bao nhiêu, nó đã căm hờn ông biết bao lâu...

Bà mẹ không biết gì, chỉ thấy các con mình ít bị la mắng hơn, những bữa cơm dọn trễ một chút cũng không sao, đứa nào chậm chân ngồi vào trễ một chút cũng không sao,ông chồng đăm chiêu, thờ ơ và dễ tính... lẫn lộn. Và nó, không sử dụng ngay cái quyền của "giấy thông hành" ấy, vẫn chưa thằng bạn trai nào được tiếp vào chiều tối, vẫn chưa một buổi đi chơi nào quá lâu không phải vì nó còn sợ, chỉ đơn giản là nó chưa quen được tự do, chỉ thế thôi, chẳng có tí ti đạo đức nào trong việc chậm trễ này cả. Rồi nằm dài một trưa , nó nghĩ :"Hay thật, mình bây giờ lại còn dạo đức hơn bố minh ! Bây giờ, bây giờ mà đi chơi nhiều, đàn đúm nhiều thì lại hư bằng nhau. Mình càng nghiêm trang, ông cụ càng hãi, như vậy đã hơn".

Và như thế, hàng ngày, nó quan sát lại mọi việc trong nhà. Nó nhìn bố nó, ông hiệu phó của một trường cấp III. Lầm lũi với cái cặp đen, gầy gò mực thước~ trong bộ quần áo phẳng phiu đến lớp, nó cười thầm :"Đi giảng đạo đức đây !”. Nó quan sát mẹ nó say sưa trong cái trò rửa thịt nhặt rau, nhìn bà mẹ hồn nhiên giữa mấy đứa con lít nhít đứa nào cũng giống mẹ, .mắt lồi. Nhìn mấy mẹ con quấn lấy nhau trong góc .bếp, nó nghĩ :"Chẳng cần có bố cũng sống được' ?". Nhưng khi ngồi vào bàn ăn, nhìn thấy mẹ mình yêu thương và sợ sệt gắp thức ăn cho chồng, nó tủi thân một cách trẻ con :"À… Cái đám mắt lồi chúng mình đây được yêu thương chẳng qua vì chúng mình là sản phẩm cua ông bố này. Mẹ yêu bố gấp đôi tụi mình. Nếu bây giờ có một đám cháy, cho mẹ cứu một người duy nhất, han là mẹ sẽ cứu bố".. Rồi như thật, nó kín đáo liếc các em nó, liếc những đứa bé sẽ bi bỏ rơi trong đám cháy thử thách mà nó đã tưởng tượng ra...

Rồi bình tâm trở lại, nó nhìn bà mẹ rất đơn giản ẩy mà thương hai :"Thôi, giấu đi là vử'a, mẹ hiền quá chắc cũng chẳng làm gì được và ngây. ngô quá, chưa chắc đã khổ,chuyện lớn sẽ thành trò đùa bố sẽ quen đi, rồi sẽ không ai sợ. ai trong nhà này cả". Vậy là nó tiếp tục ăn, mẹ tiếp tục gắp, bố tiếp tục lặng lẽ, các em nhai nuốt hồn nhiên, ngày này qua ngày khác, không ai biết có hai người khổ sở trong nhà.

Nó khổ sở trong nhà,. Cũng chẳng nghĩ đến việc thù tiếp bạn bè hay chơi bời khuya khoắt nữa. Cảm thấy mình giống một tên "thừa nước đục thả câu', nó cụt hứng. Ngồi lặng lẽ bên một đám bạn ồn ào, nó nhìn hàng dầu gió bên đường thả quả như những cái trực thăng tý hon và nghĩ :"Khốn nạn thật, nếu không có chuyện bẩn thỉu kia thì bây giờ phải đạp bán sống bán chết về nhà rồi ?”. Và một tối, một thằng bé chưa biết luật lệ của cái gia đình nghiêm khắc này, cao hứng ở lại đến 9 giờ, cười cười nói nói, tay chân múa may không biết sợ. Ông bố, theo thói quen cùng một chút tự ái thua cuộc đi ra rồi bất lực đi vào. Tự nhiên, nó thấy cái miệng thằng bé sao mà rộng, tay chân sao mà như hề, và nó cáu lên một cách vô lối, nghĩ rằng từ đây mọi trò vui của mình có được chẳng qua cũng nhờ một trò đáng khóc.

Rồi nó tiếc, phải như không nhặt được cái tờ giấy quỷ quái ấy. Nhặt được , tưởng rằng tử đấy sẽ có gan nhìn thẳng vào mát bố nó khi cần thiết, hóa ra càng ngày càng ít dám nhìn; nhìn nhau, mắt hai bố con dại đi, và nó ngượng.

Cay đắng, nó nghĩ đện cuộc sống gia đình đen tối mà nó sẽ phải có. Nó sẽ không được hồn nhiên Trời phú như mẹ nó. Chồng nó, dễ gì có được cái đia vị mực thước bố nó, có nghĩa là cái gia đình tương lai ấy càng dễ tan nát gập trăm lần cái tổ âm bây giờ. Nghi ngờ, nó gác lại những kế hoạch yêu đương; sợ hãi và giễu cợt, nó nhìn nhũng thằng bạn đi bên cạnh như nhìn những tên lửa đảo còn ẩn mình trong lá ủ ?

Và ông bố, mỗi sáng lầm lủi trên đường đến trường, ông nghĩ ra mọi cách để giải thích tại sao lậu nay mình ít nói trước học trò, ông sợ rằng một ngày nào đó, rủi như chuyện này võ lở, những cái áo dài nết na kia, những bộ đồng phục ngoan ngoãn kia sẽ làm thịt ông như trả thù một nhà đạo đức giả hiệu bao lâu nay vẫn áp bức chúng nó. Rồi lo sợ, ông miên man nghĩ đến bà vợ và những đứa bé ở nhà như một cái án treo lơ lửng trên đầu, và co rúm người lại, ông vô tình tập trước cái tự thế sẽ thay cho tác phong uy quyền xưa nay.

Nước mắt, người và xe nhòe nhoẹt, ông nghĩ đến đứa con gái lớn :”Mình mất nó thật rồi ! Nó có rơi xuống bùn, minh cũng không đủ tư cách mà kéo nó lên; thò tay xuống kéo, biết đâu nó sẽ trừng mắt rồi tự nguyện lăn luôn xuống đáy ?". Rồi tủi thân của một người già, ông loạng choạng đạp xe giữa cây cỏ hai bên đường :"Mình chết đi, nó có khóc không ?". Lẩn thẩn như trong mơ, ông tưởng tượng rạ một đám tang, một bà vợ, mấy đứa bé mít mù khóc lóc cùng nhang khói. Chỉ một đứa, nó lặng lẽ đứng bên quan tài, một đứa con gái lầm lũi và cương quyết đang canh gác một phạm nhân.

8-91

PTVA

NHÀ VĂN NGUYỄN KHẢI:

Lại thêm một cây bút văn xuôi rất có tài.

Cả hai truyện (Đất đỏ vả kịch câm) đều buồn, rất buồn. Buồn đến rợn cả tóc gáy, vì sau cái buồn còn có cái hãi hùng. Một vùng đất đỏ nhầy nhụa, hoang vắng, một lũ trẻ con sống như cây cỏ và bốn cô gái chẳng dính líu bao nhiêu đến nhau. Mỗi người tự gói trong một cõi sống riêng biệt, một cô ngây dại, một cô thất tình, một cô rất vô tư, chỉ còn một cô là có quan tâm chút ít đến người khác . Vì cố ta rất trẻ lại đẹp , một người có quyền lực với xung quanh nên sẵn sàng san sẻ niềm vui của mình cho những kẻ bất hạnh . Khốn nỗi cái giọt nắng duy nhất của bức tranh ảm đạm cũng lại tắt nốt. Cô bé đẹp như tranh ấy bị chết đuối , một cái chết rất là vô lý nhưng vẫn cứ là chết. Thế là hết . Và vẫn mưa, mùa mưa mà , những cái chén mủ đeo bên hông cây cao su và một vùng đất đỏ quạch vớ một cô gái ngây dại đứng đó. Thời xưa truyện ngắn của Thạch Lam, của Hồ Dzếnh cũng rất buồn , nhưng là cái buồn của người với người , những con người dính với nhau bởi vô vàn mối quan hệ . Còn ở đây chẳng ai dính với ai cả, con người cô đơn như đứng giữa sa mạc , nói với nhau những câu rời rạc và vô hồn. Cái buồn không duyên cớ , không mầu sắc , không gợi cái gì nên thơ cả. Cái thế hệ hiện nay lại buồn đến thế , lại vô cảm, dửng dưng đến thế . Giá cứ kêu thét lên một tiếng còn chịu được, đằng này cứ đứng im đó, giương cặp mắt trống rỗng mà nhìn về phía trước thì thật đáng sợ, thật hãi hùng.

Nhưng đến cái truyện ngắn KỊCH CÂM thì quả thật chính tôi lại muốn vùng chạy ,và hét !ên, trong khi hai nhân vật trong truyện vẫn đứng nhìn nhau , dò xét nhau và không hề nói với nhau một lời nào , la hét cũng không, chỉ có im lặng, thì đã gọi là Kịch Câm mà. Mộtông bố dã có tuổi, là nhà sư phạm, con cái một bầy mà còn đi lại vụng trộm với một người đàn bà khác . Đứa con gái lớ do tình cờ mà nắm được chứng cớ không thể chối cãi về sự phản bội của người bố. Nhưng nó không nói, nó chi nhìn bố nó thôi, ông vua của nhóm thần dân bé nhỏ vì một lỗi lầm đã rơi xuống chỗ đứng của tên tội .phạm . Đứa con gái vẫn lễ phép còn rất lễ phép với cái nhìn cười cợt ngang hàng vì từ' lúc này nó có quyền hư mà nhà mô phạm kia không dám hé môi nói nủa lời. Nhưng nó chưa cần hỏi vội, nó muốn trả thù bằng cách cố giữ cái mức đạo đức của nó nhất thời phải hơn hớn cái ông bố mất đạo đức kia . Trận đấu thật quyết lệt nhưng không cân bằng. Người bố tội lỗi đã bị cột chặt , đã bị nhét giẻ vào miệng đành phó mặc cho đứa con muốn làm sao thì làm. Và đứa con cũng không chút xót thơng, không chút dung thứ, tha hồ biếu lộ mọi sự căm ghét vả khinh bỉ với cái người đã đẻ ra nó. Niềm vui trả thù chỉ chững lại khi đứa con chợt nghĩ rằng cái gia đình trong tương lai của nó nếu có liệu có được êm thấm như nó mong đợi ? Hẳn là không ?

Chắc là không ? Từ xưa tới nay và mãi mãi về sau rất hiếm có những ông bố và bà mẹ là tấm guơng hoàn toàn cho con cái soi vào đó mà sống và hành động. Mỗi thế hệ đều có công việc và cách sống riêng của nó, đều có phần cống hiến và những lầm lỗi riêng của nó. Dẫu là thế nào cuộc sống vẫn cứ nối tiếp, không có lúc nào bị gián đoạn, bị phá vỡ. Vì sự khôn ngoan của cộng đồng đã dạy người ta rằng có nhiều chuyện phải nhớ nhưng có nhiều chuyện cũng phải biết quên đi. Khốn nỗi nhà văn không phải là nhà đạo đức nên họ không thể quên, cũng không biết nhân nhượng và tha thứ. Họ cứ đẩy

mọi sự ngang trái, thù nghịch tới tột cùng để buộc xã hội phải đối mặt, phải trả lời . Cho nên thẩm định giá tri của hai truyện ngắn này cũng không thể ai khác ngoài bạn đọc, nhất là những bạn đọc cùng lứa tuổi với các nhân vật trong truyện.

N.K

NHÀ VĂN NGUYỄN QUANG SÁNG

Đọc "Kịch câm" và "Đất đỏ"

“ Kịch câm" và "Đất đỏ" hai truyện ngắn của Phan Thi Vàng Anh, với tôi là hai truyện ngắn hay . Tôi không muốn và không thế phân tích hoặc giải thích nó hay ở chỗ nào - Sẽ rất thừa và cũng rất thiếu khi phải làm điều nào chỉ biết nó là hay . Kịch câm" hay theo 'kịch câm", "Đất đỏ" hay theo "Đất đỏ" - Trong lúc tôi đọc, nếu có một người nào đó ở gần tôi, người đó không thể không hỏi - Tại sao ông cười và làm gì mà trầm ngâm dữ vậy ?". Tôi cười vì có những chi tiết làm tôi bật cười. Đọc rồi không thể không nghĩ ngợi đến chuyện đời . Tại sao ? Kể lại cho mình nghe đi ! - Không thể nới là tại sao và không thể kể nổi. Tốt nhất là đọc đi. Đọc để bật cười , để trầm ngâm.

Tôi cũng có thể viết vài dòng về Phan Thi Vàng Anh và (cũng có thể nói vì sao Phan Thi Vàng Anh viết được vậy, hay vậy, nhưng thấy cũng chẳng cần, trong lúc này, muốn đợi thêm một chút nữa, chỉ muốn nói ngắn một câu : "Đây là một cây bút, trong dòng mực có sự hài hòa của một tấm lòng nhân ái và một trí tuệ thông minh, sác sảo. Tác giả của hai truyện ngắn Kịch câm và Đất đỏ sẽ di rất xa". Tôi hay đoán nhầm nhưng lần này tôi tin tôi.

NQS

NHÀ VĂN NHẬT TIẾN :

“Kịch Câm" … trong mặt bên kia của đời sống .

Kịch câm đặt nhân vật trong một tình huống : đứa con gái nhặt được một lá thư tình của ông bố, một sự kiện chưa đến nỗi gọi là biến cố, vì ở thế.gian này, chuyện như thế xem ra cũng là bình thường . Nhưng ở đấy, một cuộc chiến âm thầm đã diễn ra giữa hai đối thủ : một bên là một nhà mô phạm chất đầy đầu mặc cảm tội lỗi, và một bên là cô gái dậy thì, đầu óc còn trong veo, vẫn xem đời sống gia đình như một cái gì khuôn thước cần gìn giữ - cho đến khi xòe ra lá thư nhặt được, cô đã ở thế thượng phong, cô giành lại được những gì đã bị tước đoạt : tự do đi chơi , tự do về muộn, ngay cả khi tự do tiếp bạn trai ở ngay trong nhà. Nhưng sự tự do mà bao nhiêu năm nay cô hằng mơ lúc nắm trong tầm tay, nó chỉ có thế thôi sao ? Và sự tự do nào mà không phái trả giá, cái giá cô phải trả là sự trực diện với những sự thực mà trước đó cô chưa bao giờ khám phá ra : sự cụt hứng khi nghĩ rằng chẳng qua mình cũng chỉ là đứa thừa đục thả câu, hình ảnh đích thực của đứa bạn trai khi được nhìn qua lăng kính của tự do "miệng thằng bé .sao mà rộng, tay chân sao mà như hề…” và nhất là sự nghi ngờ về hạnh phúc đích thực bỗng hiện ra : Nó nhìn những thằng bạn đi bên cạnh như nhìn nhũng tên lừa đảo còn ẩn mình trong lá ủ .

Cuộc chiến đấu thầm lặng giữa hai người chưa bùng nổ thì đã có một kẻ thua cuộc. Dù nắm võ khí trong tay, cô bé đã mệt mỏi muốn buông xuôi : "Phải như không nhặt được cái tờ giấy quỷ quái ấy; bởivì càng ngày cô càng ít dám nhìn đối thủ, "nhìn nhau, hai mắt bố con dại, và nó ngượng”' , sự mất mát đổ vỡ không cách gì hàn gắn được.

Ở “kịch câm”, văn tuy chưa điêu luyện Nhưng đã phô bày mặt trái của những tấm huân chương , tấm này gắn cho một nhà giáo với bề ngoài đầy vẻ mô phạm, tấm kia gắ cho một mái gia đình đầm ấm cha mẹ, con cái đoàn tụ, yên ấm và tấm kia nữa, gắn cho những ước mơ mà người ta tưởng rằng nếu thực hiện được, là sẽ có tất cả.

N.T.

NHÀ VĂN TRẦN THỊ NGH.

Trò chơi buồn.

Vô cùng kịch , nhưng câm. Những cái bóng di động trong không gian hẹp : bố, mẹ, các em và tôi. Em mở ra không biết bao nhiêu cánh cửa, dù chỉ là chữ em cụt ngủn trên một mẩu giấy nhỏ bằng hai bao diêm.

Một lời hẹn yêu đương của một nhà đạo đức giả hiệu. Lời hẹn câm bắt đầu cho một trò chơi không vui.

Tôi bị kết án với sự tự do và loay hoay làm quen với nó. Tôi châm bẫm quan sát cái trò rửa thịt nhặt rau của mẹ, những con mắt lồi di truyền, tôi lắng nghe tiếng nhai nuốt tóp tép trong các bữa ăn, nhìn ngắm cái mái ấm trăm năm cũ màu thòi gian, ngờ vực hôn nhân và hạnh phúc. Bỗng dưng một đám cháy tưởng tượng thiêu rụi mọi mưu mô lặng lẽ. Tôi cụt hứng, xoay mòng như những trái hoa dầu gió trong cơn giông. Đúng là một trò chơi chóng mặt và làm chảy nước mắt. Muôn đời tôi vẫn là nạn nhân của những biến dộng do chính tôi đưa đẩy xây dựng và xô ngã. Vở kịch kết thúc với một dám tang dự tưởng, vần vũ hương khói, thê thiết tiếng khóc. Còn tôi ? Tôi vẫn câm như một cai tù bất hạnh bên kẻ vi phạm lầm lùi. Kể từ cái hôm trời nắng chang chang “mèo con đi học” với “cái bút chì cùng mẩu bánh mì con con (1), đến buổi chiều bão gầm gió giật, thầy đến trường như hiệp sĩ trong cái áo tơi lồng lộn mưa với cây đàn guitar nhỏ xíu úm trong túi tặng em ngày cuối cấp (2), rồi vùng đất đỏ quạch thắt thỏm mối tình của chị Hai (3), nỗi trầm mặc của bố - nhà đạo đức giả (4)... có lẽ không ít người thú vị dõi theo đường bay của con chim nhỏ Vàng Anh. Những mảnh vụn , sợi chỉ, mảng màu, mẩu giấy..., tất cả như các vết khắc trên cánh cửa, ghi dấu tầm cao của một bé con đang lớn.

T.T.NGH.

(1) Mèo con đi học (2) Đàn xưa (3) Đất đỏ (4) Kịch câm

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 39)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Fri, 18 May 2012 17:24:00 +0000

(tiếp theo)

Sau “Xung đột”, Nguyễn Khải viết tiếp tiểu thuyết khác, khá nổi tiếng cũng về thời kỳ hợp tác hoá nông nghiệp : “Chủ tịch huyện”.

Mặc dầu tựa là “ Chủ tịch huyện” nhưng mở đầu ca ngợi hết lời “Chủ tịch xã”. Đó là “chủ tịch xã trẻ và tính toán giỏi nhất huyện…Con người tài giỏi đã bắt đầu nghĩ : vắng tôi mọi việc đều không ra gì …”

Vậy Chủ tịch xã đó thực sự “tài giỏi “ ra sao ? Trước hết ông ta xắn quần lội ruộng để kiểm tra và một lần bắt gặp “ hai sào ở đồng Con Cú của đội hai, cày còn dối lắm, chỉ vài xá vòng quanh”, lập tức Chủ tịch xộc ngay đến nhà ông Chủ nhiệm hợp tác xã để vạch tội. Ông Chủ nhiệm lại cho gọi thợ cầy đến. Anh này đành phải thú nhận cày dối làm mọi người phục lăn Chủ tịch xã đi sâu đi sát.

Lần khác, Chủ tịch xã sau 3 tháng nằm viện về, nghe tin mức bán thóc thuế nghĩa vụ của hợp tác xã còn thấp, lập tức cùng kế toán lặn lội tới từng hợp tác xã tính toán lại thu nhập và quả nhiên họ đều phải nâng cao mức bán thóc nghĩa vụ cho Nhà nước.

Cũng trong thời gian ông Chủ tịch xã nằm viện, ở nhà ông Phó Chủ tịch đã “ngã giá mua năm gian nhà ngói của ông Cẩm với giá bốn nghìn đồng để rỡ ra làm trường học”. Chủ tịch xã đi viện trở về nhất định không chịu và quyết định chỉ mua với giá…hai nghìn đồng mà gia chủ cũng đành phải bán.

Một lần chủ nhiệm hợp tác xã An Lạc Hạ “ lên xin uỷ ban cho phép mổ con lợn năm chục cân lấy thịt cho xã viên ăn”. Mặc dầu ông Phó Chủ tịch đã đồng ý , nhưng ông Chủ tịch xã đi công tác về khăng khăng không cho mổ vì “ mổ rồi, nuốt vào bụng rồi mà không thu được đủ phiếu thì cũng đến cười xoà với nhau…”. Vậy có nghĩa là muốn mổ lợn , ông Chủ nhiệm phải duyệt “ phương án ăn chia “cái đã.

Một lần khác , ông Trưởng phòng lương thực xuống xã đề nghị ký hợp đồng xay thóc kho. Một lần nữa ông Chủ tịch xã trẻ tuổi lại tỏ ra xuất sắc vì biết tính toán tới cả “ chín xu một cân điện, vị chi là chín hào. Lại còn tiền dầu luyn. Ba ngày phải thay một lần dây cua-roa bốn mét, mỗi mét mười hai đồng. Lời lãi đâu mà nhiều…”. Mặc dầu “tài năng tính toán “ của ông Chủ tịch xã chỉ có “nhiêu đó”, nhưng ông Chủ tịch huyện đã như mở cờ trong bụng :” Đấy !Cán bộ xã của huyện này như thế đấy !Thật là hiện đại nhé ! Mặc dù máy xay chưa về đến xã , mà hắn ta đã biết lui tới như một ông Giám đốc thực thụ vậy…”

Ngày nay coi lại chân dung ông Chủ tịch xã được coi là xuất sắc, tài giỏi người đọc phải phì cười. Hoá ra tài năng ông đứng đầu chính quyền xã chỉ là đi xét nét thợ cày, tính toán sao bóc lột dân nhiều hơn , duyệt cho hợp tác xã mổ trâu, tính toán giá công xay thóc… Nếu chỉ bằng vào những khả năng đó thì trình độ ông Chủ tịch xã “xuất sắc và tài giỏi” chỉ ngang với anh nông dân hạng bét. Người ta không thấy mảy may ý thức đứng đầu chính quyền một xã để có ý tưởng mới trong sản xuất, trong việc thực thi pháp luật mà chỉ loanh quanh việc vụn vặt, con cá lá rau bất kỳ anh nhà quê ngớ ngẩn nào cũng làm tốt.

Chân dung “chủ tịch xã” đã méo mó vậy, còn Chủ tịch huyện ra sao ? Đó mới là phần chính trong tiểu thuyết “ Chủ tịch huyện” của Nguyễn Khải.

Cái “ông Chủ tịch huyện” này chắc phải là một anh “nhà quê” đặc sệt bởi lẽ :

”Buổi sáng vừa ngủ dậy, ông Chủ tịch huyện hãy còn cầm trong tay chiếc bàn chải đánh răng đã có thể gọi phóng lên dãy nhà trên :” Các cậu ở nông lâm ơi, sáng nay An Trạch nó gieo đay thí nghiệm đấy đã cử người xuống chưa ?’

Quan đầu huyện làm việc theo kiểu “xó bếp” vậy, đủ hiểu cái công việc ở Uỷ ban ‘tẹp nhẹp “ và “tạp pí lù” chừng nào. Thời đó chưa có dự án, chưa có vốn ODA, WB, chưa có nước ngoài đầu tư …nên các cấp chính quyền trong huyện, ngay cả ông Chủ tịch cũng chẳng có gì “ăn phần trăm” , “rút ruột công trình”, cướp đất của dân chia chác …Bởi thế trụ sở Uỷ ban huyện chưa nguy nga, bề thế như hiện nay mà chỉ là cái nhà dài, tập thể , ở đó “người ta sống như trong một gia đình”. Đó là “một dãy nhà ngang thấp tối ở khuất hẳn phía trong, vẫn lợp rạ , trát vách..Gian đầu là chỗ ở của Chủ tịch huyện, gian thứ hai là chỗ ở của Chánh văn phòng Uỷ ban và anh thư ký đánh máy, gian thứ ba là của bà nấu cơm và chị phụ trách lớp mẫu giáo, vỡ lòng trong toàn huyện, còn hai gian ngoài cũng giành riêng cho gia đình bà Phó Chủ tịch huyện…”

Thật không thể tưởng tượng nổi một ông quan đầu huyện lại ăn ở kiểu “lán trại” như công nhân trên công trường :

“ Ông Chủ tịch nằm duỗi thẳng trên giường, cảm thấy rất rõ rệt các đầu xương đang rời ra vừa khoan khoái, vừa mỏi mệt. Nhạn, chánh văn phòng uỷ ban đã ngáy đều đều bên kia vách tường. Khi Nhạn thôi ngáy một lúc nào đó lại đến tiếng nghiến răng của bà nấu cơm ở buồng bên kia nữa…”

Uỷ ban huyện “ăn ở” lúi sùi và bệ rạc vậy trách gì công việc hàng ngày của ông Chủ tịch huyện chỉ toàn chuyện “bếp núc”. Trước hết ông làm việc không có giờ giấc gì hết :

“ Ở huyện người ta không thể làm việc đúng giờ giấc được, và cũng khó có thể chủ động dành một khoảng thời gian hoàn toàn cho riêng mình, kể cả khi anh ốm nhưng không đi nằm bệnh viện, anh về nhà vui chơi với vợ con hoặc ngay sau khi anh đang ngủ say sưa sau một ngày làm việc mệt .”

Vậy nhưng công việc Chủ tịch huyện gồm những gì mà phải làm việc suốt 24/ 24 vậy ? Hoá ra chẳng có gì ghê gớm, toàn những việc hành chính, lặt vặt . Trước hết một ngày ông phải “ký hàng trăm tờ công văn ( tuy chính người ký cũng không thể biết hết nội dung của nó) vì huyện có những hăm nhăm xã và hăm hai phòng, ngành, mặc dầu các phòng ngành đều ăn chung một bếp , ra vào đều chạm mặt nhau nhưng vẫn cứ phải đọc công văn của nhau”.

Công văn gì mà lắm thế, thì đại loại toàn những chuyện “gieo đay của các xã’, “tình hình đào đắp của các đội thuỷ lợi và số mét phải hoàn thành”,”tình hình dồn ấp trại về làng để khoanh vùng cơ giới”…

Ta hãy coi công việc hàng ngày của Chủ tịch huyện.Trước hết một ông chủ nhiệm hợp tác xã trồng đay đến kiện anh phụ trách chi điếm ngân hàng huyện không cho vay tiền. Anh này bị ông chủ nhiệm tố cáo nhận ba sào đất của ông chủ nhiệm khác nên cho vay dễ dàng còn ông không có gì lót tay nên bị gây khó dễ. Thế là ông Chủ tịch huyện chẳng biết nếp tẻ ra sao, chẳng “điều tra điều nghiên” gì ra ngay cái lệnh cách chức anh ngân hàng dễ dàng như ông bố trong nhà phạt con cái. Rồi đến cuối buổi có một ông lão chạy vào Uỷ ban đề nghị ông Chủ tịch huyện can thiệp để xe ô tô khách chở cho “mấy chục cân rau của hợp tác xã đưa lên cho anh em trên công trường, trên ấy hiếm rau lắm…”. Tất nhiên là ông Chủ tịch huyện tức khắc chạy ra bến xe ra lệnh cho nhà xe phải chở cả ông lão với bao tải rau của ông.

Đại khái công việc hàng ngày của ông Chủ tịch huyện toàn những việc chẳng ra ngô ra khoai như vậy, chẳng cần tới hiểu biết về khoa học quản lý cũng như những kiến thức tối thiểu về khoa học kỹ thuật . Cứ theo nội dung công việc của ông thì bất kỳ anh nhà quê thất học nào cũng làm được “chủ tịch huyện” , miễn là nắm vững đường lối chính sách của Nhà nước và tuyệt đối trung thành với Đảng.

Trong “công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa” ở miền Bắc ngày xưa, đúng với bản chất nông dân của cuộc cách mạng, ý thức lao động gân bắp được coi là “phẩm chất số một” của việc đánh giá và đề bạt cán bộ. Bởi vậy người ta không lấy làm lạ vì sao trong tiểu thuyết “Chủ tịch huyện” của Nguyễn Khải, các ông Chủ tịch xã, Chủ tịch huyện và Bí thư tỉnh uỷ ông nào ông nấy đều mở đầu việc lãnh đạo nông dân bằng…”xắn quần móng lợn đi thăm đồng ruộng”.

“Ông Quang, Bí thư tỉnh uỷ, vừa đánh xe con xuống huyện đã lôi ngay ông Chủ tịch huyện Hiệp lên xe , kéo nhau ra đồng coi tình hình sâu phá ngô ra sao ? Và ông Bí thư chỉ thị cho ông Chủ tịch huyện cái việc mà lẽ ra cấp xã cũng có thể quyết định được :

“ Nơi nào nhiều sâu quá nên bán chịu thuốc trừ sâu cho họ hoặc ứng một khoản tiền nào đó cho họ vay mua thuốc. Chú ý đấy, không thì hỏng ăn cả…:”

Liền đó ông Bí thư lại khuyến cáo ông Chủ tịch huyện nên đi thăm các cán bộ xã đội ở 25 xã trong huyện là vì “ Khi họ mổ lợn, ăn cơm liên hoan mình không đến cũng được , nhưng khi họ túng thiếu , ốm đau, gặp khó khăn thì phải tìm mọi cách chia sẻ với người ta. Dân mình có câu :” lời chào cao hơn mâm cỗ” là có ý nghĩa sâu sắc lắm. đấy…”

Trong một xã hội toàn bộ nông dân đều bị nhốt trong hợp tác xã với kỹ thuật canh tác lạc hậu “ con trâu đi trước, cái cày theo sau” từ ngàn năm trước thì đời sống con người hết sức đơn giản – không du lịch, không tài sản, không luật sư, không phương tiện di chuyển, không máy móc phục vụ sinh hoạt và giải trí, không cả hàng hoá và chợ búa, con người chỉ nhăm nhăm lo sao cho “ăn đủ no, mặc đủ ấm ” vậy thôi ; việc quản lý xã hội bởi thế mà trở nên hết sức đơn giản và dễ dàng. Nhà nước công nông thực ra chỉ lo “quản lý “ sao cho nông dân và công nhân đổ hết lao động gân bắp ra để thu thóc và sản phẩm công nghiệp. Chính vì vậy ông “quan đầu tỉnh” chẳng cần có đầu óc nảy sinh ý tưởng mới, chẳng cần có kiến thức khoa học quản lý và khoa học kỹ thuật, ông chỉ “đòi hỏi được biết cái tình hình thực , cái tình hình tự nhiên nhất, không bị tô vẽ, không bị che lấp bởi bất cứ một thứ sắp xếp giả tạo nào. “ . Cái tình hình thực đó thực ra rất đơn giản xoay quanh có mỗi chuyện “ nước, phân, cần, giống” mà bất kỳ một anh cán bộ cấp xã nào cũng có thể điều hành được chẳng cần tới một ông “quan đầu tỉnh”. Bởi vậy khi xuống huyện, ông bí thư tỉnh uỷ “sẵn sàng kiếm ngay một cái buồng riêng chui vào đó làm việc một mình như ở nhà, hoặc đọc báo hoặc ngủ một giấc nếu như đêm trước anh không được ngủ….”

Để tô vẽ cho ông “bí thư tỉnh uỷ” đi sâu đi sát quần chúng, ông nhà văn “bắt” ông xộc cả vào phòng ngủ vợ chồng người ta, làm cái việc rất kỳ cục là dậy chủ nhà … sắp xếp quần áo:

“Này, đừng có thu dọn theo cái cách ấy. Anh hãy để thứ nào vào thứ ấy, đúng với cái chỗ của nó, xem nào !”

Miệng nói , tay Quang ( bí thư tỉnh uỷ) đã giũ tung cái đống quần áo lẫn lộn cái bẩn, cái sạch, cái khô, cái ướt, rồi lượm lại từng cái một :” cái này của chị ấy thì để riêng ra, của chúng nó cũng xếp riêng ra. Cái quần này của cậu phải không ? đã giặt chưa đấy ? Thôi, chốc nữa đem giặt đi, đói cho sạch rách cho thơm…”

Ong nhà văn cứ tưởng ca ngợi tính đi sâu đi sát quần chúng của ông Bí thư tỉnh ủy. Ngờ đâu ngày nay đọc lại chỉ thấy tức cười vì …lố bịch.

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI...HÀNỘI (KỲ 38)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Thu, 17 May 2012 16:03:00 +0000

(tiếp theo)

Rồi trước khi lên xích lô chờ sẵn, bà cười đắc thắng:

- Cháu nói với con Hồng Loan: thằng Êđê về Tây Nguyên với vợ nó rồi, đừng chờ mất công.

Tôi nghe như có tiếng nổ bên tai, khổ thân Hồng Loan, biết chuyện đó sẽ ngã ngất. Làm sao tôi đủ can đảm trút lên đầu bạn tôi nỗi đau đớn này. Nó có thể chịu đựng mẹ coi trọng sổ hộ khẩu hơn nó, nhưng mất anh chàng da đen không khéo phát điên. Tôi lê từng bậc cầu thang, mệt rũ vì những cảm xúc quá nặng nề, chẳng mong gì hơn nằm vật xuống giường cho qua đi cái ngày chủ nhật buồn thảm này.

Hồng Loan đón tôi ngay cửa phòng, mặt nó già hẳn trong chiếc mũ cô dâu, cái giá phải trả cho tình yêu quá đắt . Tôi nói cho nó yên tâm:

- Bà ấy về rồi.

- Sao bà ấy đến đây? Còn gì nữa đâu mà đến? - Nó hỏi giận dữ cứ như với ai đó chứ không phải tôi.

- Còn sổ hộ khẩu, cậu trả ngay bà già lĩnh hàng em cậu gửi về.

Hồng Loan cười lạnh lẽo:

- Ra thế đấy. Vậy mà tớ cứ tưởng...

Tôi quay mặt để nó khóc cho tình mẫu tử, nhưng không, mắt nó ráo hoảnh , hình như nó đã chịu nhiều chuyện ghê gớm hơn việc mẹ nó đòi sổ hộ khẩu. Nó lẳng lặng mở túi, quăng cho tôi cuộn giấy.

- Cậu giúp tớ mang tới nhà trả bà ấy ngay.

Tôi mở cuộn giấy lấy hộ khẩu và sửng sốt:

- Cậu đăng ký kết hôn rồi hả?

- Thủ tục thông thường, có gì lạ .

- Sao bà ấy bảo anh ta có vợ rồi?

Hồng Loan cười nhếch mép:

- Bà ấy cố tình quên anh ấy đã ly hôn.

Tôi muốn hỏi còn nguyên nhân nào khiến bà già cấm cản quyết liệt vậy, nhưng ngại động tới vết đau của bạn. Thôi, biết thêm cũng đến thế, tôi chẳng giúp được gì hơn ngoài việc cầm sổ hộ khẩu đi trả bà già. Thực ra, tôi cũng muốn rút khỏi đám cưới bất thành này , chỉ ngại nên báo cái tin sét đánh kia thế nào khỏi đột ngột.

- Cậu đi ngay đi, còn quay về kịp đón anh ấy.

- Tớ đoán... có thể chồng cậu đã đi rồi.

- Đi đâu? Cậu đoán anh ấy đi đâu?

Nó làm tôi cuống lên, chẳng nghĩ ngợi gì nữa, tôi nói thẳng:

- Bà già bảo anh chàng ấy đã trở về Tây Nguyên.

- Nói láo, bà ấy nói láo.

Tôi ngồi im thít, không dám cả thở, mặc Hồng Loan nổi giận, quát mắng. Có tiếng gõ cửa. Nó đập vào tim tôi và chắc cả Hồng Loan nữa khiến cả hai lặng đi. Tôi đứng dậy thầm khấn trời ban phép lạ anh da đen xuất hiện. Tôi run tay mở cửa. Không phải , ông hàng xóm sang hỏi mượn cái búa. Tôi từ chối phắt, khép ngay cửa không cho ông ta nhìn vào phòng.

- Cậu đi đi, chưa trả hộ khẩu cũng được, đi đâu thì đi, tớ muốn ở lại một mình.

- Thôi được, trong ngày hôm nay tớ sẽ trả bà già.

Tôi cầm hộ khẩu, e ngại nhìn bạn, rồi chẳng biềt làm gì hơn, tôi bước ra khỏi phòng. Tôi khép cửa lại sau lưng, khép lại cả cái nhìn vô hồn của Hồng Loan đang ném theo tôi. Tôi đạp xe thật nhanh ra phố. “Ngày chủ nhật tươi hồng”, vẫn đang làm bận rộn và tất bật dòng xe và người.

Đời sống vẫn diễn ra tưng bừng náo nhiệt bất chấp những gì đang xảy ra trong căn hộ bé bỏng của tôi. Tôi phân vân không biết đi về đâu? Đến nhà Hồng Loan lại phải giáp mặt với bà già thì tôi chịu, ấn tượng về bà khiến tôi mới nghĩ đến cũng đủ sợ. Tốt nhất ghé nhà nhờ Tú mang tới. Tuy nhiên, trước hết phải an ủi cái dạ dày đã. Tôi ghé quán phở vắng. Bà hàng mở vung nồi nước dùng làm khói bốc lên kéo theo một mùi thơm kỳ lạ khiến tôi hấp tấp dựng xe ngoài hè, bước vội vào quán.

- Kìa cô, khóa xe đã, chỗ này nhoáng cái là mất.

Mặc kệ lời khuyên của ông già bán lạc rang, không phải tôi mà chình cài dạ dày đẩy tôi ngồi xuống bàn.

- Đời vui quá không buồng được.

Tôi thầm nghĩ vậy khi bát phở bốc khói nghi ngút đặt xuống trước mặt tôi.

Lâu lắm tôi lại có dịp ngồi trước mặt ông giám đốc bên chiếc bàn lớn nhất cơ quan, trên bày đủ thứ dụng cụ văn phòng hoa cả mắt chỉ còn biết ngắm nghía mỗi cái lọ mực bên xanh bên đỏ bằng pha lê và tôi cứ nghĩ mỗi màu đó ông sẽ dùng trong trường hợp nào? Cắt câu cắt chữ trong bản thảo , tất nhiên mực đỏ được ra mắt , thế còn ký duyệt phiếu tạm ứng tiền, có thể là xanh, cũng có thể là đỏ tùy quy định về văn bản tài vụ . Sống cơ quan được ba năm, tôi thấu hiểu sự chặt chẽ của qui định hành chính, chẳng hạn lúc lên xe con, thủ trưởng bao giờ cũng ngồi ghế trước, đằng sau là nhân viên, nhưng đi một mình, thủ trưởng lại chuyển xuống ngồi ghế sau. Ông Giám đốc vốn là bạn bố tôi, ngày xưa cùng đi B, cùng đơn vị, tuy nhiên giữa và tôi còn có ông Trưởng phòng biên tập, bởi vậy mối quan hệ thân tình đã bị tương quan thủ trưởng - nhân viên lấn át, trở thành mối quan hệ hành chính. Trật tự thứ bậc ấy ăn sâu khiến cử chỉ điệu bộ cho tới cách nói cười đều biểu lộ dấu hiệu của nó. Bởi vậy trừ ông Trưởng phòng chắc biết trước, còn cả phòng , ông nào cũng tròn xoe mắt khi thấy tôi được gọi lên gặp ông Giám đốc.

- Anh Biên Cương này là bạn cô? - Sau cùng ông Giám đốc lên tiếng.

- Dạ vâng - tôi trả lời rất khẽ và cố đoán xem ông dắt tôi tới đâu.

- Anh ta viết lâu chưa?

- Dạ lâu, nếu tính cả làm thơ thì phải gần chục năm nay.

Ông Giám đốc quay người lúi húi tìm trong kệ sách sát sau lưng. Tôi nhận ra bản thảo tiểu thuyết của Biên Cương, hóa ra ông Trưởng phòng đã đọc xong đưa lên đây, chà, thật nhanh, vậy mà ông chẳng hé răng lấy một lời.

- Biên Cương đã vào Hội nhà văn chưa?

- Dạ chưa?

Ông nhìn tôi, mắt đầy suy nghĩ, tôi hiểu, ông quyết định rồi, ông chỉ tìm cách nói ra thế nào.

“Cuốn này viết khá, nhưng cần được thử thách qua nhà xuất bản địa phương, cô biết rồi đấy, ta là Nhà xuất bản quốc gia, chỉ in sách hay “.

Tôi thấy xấu hổ với Biên Cương, tôi có thể dẫn ra cho ông Giám đốc cả chục cuốn “ Nhà xuất bản ta” đã in mà chẳng có ai khen hay được một câu, dù các ông các bà ấy cầm bút đã vài chục năm, đều là Hội viên Hội nhà văn, tôi có thể chứng minh cuốn của Biên Cương còn hơn khối cuốn đó, tôi có thể... nhưng thú thực, “rằng tôi chút phận đàn bà”, tôi lười nhác yếu hèn lắm, làm sao có thể “một mình một ngựa” vượt qua cả rừng thủ tục, thứ bậc, lề thói mà ngay đến ông Giám đốc cũng bị chi phối. Lại cũng giống như khi ông bảo tôi bổ xung “Thu thuế nông nghiệp” và “Cõng con đi kể khổ”vào tập thơ cụ X, tôi cúi mặt cầm lên tập bản thảo , tránh nhìn mặt ông Giám đốc đầy bẽn lẽn. Tuy nhiên, khác với lần trước, ma quỷ thức dậy trong tôi sao đó, lúc đứng dậy, tôi hỏi một câu động trời:

- Thưa chú, vậy chừng nào chú về hưu?

Trời ôi, ông Trưởng phòng của tôi dù có uống cả lít rượu cũng chả đỏ mặt bằng ông Giám đốc lúc này. Tôi hoảng quá, chỉ sợ ông mắng tôi hỗn xược, chẳng ngờ, sau một thoáng lặng đi, ông nhẹ nhàng:

- Cấp trên giữ chú lại vài ba năm nữa, hiện chưa tìm được người thay.

Một sự khác lạ mọi khi, ông tiễn tôi ra tận cửa, tôi giọng thật buồn:

- Chỉ có bố cháu ngày xưa hiểu rõ được chú, chú không hám cái ghế Giám đốc này lắm đâu, về hưu đọc và dịch sách sướng hơn, nhưng trong tình hình hiện nay, chú cần phải trụ lại để ổn định cơ quan và ra được nhiều sách hay.

Tôi đã quen với quan hệ thứ bậc, không chuẩn bị đón nhận những tâm tình của thủ trưởng thuộc thế hệ cha chú, nên đành làm ra vẻ ái ngại lắng nghe và khi bước rảo về phòng ,nhẹ cả người. Ông Trưởng phòng nhìn tập giấy dày cộp , gọi giật lại, thì thào:

- Sếp không duyệt phải không ? Tôi biết trước mà, cuốn này viết giỏi đấy, nhưng nhân vật không rõ ràng, xấu tốt lẫn lộn, dễ làm người đọc hoang mang Này, lúc nào Biên Cương tới bảo hắn lên đây chơi.

Tôi thở dài, ngao ngán trở về bàn. Lại một lá thư nữa của Bình. Em thân yêu của anh... Lại những lời âu yếm cũ. Chỉ những điều về công việc là mới. Anh đã tính toán xong phần kết cấu cầu, có thể phải thử nghiệm bằng mô hình... Anh có vẻ rất hồ hởi vì thôi không phải thiết kế những chiếc “cầu giấy”.

Có thể tôi cũng hồ hởi như anh, nếu cuốn sánh của Biên Cương do tôi biên tập được xuất bản. Hôm nay ngày 25, ngày hẹn trả lời , ừ thì đúng hẹn cho ra vẻ mình cũng “tốc độ”, cũng “công nghiệp” như anh .

Tôi gọi điện theo số anh ghi . Allo... đầu dây bên kia có tiếng con gái, xin đợi tôi đi gọi, lát sau đã nghe tiếng Biên Cương cười hồ hởi . Ừ thì cười đi, lát nữa tới nhận lại bản thảo anh sẽ mếu. Tôi đặt cạch ống nói xuống chẳng biết làm gì trong lúc đợi Biên Cương.

“Người con gái ra đi lúc mờ sáng...” Thôi thôi, nản quá rồi, không muốn viết thêm chữ nào nữa. Chẳng để làm gì cả. Viết như Biên Cương rồi cũng đến thế thôi. Nghệ sĩ “tiên phong” như Hồng Loan, Hoàng Minh rồi cũng điên khùng hết. Tốt hơn hết làm người bình thường, tốt bụng, như mẹ tôi, như bà đánh máy, sinh con đẻ cái nuôi chúng lớn khôn rồi chết già.

Điện thoại báo dưới cổng có người tìm , Biên Cương đấy. Giá như anh không báo trước, hẳn tôi đã nhào ngay xuống ngay, biết rồi chả đi đâu vội, cứ thong thả uống chén nước, lướt qua tờ báo, thong thả xếp tài liệu vào tủ, khóa lại. Lại điện thoại. Ông trưởng phòng biên tập nhấc nghe, giục tôi xuống cổng có khách. Tôi nhớ ra Biên Cương rất năng động, rất “công nghiệp”, chờ lâu quá không khéo anh phóng đi rồi. Dẫu sao tôi vẫn cứ xuống. Tôi báo ông trưởng phòng hôm nay tôi mệt, xuống gặp cộng tác viên xong tôi xin phép về luôn. Ông có vẻ ngạc nhiên bỗng dưng hôm nay tôi phép tắc kỹ quá thế. Ông rối rít đồng ý và còn ái ngại nhìn ngắm dung nhan tôi coi có cảm nặng không.

Biên Cương vẫn đứng chờ, không tỏ vẻ khó chịu vì tôi quá dềnh dàng, ngược lại còn cười tươi tỉnh. Tội nghiệp, anh chưa sẵn sàng nghe tin bản thảo không được duyệt.

- Mình tìm quán vắng uống cà phê đi - Tôi rủ.

- Tốt nhất về chỗ anh, cà phê Buôn Mê Thuột chính hiệu.

Tôi bằng lòng, quẳng xe lại cơ quan, nhảy lên ngồi sau xe máy, Biên Cương không hỏi han gì, nhưng tôi đoán đã linh cảm được việc của anh không xong. Xe vòng vèo qua những phố đông đúc quen nhẵn tới từng cái ổ gà, chẳng thiết ngắm nghía nữa, nhắm mắt lại như người ngủ gật. “Chạy hết ga đi anh”. Gió đánh lùng bùng bên tai, cảm giác trôi tuột tới nơi rất xa, bỏ lại phía sau thành phố và những con người. “Bon voyage” , Không hiểu ông cụ X. khi “lên đường” có cảm giác “trôi tuột” như tôi lúc này ? Có lẽ không phải vô cớ tôi thấy căn phòng cụ nằm lúc đang chết giống như khoang kín con tàu vũ trụ sắp rời trái đất, đi vào cõi vô cùng.

Chiếc xe chậm dần và đỗ lại, tôi mở choàng mắt, trước mặt là căn nhà gỗ trơ trọi ven đường. Chúng tôi đã cách xa thành phố, xung quanh chỉ còn đồng lúa xanh. Biên Cương dựng xe đầu hè, dẫn tôi bước vào căn buồng nền đất, một người đàn bà đang ngồi đạp máy may, ngước mắt lên chào rồi lại cúi xuống đường chỉ chạy dài.

- Mình ra vườn ngồi cho mát.

Một mom đất nhô ra ngoài cánh đồng nom chẳng khác gì một ốc đảo giữa biển lúa xanh, trên đó kê bộ bàn ghế mây, khi ngồi xuống gió thoáng lộng, tôi phải kêu lên: “Oi, chỗ này tuyệt quá”.

Biên Cương bưng ra hai phin cà phê thơm nức. Quả thật rất hiếm khi tránh được căn phòng chật chội, mù mịt khói thuốc, đinh tai tiếng nhạc để uống cà phê ngoài trời thế này. Tôi nhấm nháp , khoan khoái ngước nhìn ngọn cây cao vút chọc thẳng lên bầu trời xanh thẳm. Biên Cương bật lửa cho tôi châm thuốc:

- Em hút chơi thôi, kỳ này anh thấy em hơi gầy.

- Tuần trước anh chê xanh, tuần này lại chê gầy. Lần này ra anh toàn chê em . Nhưng không sao, em “miễn dịch” rồi.

- Với cả tình yêu nữa chứ?

- Cũng miễn dịch luôn.

Biên Cương bật cười:

- Ấy thế mà hôm nay anh lại có ý nghĩ nối lại tình xưa với em kia đấy.

- Thôi thôi, anh dành mấy câu cải lương ấy vào miền Nam cho bà chủ vườn.

Cả tôi lẫn anh đều cười rất to. Quả thực “mối tình xưa” đã quá “xưa” giữa hai chúng tôi khó hen nhúm được chút yêu đương nào dù cả hai có muốn chăng nữa. Anh chợt búng mẩu thuốc lá, hỏi tôi:

- Thế nào, “chuyến du lịch miền Nam” có thích không?

- Rất thích, thật không ngờ văn chương thương mại như anh lại viết nghiêm chỉnh vậy. Cả ông Trưởng phòng lẫn ông giám đốc đều khen hay. Rất tiếc...

Tôi ngập ngừng, thật khổ tâm phải nói ra kết quả làm anh rơi từ chín từng mây. Biên Cương nhìn tôi chăm chú rồi gật đầu:

- Anh hiểu rồi? các ông ấy từ chối phải không?

- Em rất tiếc, cuốn của anh rất đáng in.

- Không sao . Anh sẽ in ở nơi khác. Sẽ tới lúc các ông Giám đốc không còn độc quyền xuất bản như xưa nữa. Thế hệ cầm bút bọn anh sẽ không chịu ngồi chờ các ông ấy ban phát ân sủng đâu.

Mắt Biên Cương lóe lên giận dữ. Ngày trước tôi chưa hề thấy anh sôi lên thế . Anh lạc quan quá sớm chăng?

- Anh nói thực , ba tháng nữa anh sẽ mang sách ra tặng các thủ trưởng của em. Bây giờ người đọc chỉ cần sách hay, đóng nhãn nhà xuất bản nào chả được, miễn đáng đồng tiền họ móc ra.

- Thôi thôi, bỏ đề tài này đi, mất ngon cả cà phê.

Tôi can anh vậy thôi, sự thực tôi chỉ muốn thưởng cho anh một cái hôn lên má về niềm vui anh đang gieo trong tôi.

- Sáng mai anh bay sớm.

Lần đầu tiên tôi lưu luyến khi chia tay anh. Chị chủ nhà rời máy may bưng ra một mâm đồ nhậu. Biên Cương kiếm đâu được thứ rượu có hương phật thủ, nhẹ thôi, nhưng tôi mềm môi cứ uống mãi thành say.

- Thôi em đừng uống nữa.

Anh đưa chai rượu cho chị chủ nhà mang đi cất. Tôi nói hôm nay em rất vui, anh cứ để em uống, không sao cả đâu. Anh cười gật đầu, rót vào cốc tôi nước gì đó khi đưa lên miệng, tôi nhăn mặt:

- Không phải rượu... nước xôđa, đúng không? Tại sao anh lại lừa em?

- Anh có lừa em đâu rượu thực đấy.

Tôi vẫn cãi không phải rượu mà là nước thôi, xin đừng lừa tôi, mọi thứ trên đời này tôi chịu được hết, trừ sự giả dối. Nước mắt tôi bỗng chảy ròng ròng, kìa, sao tôi lại khóc, không phải đâu, tôi muốn làm trôi đi “giọt nước mắt giả” không bao giờ rơi trên gò má thôi. Tôi nhe răng để cười:

- Không phải em khóc đâu, em muốn tặng anh những giọt nước mắt thực đấy.

Tôi cầm lấy khăn tay anh đưa tôi. Anh nói nhỏ với người đàn bà, tôi thấy chị gật gật như hai người đang âm mưu bí mật. Tôi bỗng thấy mình lố bịch khi nói câu đó, người ta có thể cười khi vui, khóc khi buồn, nhưng chớ nên biến mình thành lố bịch.

Biên Cương nhìn tôi chăm chú, bỗng bật cười:

- Của thật mất đi, của giả còn lại, em có lau đến rách khăn cũng chả mất được cái “ giọt nước mắt giả” kia.

- Không, em không hề có ý định lau, một chút giả dối tự nhiên có khi lại có duyên kia đấy.

Tôi cười nghiêng cả người . Bên ngoài, người đàn bà đang dắt xe khỏi cửa. À... ra là như thế. Tưởng âm mưu gì ghê gớm.

- Em mệt rồi, vào nhà nghỉ đi...

Biên Cương đứng dậy, dìu tôi đi trên nền dất ẩm ướt, thì thào gì đó bên tai tôi chẳng rõ, tôi chỉ nghe thấy ở phía dưới ruộng có tiếng ếch ộp. Tôi dừng lại bên ngưỡng cửa lắc đầu, cao quá, chịu, em không bước qua nổi đâu. tôi thấy anh cười và tôi được bế bổng lên đi qua cái bóng ẩm ướt của căn phòng chật chội. Anh đặt tôi trên chiếc giường gỗ, loay hoay đi tìm gối. Mắt tôi ríu lại... Thế rồi vang bên tai tôi tiếng ếch ộp. Nó làm tôi nhớ tới hai con ếch đực mẹ tôi mua. Không được, tôi ngồi bật dậy. Tôi không muốn đứa cháu ngoại mẹ tôi mong đợi sẽ không biết đích xác ai là bố nó.

Biên Cương đã tìm thấy gối và quay trở lại:

- Kìa, em định đi đâu thế kia?

- Em phải về.

- Về sao được... đang còn say thế kia.

Tôi hung dữ đẩy bật Biên Cương ra, cài lại khuy áo và bỏ chạy. Lố bịch, mình thật lố bịch, tôi đứng tựa lưng vào cột điện ngay ngoài cửa, lướt nhìn trời chiều đông xaùm laïnh.

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 38)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Wed, 16 May 2012 04:31:00 +0000

(tiếp theo)

Sau khi dùng “lý lẽ ngoài đời” doạ nạt, lung lạc mà người mẹ vẫn không chịu gọi con về, ông Chủ tịch xã chuyển sang bài bác “lý lẽ của đạo” mong “cắt cơn nghiện của nhân dân” ( ông Mác chẳng đã nói ” tôn giáo là thuốc phiện” mà.):

“Tôi cũng là người công giáo đấy, nhưng nói thất lỗi với các bà, các ông, tôi không bao giờ tin được là có Chúa thật. Nếu bảo bất cứ việc gì đều được lên trời thì tại sao vệ tinh của Liên xô lại bay được lên trời, vậy ra Chúa ủng hộ cộng sản ư ? Chúa ủng hộ vô thần ư ? Tại sao Toà Thánh là đất Chúa ngự không phóng một vệ tinh bằng quyền phép thiêng liêng của Chúa cho thiên hạ thêm lòng tin cậy. Chẳng có gì cả đâu…”

Đúng là đầu óc chứa rặt “chủ trương chính sách của Đảng “ mới đẻ ra lý lẽ “bài bác Chúa ” ngu muội đến vậy. Và đây là sản phẩm của “chủ nghĩa duy vật thô sơ” đã được cài đặt vào đầu cán bộ :

“ Ai có trình độ khoa học cao, ai lao động giỏi thì kẻ ấy làm được việc kỳ lạ. Cha Thuyết bị sưng gan chín phần chết, một phần sống , vậy ai cứu được mạng của cha? Chính phủ ta, các bác sĩ Liên xô, toàn những người vô thần cả. Chính cha cũng đã từng nói với tôi:” Bố mẹ sinh ra lần thứ nhất, các bác sĩ Liên xô sinh ra lần thứ hai…”

“Cha tuyên uý” của chủ nghĩa Mác Lê, chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng của Đảng, tín đồ trung thành của chủ nghĩa maoít-stalinnít - Chủ tịch xã Môn cứ thế “giác ngộ” cho đám quần chúng đang bị “tôn giáo ru ngủ” :

“Ngay đến các cụ đạo ngày ngày đứng trên toà giảng vị tất các ông ấy đã tin chắc là có Chúa thật, nếu họ tin sẽ có ngày phán xét chung thì vía cũng chẳng dám làm bậy, chẳng dám nằm với người nữ , chẳng dám cầm súng bắn giết con chiên, moi tiền của kẻ khó…”

Kết thúc bài diễn văn công kích nhà thờ – ông Chủ tịch xã sổ toẹt :

“ Bịp bợm cả . Các bà tin được tôi thì tin, không thì thôi, nhưng sau này các bà sẽ thấy lời tôi nói hôm nay là đúng. Xã hội người ta cứ tiến chứ có ai chờ con các bà giác ngộ rồi người ta mới cất bước đâu…”

Than ôi, hơn nửa thế kỷ trôi qua, “xã hội người ta cứ tiến” – người ta đây có thể hiểu rộng ra là thế giới, cho đến nay các “đồng chí” Chủ tịch xã “ vẫn còn ôm ấp ba cái thuyết “ đấu tranh giai cấp” và “xây dựng chủ nghĩa xã hội” loài người đã bỏ qua.

Tất nhiên, lối “giáo dục cưỡng ép” ấy khó mà chinh phục được con tim lẫn khối óc của người dân :

“ Trong các cuộc họp người ta đến miễn cưỡng , uể oải, cái xác ngồi đấy , nhưng tâm thần để tận đâu đâu. Họ không cần nghe cán bộ giải thích , đằng nào cũng thế, thuế vẫn phải đóng, đi dân công vẫn phải đi, nghe nhiều nào có lợi ích gì. Họ cứ sống như xưa kia họ sống…”

Giáo dân với Đảng còn như vậy, linh mục với chính quyền “xung đột” được mô tả còn dữ dội hơn bằng ngón nghề quen thuộc : “vu cáo “ và “bôi xấu”.

Một lần có hẳn một phái đoàn bốn linh mục và một tu sĩ ghé thăm xứ Hỗ. Đây là dịp ông nhà văn xây dựng chân dung các nhà tu hành. Trước hết cha Thuyết, cha chủ nhà được một cha trong đoàn giới thiệu :

“Ông ấy vừa đi nằm nhà thương ở Hà Nội về. Phải mổ gan lọc mật mới sống sót đấy. Tôi thì cho rằng chỉ tại cái món thịt chó cả thôi. Ăn nhiều thịt chó dễ bị tích kén lắm. Cái giống ấy nó chẳng nhiệt quá mà…”

Vậy là một đấng chăn dắt linh hồn con chiên suýt chết vì…xơi thịt chó thường xuyên. Rồi đến một cha khách, cha Lân, khi ngồi vào mâm cơm thì mắt sáng lên :

“ Ở đây cha cũng cho thả cá rô phi à. Cái giống cá ấy sinh sôi nảy nở đến nhanh. Nhưng cá này phải hầm hoặc om kỹ mới ngon, còn rán thì xương khí rắn…Bày vẽ quá lắm, biết thế chẳng báo trước ; làm phiền cha chủ sự…”

Rồi lần lượt cha giới thiệu “tâm hồn ăn uống “ của các cha :

“Xin các cha cứ tự nhiên cho…Mỗi người một ý thích một tâm tính…Như đức cha người chỉ thích ăn trứng luộc, một lúc ăn hàng chục quả vẫn ngon lành. Tôi xin chịu. Cha Giản đi kiết thì chỉ nghiện chè bột sắn, cứ nấu một soong to, cha đủng đỉnh ăn cả ngày cũng hết. Cha Thuỵ ở trên tỉnh lại ưa món chim câu hầm, nhưng ông cụ không có răng, cứ nhấm nháp qua loa rồi nhè ra đĩa, lão bõ ở đấy chỉ ăn bã nhả ra mà béo trắng. ..Còn tôi thì được cái bình dân, toàn nghiện những món rẻ tiền như bánh đa mật chẳng hạn. “

Quả thực không biết ở cái xứ đạo nào mà ông bõ trong nhà thờ chỉ ăn bã do cha nhả ra mà…béo trắng thì thật nghề bôi xấu phải trao giải nhất cho ông nhà văn. Kinh hoàng hơn nữa là khi các cha bàn về món…tiết canh gà :

“ Xin lỗi, các cha đã được ăn tiết canh gà bao giờ chưa ?”

Cha râu dài vừa nhai nhồm nhoàm vừa nói :

“ Mới nghe lần đầu đấy. Chắc là tanh lắm hả ?”

“ Lậy cha, cha lạc hậu quá. Thật tình rất thơm ngon…Rắn sần sật mà bùi lắm. Cái dân Hà Nội họ làm món ăn thì người khó tính đến đâu cũng phải vừa lòng…”

Hết món ăn rồi đến món uống. Cha sở tại, “sau vài hớp rượu da mặt ông càng đỏ rực mãi lên một cách đáng sợ, tưởng như bật được máu tươi :

“Chính thế, nấu rượu được nếp thầu dầu thì quý hoá nhất – cha Thuyết đưa con mắt nhỏ tí, lóng lánh sáng nhìn mọi người – Vâng thưa các cha, ngon nhất đấy ạ, càng để lâu càng đượm, càng thơm mà nước rượu cứ trong vắt như nước mưa. Còn nếp bắc thì chóng nhạt rượu lắm , nước rượu cũng đục…”

Than ôi, nếu các đấng chăn chiên, các đức cha linh hồn của mấy chục vạn giáo dân Bùi Chu – Phát Diệm mà tham ăn tục uống như trên thì đúng là cha …“quốc doanh “ ; tức các cán bộ tuyên giáo được cài vào trường của nhà thờ học thành linh mục trà trộn vào hàng ngũ giáo phẩm “nắm tình hình.”

Tất nhiên năm ông linh mục này không phải “cha quốc doanh”, sau khi bàn chuyện ăn uống chán chê họ mới bàn chuyện ứng phó của giáo hội trong xã hội cộng sản. Dưới ngòi bút Nguyễn Khải, họ đích thị là những tên biệt kích, đám người phản động, đối tượng của cách mạng :

“Cha Lân ném một cái nhìn nảy lửa, đôi lông mày rậm trở nên dữ tợn, giọng ông ta đanh lại, độc ác, tàn nhẫn :

“ Trong tay chúng ta còn những gì ? Chỉ còn lại mỗi cây thánh giá. Chúng ta chỉ trông cậy được vào Chúa và các đấng thánh thần. Còn quần chúng của ta , cái lực lượng mười vạn con người của chúng ta đâu rồi, vắng lặng bốn bề như tiếng gọi giữa sa mạc. May thay chúng ta còn một vũ khí sắc bén mà không một kẻ nào tước nổi, đó là cái lưỡi của chúng ta. Chúng ta hãy còn một khu vực tranh chấp mà không một kẻ nào dám đoạt lại : đó là Toà giảng của nhà thờ. Từ đấy chúng ta sẽ tiến công ra, sẽ chiếm đoạt lại tất cả…”

Nguyễn Khải đã vạch một chiến tuyến dứt khoát giữa giáo hội và Nhà nước – cuộc đối đầu “ ai thắng ai”, “một mất một còn”. Mặc dầu xuất thân nhà dòng nhưng xem ra ông nhà văn hiểu biết về Thiên chúa giáo cũng chỉ ngang anh một cán bộ Ban tôn giáo Chính phủ .

Cuộc đối đầu “giáo hội” và “Nhà nước” diễn ra ngay khi các cha vừa dùng cơm xong, ông Chủ tịch xã Môn và ông cán bộ huyện Mẫn ập vào. Đã không xin phép được gặp, đã không báo trước sẽ tới, ông đại diện chính quyền xông vào phòng khách của Toà thánh khơi khơi như vào trụ sở Uỷ ban và lại còn hậm hực :

“Ghê thật, hội họp với nhau mà không thèm báo một lời cho uỷ ban biết. Có chứng cớ ông thử tóm cổ một lượt xem có trắng mắt ra không ?”

Ông Mẫn , cán bộ huyện nói thẳng :

“ Trước đây khi toà Giám mục xin mở trường cũng có đề ra chương trình một ngày học sáu tiếng giáo lý và hai tiếng văn hoá…Là đấng chăn chiên mà hiểu biết ít thì rao giảng cũng khó khăn…”

Cha Lân, đại diện cho Toà Giám mục phải “nói thẽ thọt” :

“ Nhưng ông rõ cho, theo luật lệ toà thánh thì nhà trường không phải phục quyền các vua chúa phần đời, không để cho nhiễm thói tục phần đời. Trường đạo chỉ chịu quyền ở Toà Giám mục. Toà Giám mục lại chịu quyền ở Toà thánh, không thể muốn thế nào cũng được…Ngay đến chương trình học từng năm kẻ làm thầy phải giảng giải những gì, đứa học trò phải đọc những sách gì đều do sự định liệu trước của Toà Thánh cả. Nói nôm na toà thánh cũng như chính phủ trung ương bên tôi ấy mà…”

Trước lý lẽ rành rẽ của linh mục , ông Chủ tịch xã trở mặt, giở ngay cái mũ “phản động” doạ nạt :

“ Tôi xin hỏi cha, vậy như trước kia các ông cụ đạo đi làm tuyên uý trong quân đội Pháp hay làm sĩ quan có phải đợi lệnh của Toà Thánh cho phép không ?”

Doạ chán rồi, ông Chủ tịch xã nổi cáu :

”Nói chuyện với bọn này cứ như người đấm bị bông, mất thì giờ mà chẳng đâu vào đâu…”.

Ông cán bộ huyện Mẫn cũng vứt bỏ những lời đường mật giở giọng đe nẹt :

“ Nếu như Toà Giám đặt mục tiêu cho cái trường ấy là nơi đào tạo những phần tử chống đối lại cộng sản thi tôi xin nói trước sẽ không bao giờ cụ giám quản đạt được ý nguyện đâu, mà có khi còn mang vạ vào thân là khác. Vì các cụ cũng biết đấy, pháp luật thì rất vô tư…nhà trường ngày nào cũng bắt các em làm bài chửi cộng sản , chửi các cơ quan nhà nước thì chúng tôi khó chịu đến đâu…”

Bị vu vạ “đào tạo phần tử chống đối cộng sản” linh mục phải xuống nước :

“ Chúng tôi biết địa vị của chúng tôi lắm chứ . Chính phủ thì có trong tay nào quân đội, nào công an, còn chúng tôi thì chỉ có tượng thánh thôi. Chỉ mong đừng ai đụng chạm đến mình là mừng chứ còn chống đối gì.”

Rồi biết rằng nếu nhún nhường sẽ bị “nhà cầm quyền” lấn tới, cha đánh bạo :

“Chúng tôi thì cho rằng bắt trường đạo phải dậy văn hoá đó là một bước lấn của ông vào quyền hành giáo hội của chúng tôi…”

Và cha vạch trần “tim đen” của nhà cầm quyền :

“Đã dậy văn hoá thì ắt phải có giáo viên chứ gì . Tu sĩ của Trường thì lại không có bằng cấp, chẳng qua kẻ lớn dậy kẻ bé. Mà cử giaó viên ngoài giờ chúng tôi lấy làm e ngại …Nếu ông giáo viên theo đạo Thích Ca chẳng hạn , ông ta sẽ quan niệm về thế giới, về vũ trụ theo cái cách của ông ta. Hay nói cho rõ ràng hơn nếu ông ta là vô thần thì lại càng rắc rối. Vì ông ta có thể nói với học trò rằng thế giới này là do bàn tay lao động làm ra chứ không phải là do một đáng sáng tạo nên… ”

Lý lẽ của cha đưa ra làm ông cán bộ huyện cứng họng. Chính bản thân anh ta cũng thấy đòi hỏi đưa giáo viên Nhà nước vào dậy trong trường của nhà thờ là vô lý . Anh ta triết lý :

“Tôn giáo và văn hoá quả thực có điều điều không thể đứng cạnh nhau. Chẳng lẽ lại giảng là trái đất vuông , qua lớp mây xanh kia là thiên đáng…Chẳng lẽ nói cây lúa mọc lên là do ý Chúa chứ không phải do phát triển biện chứng của nó. Chẳng lẽ nói con người là đất bụi hèn hạ chứ không phải là sinh vật cao quý…Một đằng dìm con người xuống, một đằng làm cho con người trở nên sáng suốt biết sống một cách có ý thức. Và có thể lấy thêm hàng nghìn thí dụ khác về sự đối lập không sao dung hoà được…”

Hiểu biết của “nhà cầm quyền” về tôn giáo mới chỉ dừng ở mức độ coi nó như một thứ “mê tín dị đoan” , là “thuốc phiện đầu độc nhân dân” đúng như ông thánh Mác-Lênin đã dậy. Chính vì vậy ông cán bộ coi linh mục như kẻ có tội :

“ Có thể nói những người ngồi quanh cái bàn này đã tượng trưng được phần nào cho cái thế giới cha cụ hết sức phức tạp của địa phận Bái. Có những tên chống đối cách mạng đến điên cuồng; có những người còn bán tin bán nghi…nhưng giữa cái đám hùm sói ấy họ cũng không dám lên tiếng, vì lòng dũng cảm của họ còn ít quá, họ còn cân nhắc quá nhiều đến cái địa vị và uy tín giả dối của mình…”

Cả 2 tập tiểu thuyết Xung đột cứ xoay quanh những “xung đột” mà ông nhà văn tưởng tượng ra thế. Nhân vật chia làm hai “phe” địch-ta rõ ràng. Một bên là các cha Thuyết, cha Lân, cha Bản…tham ăn, tục uống và nhát sợ cường quyền. Một bên là Môn, Chủ tịch xã, Nhàn , Phó Chủ tịch, Mẫn,cán bộ huyện…người nào người nấy ngùn ngụt lửa cách mạng muốn xông lên xoá nhà thờ để…xây dựng hợp tác xã. Dù là ở bên này, hay bên kia, mỗi nhân vật đều chỉ là cái loa phát thanh tư tưởng “cách mạng hơn cả ông Các Mác” của ông nhà văn. Thay vì cho nhân vật sống như một con người trong cõi nhân sinh với mọi buồn vui, hạnh phúc và bất hạnh của nó, ông lại chỉ cho nói ra đằng mồm cái tinh thần cách mạng Đảng đòi hỏi ở cán bộ.

Xung đột tập 1 và 2 của Nguyễn Khải một thời được giới phê bình trong nước kéo lên mây xanh, được nhắc tới như một thành tựu xuất sắc của văn học cách mạng, được coi như một tiểu thuyết sáng giá được đưa cả vào sách giáo khoa dậy trong trường phổ thông và đại học.

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI...HÀNỘI (KỲ 37)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Tue, 15 May 2012 06:03:00 +0000

(tiếp theo)

- Con ạ, con phải giữ tuyệt đối không đưọc để cảm cúm đâu đấy.

- Cảm cúm thì sao mẹ?

- Sao à? Sao với giăng ở trên trời ấy.

Mẹ tôi cười mủm mỉm khiến tôi hiểu ngay mẹ đã nhận thấy một dấu hiệu gì đó ở người tôi. Tôi không giận mẹ như mọi lần, ngược lại còn tò mó muốn biết mẹ nhìn thấy cái gì.

- Như thế là thế nào hả mẹ?

- Còn như thế nào nữa, lông mày dựng ngược, lại còn chỗ này...

Mẹ tôi chỉ ra những dấu hiệu làm tôi ngượng nóng cả người. Tôi quay phắt vào trong, cuốn chăn xung quanh người, gắt khẽ:

- Mẹ chỉ được cái đoán mò.

- Cha bố cô, trúng rồi còn gì...

Mẹ tôi lại cười sung sướng, hồ hởi hiếm thấy. Chao ôi, nếu một đứa cháu đã làm mẹ vui thế này, tôi sẵn sàng đẻ cho cụ cả chục đứa. Tuy vậy, chắc gì đã đúng. Không khéo mẹ mừng hụt thì thật đau lòng quá. Tuy nhiên, trường hợp này y học sẽ trả lời chính xác nhưng đó lại là cái tôi tối kỵ.

- Mai mẹ sẽ mua hai con ếch đực mang tới nhờ chị Sở trong bệnh viện “Bà mẹ và trẻ em” thì biết ngay.

- Điên, mẹ điên rồi.

Tôi ngủ thiếp đi mẹ tôi vẫn lẩn mẩn kể chuyện thời xưa mẹ có mang tôi. Tỉnh dậy đã thấy mẹ đi chợ về, xách cái túi to, cười nói vui vẻ.

- Hôm nay chủ nhật, ở nhà mẹ nấu bún ốc. Chợ đông phát khiếp, chen mãi mới mua được mớ ốc béo ơi là béo.

Chợt nhớ Hồng Loan, tôi hốt hoảng nhảy vội xuống giường cuống quýt mặc quần áo. Tôi nói hôm nay tôi phải họp Đại hội công đoàn. Mẹ tôi buồn hẳn. Tôi đành an ủi mẹ bằng cách đồng ý để mẹ tôi mua về hai con ếch đực. Gần 8 giờ rồi, tôi đạp xe thục mạng giữa phố phường nghẹt xe vào sáng chủ nhật. Hồng Loan đã chờ tôi ngoài cửa, tay xách lỉnh kỉnh mấy cái túi.

- Cậu làm tớ hết hồn, cứ tưởng quên mất ngày cưới của tớ.

- Chú rể đâu?

Hồng Loan cười nhạt:

- Phải đợi tới giờ rước dâu chứ. Tối qua Hoàng Minh có đến trang trí không?

Tôi xầm mặt, lẳng lặng mở khóa, đẩy Hồng Loan vào phòng. Nó giở ra trên bàn la liệt nào áo cưới, mũ cô dâu, rượu tây, bánh ngọt... Thú thực lúc này tôi vẫn còn nửa tin nửa ngờ, đám cưới một người như Hồng Loan không lẽ lại đơn sơ, lén lút thế này ư? Tất nhiên, với tính cách ngạo mạn, nó có thể giở đủ mọi trò tinh quái, nhưng chẳng lẽ ngày quan trọng nhất đời con gái cũng mang ra đùa được sao?

- Cậu lấy chồng thật hả?

Nó nhìn tôi khinh khỉnh, nhún vai tỏ ý không thèm trả lời câu hỏi thừa. Hai đứa lặng lẽ bày bàn, có hoa tươi, có ly pha lê uống rượu, có bát kiểu, toàn những thứ ở nhà nó xách tới .

- Cậu mời những ai mà bày những... bốn người ăn.

- Hai vợ chồng tớ, cậu và Hoàng Minh.

Tôi xua tay:

- Bày ba người thôi, Hoàng Minh không đến đâu.

- Sao cậu biết?. Tớ mời rồi mà.

Tôi không thể kể cho nó nghe chuyện tối qua, tôi chỉ bảo đoán vậy thôi, ngày chủ nhật chắc anh ta bị bà già cấm trại. Hồng Loan nhìn tôi nghi ngờ. Tôi biết tôi không thể lừa nó dễ dàng, đành lảng chuyện vu vơ về những món đặc sản nó mang tới. Nó không truy tôi nữa, nhưng vẫn lẳng lặng bày bốn bộ đồ ăn lên bàn. Hôm nay nó rất ít nói, vẻ mặt lầm lì khó biết vui hay buồn. Khi nó trang điểm xong, mặc áo cưới, đội chiếc mũ cô dâu, uyển chuyển bước ra giữa phòng , tôi mới tin nó lấy chồng thật. Tội nghiệp, không hiểu trắc trở gì phải cưới lén thế này?

- Sao? Nom được không?

- Tuyệt đẹp, chẳng biết chú rể tu từ mấy kiếp trước?

Tôi đi vòng quanh nó và nhớ ra ngày xưa, khi tôi đội lên đầu chiếc mũ cô dâu, nó cứ xúi vào tai tôi: “Lẻn đi, lẻn đi, vẫn còn kịp...”. Tôi không nỡ nhắc lại với nó câu đó, nếu muốn chuồn, nó chẳng cần lẻn đi đâu cả, chỉ cần cởi bộ đồ cưới, phóng xe máy về nhà.

- Tớ vẫn thắc mắc chú rể người thế nào?

- Lát nữa cậu sẽ gặp, một anh chàng da đen như tớ vẫn nói.

- Người Cônggô hay An độ?

Nó cười rất buồn:

- Nếu vậy tớ đã chẳng phải cưới chui thế này? Thôi, sắp tới giờ rồi, mở nhạc lên đi.

“Beautifull Sunday”, ngày chủ nhật tươi hồng, bài hát rộn lên trong căn phòng cưới không khách khứa, không quan viên hai họ, không cả hai chữ đầu tên cô dâu chú rể vẽ lồng nhau treo cao như thường thấy. Một đám cưới chỉ có hai đứa con gái nhìn nhau nóng lòng chờ chú rể. Hồng Loan đã bắt đầu sốt ruột. Một giọt mồ hôi chảy dài trên má phấn đánh rất công phu của nó.

- Kiều Vân, cậu ra ban công xem có anh chàng da đen nào tới chưa?

Tôi chiều ý bạn, ngong ngóng xuống đường ngày chủ nhật đang khoác bộ mặt mới. Đôi vợ chồng già mặc đủ thứ áo chống rét chậm rãi đi bên nhau tạo ra một sự riễu cợt với đôi trai gái quần áo lòe loẹt ôm vai nhau nói cười nghiêng ngả. Một con chó mải mê gặm ống xương bò chắc vừa cướp giật được của ông lão hàng phở đẩy xe bên kia đường.

- Vân ơi, Vân có nhìn thấy anh da đen nào chưa?

Tôi suýt buột miệng buông một câu nói đùa, rất may kìm được, chỉ trả lời chưa nhìn thấy một người như thế, rồi lại căng mắt nhìn đám người đang xúm xít khiêng một hòm gỗ dài như chiếc quan tài. Khi họ đi ngang, tôi đọc dòng chữ viết trên đó và hiểu họ mới đi nước ngoài về. Khiếp thật, không biết trong hòm đựng bàn là , dây bếp điện, hay kìm, búa gì mà nặng đến thế? Ở cơ quan tôi cũng có một ông đi Liên Xô bảy ngày khiêng về ba cái tủ lạnh, 10 cái nồi áp lực và 20 cái quạt tai voi.

- Vân ơi, Vân đã nhìn thấy anh ấy chưa?

- Chưa, chưa thấy anh da đen nào cả.

“Trong khi chờ đợi Godot”, tôi thả sức ngắm nghía người qua lại. Tội nghịệp bạn tôi, chưa bao giờ tiếng gọi của nó lại thảng thốt đến thế. Rút cuộc, nó vẫn là cô gái phải lấy chồng như trăm nghìn các cô gái khác. Nếu anh chàng ấy cũng giống như Godot, chờ mãi chẳng đến ; liệu nó có treo cổ lên như anh chàng trong kịch không? Tôi lo sợ không dám nghĩ tới khả năng đó, nếu xảy ra, tôi biết lấy ai thay thế anh chàng da đen, cứu Hồng Loan khỏi tai họa còn kinh hoàng hơn một cơn hồng thủy. Tôi bỗng giận sôi anh ta, quá hẹn cả tiếng đồng hồ trong một việc tối quan trọng không được phép chậm dù chỉ một phút. “Chúng ta là thế giới, chúng ta là trẻ thơ...” , người Phi vốn hùng dũng vậy mà lúc cưới vợ sao đù đờ quá thế.

Đoàn người diễu qua gần hết, đi sau cùng là một chàng to con dắt chiếc xe máy mới tinh phía sau gắn biển “XE CHỜ SỐ”. Thì ra chẳng phải riêng bạn tôi chờ chồng, ai cũng đang chờ cả, xe chờ số, Biên Cương chờ đọc bản thảo, tôi chờ hai con ếch đực, mẹ tôi chờ giấy phép mở quán, chồng tôi chờ thư tôi… Tôi quay vào, tránh ánh mắt Hồng Loan. Nó đang ngồi trước bàn vẫn trong bộ đồ cô dâu, bó hoa cưới trước mặt và những chai bia “Trúc Bạch” vẫn nằm im chờ bật nút, chỉ riêng chiếc máy hát thôi không còn hát “Ngày chủ nhật tươi hồng” nữa.

Bỗng dưng tôi đói cồn cả ruột, cái dạ dày phản chủ trống rỗng từ sáng sớm được kích thích bởi những món đặc sản bày la liệt trên bàn đã lên tiếng kêu la đúng vào lúc lẽ ra nó phải nằm im khi chủ nó đang phải trải qua tình huống đầy tính bi kịch. Chao ôi, giữa cơn đau buồn bối rối này nếu Hồng Loan biết được trong đầu tôi hiện chỉ có hình ảnh con vịt tiềm ngoẹo cổ xuống một hạt sen hầm bám trên lưng thì nó sẽ khinh bỉ tôi biết chừng nào. Bởi vậy tôi phải lập tức xóa đi và nghĩ tới một cái gì đó thiêng liêng cao quý hơn. Tôi quay mặt khỏi bàn tiệc, đây rồi, món quà cưới tặng Hồng Loan vẫn để trên giá sách. Dòng chữ: “Chúc mừng hạnh phúc của hai bạn”trên nền giấy đỏ đang có nguy cơ trở nên một sự riễu cợt chợt làm Hồng Loan tươi lên khi tôi đưa hộp quà cho nó. Nó nhanh nhẹn tháo giấy, mở nắp hộp quà và reo lên:

- A, con búp bê da đen.

- Điềm may đấy, nhất định anh chàng ấy sẽ tới.

Nó cười nhoẻn, hôn hít con búp bê như bà mẹ hôn con sơ sinh. Biết đâu, mai kia, nó lại chẳng đẻ đứa bé như thế? Niềm vui của nó lây sang khiến tôi không thể nào mà không nhón một cái kẹo Hải Châu bỏ vào miệng. Ơi anh da đen, cánh đâu sao mà bay chậm thế? Các món ăn đã nguội, đá tan thành nước trong các ly, vợ sắp cưới của anh đang phai hết phấn trên đôi má hồng nâu. Ba hồn bảy vía anh ở đâu mau mau mà về.

Nhạc hiệu 12 giờ trưa vẳng sang từ radio nhà bên cạnh. Hồng Loan đặt con búp bê xuống nhìn tôi. Chao ôi, Picasso sống lại cũng không diễn tả nổi ánh mắt của nó. Khắc khoải, lo âu, giận dữ, đợi chờ...biết bao nhiêu điều ẩn chứa trong cái nhìn ngơ ngác của nó.

- Để tớ ra ban công xem anh chàng tới chưa?

Tôi phải bịa ra một cái cớ để trốn ánh mắt của nó. Chao ôi, xé rào gia đình làm gì cho khổ, cứ để bố mẹ lo : một chàng phó tiến sĩ học nước ngoài về, một căn hộ rộng rãi và một đám cưới rầm rộ, thiết thực thế có sướng hơn không? Sự chậm trễ của chàng da đen khiến tôi lo rằng bí mật của Hồng Loan đã bị “bật mí”, chắc hẳn bố mẹ nó đã phái người đi bắt cóc chú rể và tìm cho ra tổ uyên ương để phá bằng được đám cưới chui. Tôi không muốn vẽ cho Hồng Loan một bức tranh bi thảm như vậy, tôi vẫn muốn tin trong xã hội hiện đại, sự đối đầu giữa bố mẹ và con cái trong hôn nhân không còn là thảm kịch như Romeo Juliette , như trong tiểu thuyết ngày xưa.

Từ phía đầu đường xuất hiện một chiếc xe xích lô, tôi nhói lên hồi hộp, không phải anh chàng da đen ấy, ngồi trên xe là một bà già mặc đồ đen, khô quắt, phẳng lỳ, “trước sau như một”.

- Vân ơi, Vân đã thấy gì chưa?

- Thấy rồi, thấy rồi...

Tôi la hoảng lên, chạy vào báo Hồng Loan biết mẹ nó đang tới. Tôi bối rối, cuống quýt nhìn quanh và tuyệt vọng không nghĩ ra cách gì đối phó.

- Cậu xuống chặn bà ấy lại, đừng cho lên đây.

Hồng Loan bình tĩnh một cách không ngờ. Nó mở gương ra tô lại môi cứ như anh chàng ấy tới chứ không phải mẹ nó. Tôi luống cuống đi nhầm cả dép chân phải sang chân trái, lao xuống cầu thang như một kẻ trộm, chặn ngay được bà già khi bà vừa định bước lên gác.

- Con Hồng Loan đang trên phòng cô phải không?

- Dạ không, dạ không...

- Bác nói thật , bố mẹ nói mãi không nghe, thôi tùy, muốn lấy ai tự lo liệu lấy, da đen da đỏ gì cũng được, chỉ đừng có dẫn nhau về nhà, coi như bác mất đứa con gái.

Đấy, thế mà tôi cứ tưởng tượng ra bao nhiêu rắc rối, rùng rợn. Vậy là tốt cho Hồng Loan quá rồi, miễn bố mẹ trung lập, không phá đám là được, mai mốt vợ chồng bế con về, các cụ hết giận mà.

- Giữa tôi và nó đã giải quyết xong , cả bố nó cũng thống nhất thế. Chỉ còn mỗi việc nhờ cô nhắn nó phải làm ngay lập tức, ngay trong ngày hôm nay...

Mắt bà chợt long lên làm tôi chột dạ. Hóa ra Hồng Loan đã đi khỏi nhà, bố mẹ đã coi như từ nó, chỉ còn dây dưa một việc duy nhất chắc quan trong lắm khiến bà già phải hoảng lên đi tìm nó.

- Thằng con bác đang học ở Tiệp mới gửi hàng về. Cháu nhắn con Hồng Loan phải trả ngay sổ hộ khẩu cho bác để sáng mai đi làm thủ tục lĩnh về, để chậm, chết tiền lưu kho.

Rồi như để tôi tin, bà móc ví ra một tờ giấy báo hàng ấn vào tay tôi. Tôi rụt cả người lại như chạm phải điện, xua tay rối rít:

- Thôi thôi, được rồi , cháu sẽ bảo nó trả ngay cho bác.

- Nếu ngại về nhà, nó cứ gửi cháu hoặc bất cứ ai cầm về cũng được.

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 37)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Mon, 14 May 2012 03:57:00 +0000

(tiếp theo)

Thực ra, Nguyễn Khải ngoài ý muốn đã mô tả chính xác tâm trạng người dân khi phải ghé “cửa quyền” theo giấy triệu tập. Họ lo lắng, khép nép, rúm vào nhau chứ làm gì có hồ hởi, phấn khởi vẫn tuyên truyền :

“ Môn – Chủ tịch xã mở đầu, nét mặt đã cau có :

“Chúng tôi đã cử người đi mời từ chiều hôm qua, vậy mà chỉ có – Môn ngừng lại đưa mắt đếm một lượt – hơn 10 gia đình…Sao các bà lại ngồi túm vào một góc thế ? Ghế đây !Rộng rãi bao nhiêu. Đã đi họp thì phải ngồi cho đàng hoàng thì nghe mới lọt vào tai chứ . Nào, mời các bà ngồi dịch lại đằng này…”

Vậy là giữa dân và chính quyền đã ngăn cách, một đằng cố tránh ra xa, một đằng cố kéo lại không phải vì thông cảm mà để “ làm việc” . Thấy dân tránh xa mình như tránh dịch, Chủ tịch xã càng nóng :

“ Các bà cứ đi nghe những chuyện nhảm nhí đâu đâu rồi lại thắc mắc với chính phủ, với Uỷ ban. Uỷ ban cho người đến tận nhà mời lại nói chuyện thì viện cớ từ chối. Chính quyền là công bộc của nhân dân, nhưng nhân dân cũng phải biết vâng lời chính quyền chứ.…”

Đảng vần luôn nhắc nhở cán bộ “là đầy tớ của dân”, “ vì nhân dân phục vụ”, thực chất “đầy tớ” luôn coi “ông chủ” như kẻ thù… thành thực. Bởi thế câu trước câu sau, Chủ tịch xã thò ngay bộ mặt trấn áp ra :

“ Được, những gia đình nào không cử người đến chúng tôi sẽ có cách , phải cảnh cáo. Trên không ra trên, dưới không ra dưới thì còn thành thể thống gì nữa. Dân chủ nhưng phải có kỷ luật…:”

“ Dân chủ nhưng phải có kỷ luật” – dân chủ tập trung, dân chủ xã hội chủ nghĩa, dân chủ hơn cả … Mỹ bao năm nay Đảng đã “ban”cho dân. Sau cùng, ông Mẫn , cán bộ trên huyện cử xuống cũng huỵch toẹt :

“Trong khi nhà trường chuẩn bị một chương trình dậy văn hoá đầy đủ thì phải giải tán số học sinh hiện nay. “

Và ra lệnh cho phụ huynh học sinh :

“ Vậy như ở xã ta đây, các ông các bà đã cho gọi các em dưới ấy về chưa ? Chẳng lẽ cứ để chúng nó chơi bời dông dài mãi. Về nhà học thêm được ngày nào lợi ngày ấy. “

Vậy đã rõ, khi chưa dám công khai giải tán chủng viện thì chơi trò lén lút áp lực với dân rút con em về không cho học nữa. Ông ta còn giở giọng đểu :

“ Chúa gọi thì nhiều Chúa chọn có mấy, trăm người may đỗ cụ được vài người…”

Một bà là phụ huynh của học sinh chủng viện nghe ngứa tai quá, phản ứng :

“ Thưa với chư ông, cho con đi tu cũng chẳng mong gì con đỗ cụ để làm bà cố đâu ạ. Số mệnh nó đã do Chúa định thì giao phó cho nhà Chúa. Chúng tôi là kẻ làm cha mẹ chẳng dám ân hận điều gì…”.

Tuy nhiên chuyện “giao con cho Chúa” với ông cán bộ huyện là chuyện tầm phào, bởi vậy lại đe dọa :

“ Các bà tưởng cái trường ấy chỉ có đào tạo người đi truyền giáo hẳn. Học đạo một phần, học làm kẻ thù của cách mạng chín phần… Thử hỏi những đứa do công an tóm được đi kẻ khẩu hiệu , dán truyền đơn chống cộng là ai, toàn học sinh chủng viện cả .”

Đến lượt Chủ tịch xã giở giọng xuyên tạc:

“ Khi đi chúng là người tử tế lúc về hoá ra thằng ma cà bông. Các bà có muốn có con các bà đi một bước công an phải theo dõi một bước không ?”

Con run xéo lắm cũng quằn , nghe cán bộ mạt sát con cái , một bà gầy gò, vấn khăn trắng lên tiếng :

“ Ông nói như thế chúng tôi không được đồng ý. Lúc nó ở nhà có một, đi học về lại gấp năm gấp mười, hẳn hoi , tử tế. Thực thà là không thấy nó ăn nói cấc lấc điều gì, bố mẹ cũng phải nể con chứ không nói khác…”

Nói vậy khác nào vả vào miệng cán bộ . Còn chút liêm sỉ, hẳn ông sẽ xấu hổ vì sự vu cáo của mình bị lật tẩy. Đằng này đuối lý, ông Chủ tịch giở giọng “chính quyền” với người cả gan cãi hắn :

“ Bà Đỗ có định gọi cháu nó về nhà không ? Niên học mới thì chưa đến, nhà trường chưa khai giảng vậy còn để con nó ở đấy làm gì ?”

Đứng trước cường quyền, người đàn bà vẫn không chịu khuất phục nhưng đành phải mềm dẻo :

“ Thưa với ông, cháu đã nhất quyết đi tu, không gánh vác phần đời , không màng chuyện thế gian, là tự do tín ngưỡng của nó, tôi nào nỡ gọi nó về, phải tội chết…”

Nghe mấy chữ “tự do tín ngưỡng”, ông Chủ tịch giật mình vì nó nằm trong “chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước”, vội nhẹ giọng:

“ Bà có chắc rằng cậu ấy chỉ đi tu chứ không làm việc gì khác ?”

Hắn hỏi một câu rất khôn, gạt ngay chuyện “tự do tín ngưỡng “ chuyển ngay sang chuyện “truy tìm phản động”. Hắn cười gằn, giở giọng đe doạ:

“ Bà có biết những người có trách nhiệm ở đây đã dùng con bà vào việc gì không ? làm liên lạc đưa tài liệu tin tức chống cộng đấy. Vụ hè vừa rồi con bà về mang cả một bản kinh “ cầu cho giáo hội im lặng” đút vào trong giầy ống. Nó mới mười lăm tuổi đầu, còn ngây thơ lắm. Chớ để nó đi sâu vào con đường lầm lạc rồi sau này nó oán trách bố mẹ đấy…”

Thấy chính quyền chụp cho con tội “phản động” tầy trời, bà mẹ hoảng sợ không còn dám cãi nhau tay đôi với ông Chủ tịch xã nữa, “đành chỉ thở dài uất ức rồi lại ngồi nén mình như cũ. Ông Chủ tịch ép đến tận cùng :

“ Nếu các bà không đi được thì cứ viết thư cho các cháu, uỷ ban chúng tôi sẽ cử cán bộ đi đón về…”

Đây là một “mẹo” cao cường , một khi nắm được những lá thư gọi con về của bố mẹ, Uỷ ban sẽ có cớ dẹp bỏ trường chủng viện một cách êm thấm mà không phạm chính sách “tự do tín ngưỡng “ cả Đảng. Chắc hiểu rõ dã tâm đó, người mẹ chối phắt :

“ Dạ không dám ạ, cháu nó bé còn phải mang xống áo cho cháu …thật tình không dám phiền đến Uỷ ban…sợ cháu nó không chịu về lại thêm mất thời gian ”

Vậy nhưng ông Chủ tịch vẫn dai như đỉa, giở giọng nhân nghĩa :

“ Uỷ ban chịu phiền cũng được , miễn là phục vụ được nhân dân…Mất đến nửa tháng cũng chẳng sao. Nếu bà đồng ý mai chúng tôi sẽ cho người đi…”

Nhưng người dân đời nào chịu “gửi trứng cho ác”, giao con cho uỷ ban với du kích, người mẹ bị dồn vào chân tường, sau cùng cũng đành phải chống lệnh chính quyền :

“ Thưa với các ông, tôi xin thưa thực là tôi không có quyền phép gì gọi cháu nó về. Trước đây nó là con tôi đẻ ra, nhưng bây giờ thì nó là quân lính nhà Chúa. Nếu nhà có ơn phúc thì nó cứ đàng ngay lối thẳng mà đi, nhược bằng phận mỏng đức bạc , làm chuyện bậy bạ thì chính phủ cứ việc bắt bớ bỏ tù, vợ chồng tôi không dám thắc mắc…”

Giở giọng“chính quyền” ra lệnh, vu cáo, doạ nạt không xong, ông Chủ tịch thay đổi chiến thuật, giở giọng mẹ mìn, “đồng chủng đồng bào” lay chuyển bà con :

“ Tôi với các bà tuy không cùng máu mủ, ruột thịt nhưng dù sao vẫn là người làng…Bây giờ các bà chỉ nhìn tôi là anh chủ tịch hay gây gổ , cái thằng khô đạo nhưng một ngày kia nếu tôi và các bà gặp nhau ở một nơi nào thật xa, như trong Nam chẳng hạn thì chắc là lúc ấy chẳng ai còn nghĩ đến những điều nghi kỵ bực dọc ngày hôm nay mà chỉ thấy quý mến nhau, tin cậy nhau vì là người làng, cùng quê…”

Không đầy hai chục năm sau, câu nói trên đã được “chứng nghiệm” khi những ông Chủ tịch kiểu như Môn theo chân “giải phóng miền Nam” vào làm quân quản ở những xã công giáo như huyện Thống Nhất Đồng Nai, khiến người dân “quý mến, tin cậy” đến mức phải…bỏ phiếu bằng “đôi chân”.

Ông Chủ tịch lại tiếp tục mẹ mìn :

“ Cái tình quê hương đối với con người ta thắm thiết lắm , chứ không thờ ơ được đâu .Nếu tôi không nghĩ đến quê hương thì đã sinh cơ lập nghiệp tận đẩu tận đâu chứ còn mò về cái làng này làm gì để chịu khổ sở đói khát. Nếu không nghĩ tới làng xóm thì tôi cũng đã xin rút lui công tác từ năm nọ kia chứ chẳng phải đợi ai đánh đổ. Tôi năm nay bốn mươi chín rồi. Ở đây tôi chỉ kém tuổi có bà Bân thôi, đâu cách nhau gần một giáp thì phải . Đời tôi lăn lộn nhiều , đã từng nếm đủ mùi cay đắng cơ cực, cái cao xa chẳng nói làm gì , còn cái trước mắt thì tôi không thể lầm được…Các bà hãy tin ở lời khuyên của tôi …”

Sau khi “nam mô” một hồi , ông Chủ tịch xã lại giở giọng phù thuỷ :

“ Các bà hãy tin vào lời khuyên của tôi. Đã đành chúng nó không phải là con tôi nhưng chúng là người của xã này , là người của làng tôi, làm ngơ thế nào được khi biết chúng đi vào con đường tồi tệ…Mình giác ngộ hơn nó mà không bày vẽ chỉ bảo cho chúng nó thì cái tội của nó chính là cái tội của mình, tôi sẽ có lỗi trước bà con…”

Cái khó của ông Chủ tịch là làm sao vừa kết án được chuyện “đi tu” để ông có cớ giải tán chủng viện mà lại vẫn không phạm vào chính sách “tự do tín ngưỡng của Đảng”. Ông lý luận :

“Đi tu, ừ, đã đành chính sách không cấm, quyền tự do của mỗi người . Nhưng vì lẽ gì mà phải tu, chán đời ư , không kiếm được cơm ăn áo mặc ư, thiếu gì việc. Con trai bằng lứa tuổi chúng nó người ta đeo huy hiệu Đoàn, ao ước được thành bác sĩ, kỹ sư, ao ước được bay nhảy đây đó , còn chúng nó co lại trong chiếc áo dài thâm, sáng khấn, tối khấn, có bố mẹ mà không được nuôi nấng, có quê hương không dám nghĩ đến ngày về, có thể lấy vợ đẻ con thì lại làm tội mình cho đến chết…”

Say sưa bài bác áo thầy tu đến thế này không hiểu là tâm tư của nhân vật Chủ tịch xã hay là của chính ông nhà văn ? Kết thúc bài “diễn văn” lên án đám học sinh chủng viện, ông Chủ tịch xã cao giọng :

“ Chỉ đọc kinh mà sống được ư ? Ai cho nó ăn, ai cho nó mặc, vẫn là nhân dân. Còn chúng nó thì làm gì cho nhân dân ? Chẳng làm gì cả , một bọn ăn bám , cái lưng dài thườn thượt , cái chân cái tay bủng beo vì bệnh lười…”

Ông Chủ tịch xã bộc lộ một điều : Nhà nước toàn trị không muốn cho trẻ con đến tuổi cắp sách đến trường nằm ngoài sự “quản lý của Đảng”. Dẫu rằng nó vẫn ăn cơm của bố mẹ nhưng nó phải vào Đoàn, phải đi học dưới “mái trường xã hội chủ nghĩa” nếu không nó sẽ bị coi là “ăn bám” - ăn của bố mẹ thì vẫn bị coi là “của nhân dân”.

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI...HÀNỘI (KỲ 36)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Sun, 13 May 2012 02:32:00 +0000

(tiếp theo)

Bữa liên hoan tổng kết, tôi ốm nằm nhà. Hôm sau, người còn mệt, tôi vẫn gượng tới cơ quan. Mọi người trong các phòng có mặt đông đủ, nhưng cả khu nhà dường như lặng hẳn. Tôi dắt xe qua sân và bỗng thấy trong không khí thoảng lên một mùi gì đó rất khó gọi tên. Cửa nhà ông Thiện đóng kín bằng một cái khóa rất to. Nghe nói ông đã đi chơi xa sau hôm con Tôky bị lôi ra sân hành quyết.

Lâu lắm rồi tôi mới bế con búp bê da đen lên tay. Mái tóc xoăn dài thượt, cặp mắt trắng và cái miệng tô đỏ chót, con búp bê bỗng làm tôi nhận ra nó rất giống bức họa “chữ ký” của tôi. Thật đáng tiếc, nếu da không ngăm đen, rất có thể lấy làm mẫu nhân vật cho cuốn sách mà sau khi gặp Biên Cương, tôi lại sôi lên ý định muốn viết. Tuy nhiên, tôi sắp phải chia tay với nó rồi, mang từ nhà mẹ về, tôi đặt nó ngồi khắp nơi trên ghế, trên bàn, đầu giường, mặt tủ, lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng để mai nó theo Hồng Loan về nhà mới, chắc chắn sẽ được chăm sóc nhiều hơn ở với tôi. Bây giờ tôi cất tạm vào hộp giấy đỏ, nắn nót viết trên băng giấy: “Chúc mừng hạnh phúc hai bạn”, thế thôi, tôi đã biết tên chồng Hồng Loan gì đâu. Có tiếng gõ cửa rụt rè. Hồng Loan tới chăng? Không phải, tôi suýt ngã bổ ngửa ra khi Hoàng Minh đứng trước mặt, mắt nhìn đăm đăm, im lặng như tượng đá. Sao anh không chào hỏi tự nhiên, nói cười vui vẻ, cứ trình diễn mãi cái bệnh tình si cho nặng nhọc cuộc đời?

- Kìa, mời anh vào.

- Tôi tới trang trí cho Hồng Loan sáng mai...

Con nỡm đã cho Hoàng Minh một cái cớ chính đáng không thể cãi nổi. Tôi đành ngồi im để anh ta giở ra đủ thứ hoa giả, băng giấy xanh đỏ làm đẹp căn phòng. Xong việc, anh xoa tay nhìn xung quanh và chỉ vào một chỗ trống trên tường:

- Chỗ này cần treo một bức tranh.

Tôi nói nếu anh thích, chuyển bức ảnh Gôgôn đầu giường ra đó. Hoàng Minh cười nhếch mép:

- Tôi muốn treo một bức tranh vẽ Kiều Vân chứ không phải hình ông Gôgôn.

Tôi nói hiện giờ không còn bức nào anh vẽ tôi cả, tôi đã cất kỹ bên nhà mẹ đẻ.

- Nếu Kiều Vân bằng lòng, tôi vẽ ngay bây giờ.

Chao ôi, tôi phải ngồi để bị nhìn với ánh mắt bi thương thế kia ư, không, thà chết còn hơn. Tiếc quá, giá anh đừng si quá thế, giá anh cứ hồn nhiên trò chuyện thì tối hôm nay vui biết bao, và biết đâu, phải, biết đâu tài năng của anh rất có thể làm tôi rung động cũng nên. Tôi đành phải từ chối một cách hết sức nhã nhặn dù rằng bên trong tôi rất muốn.

- Kiều Vân yêu chồng lắm phải không? - Hoàng Minh đột ngột tiến lại gần tôi, đôi mắt long lên làm tôi lo sợ. Tôi đành kiếm cách trả lời để anh khỏi bị chọc giận, tôi nói, giữa tôi và Bình chỉ có quanh hệ vợ chồng, còn tình yêu... chuyện đó tôi không quan tâm.

- Nếu vậy sao Kiều Vân không yêu tôi? Sao Kiều Vân độc ác vối tôi thế?

Tôi chưa biết trả lời cho anh ra sao, Hoàng Minh đã nhào tới ôm chặt lấy tôi, lắp bắp:

- Anh yêu em... anh yêu em...

Tôi cố vùng thoát khỏi đôi tay gồng cứng, nhưng anh khỏe quá, tôi không sao cưỡng được những cái hôn hối hả đổ xuống mặt. Đúng vào lúc tôi mệt rũ, lả người xuống đệm giường, một cơn giận bùng ra trong tôi, nó làm tôi phát điên, tung chân đạp vào người Hoàng Minh với sức mạnh căm hờn làm anh ta ngã bổ ngửa .

- Thằng khốn nạn...

Tôi quát lên và kéo vạt áo che ngực. Để phòng anh chồm tới nữa, tôi nắm lấy cái gạt tàn thuốc, cầm lăm lăm . Rất tiếc, con dao nhọn dọc giấy tôi cất đầu giường nếu không, tôi dám lao nó vào người anh một khi tôi bị hạ nhục. Vậy nhưng phản ứng của anh thật là bất ngờ, nó không kém gì việc anh nhào tới, anh khuỵu hai chân, đúng thế, quỳ xuống trước tôi và khóc rưng rức.

Chao ôi, thà chết còn hơn đứng nhìn cảnh đó, nó chỉ có trong vở cải lương hoặc trong tiểu thuyết của Đốtxtôiépxki. Tôi muốn xóa ngay lập tức cái ám tượng kinh hoàng này đi bằng cách hoặc đuổi anh cút đi hoặc chạy tới đỡ anh dậy, lau biến nuớc mắt cho anh. Tuy nhiên cả hai việc đó tôi điều không làm đươc, tôi chỉ còn biết bưng tay che mắt, bỏ chạy ra ngoài cửa.

- Anh xin lỗi, anh xin lỗi...

Tôi nhào xuống cầu thang, cố thoát thật nhanh cái tiếng kêu bi thương khoan xoáy bên tai còn buốt giá hơn cả ngọn gió rét quất vào mặt khi tôi chạy xuống phố. Tôi co rúm người trong bộ quần áo mỏng, cắm đầu chạy trong bóng tối của hàng cây bên đường. Đi đâu bây giờ, tôi hiểu ngay dù có đi đâu vẫn không thoát nổi cái ám tượng con người đang bị hành hạ bởi tôi, bởi chính tôi. Tốt hơn hết là không đi đâu cả, quay trở về đối đầu, giải tỏa cái hình ảnh kinh hoàng ấy đi. Cố gắng lắm tôi mới lê được về tới nhà, chiếc cầu thang quen thuộc bỗng trở nên cao vút, từng bậc, từng bậc một, tôi nâng trọng lượng của mình lên một cách khó khăn. Cửa phòng tôi vẫn hé mở, ánh sáng đèn. Tôi bước vào và thấy Hoàng Minh vẫn đang quỳ ở chỗ đó. Tôi quay mặt, tránh ánh mắt của anh:

- Anh đứng vậy về đi cho tôi ngủ.

- Anh xin lỗi, anh xin lỗi...

- Tôi tha lỗi cho anh rồi, anh đứng dậy đi...

Anh vẫn không chịu nhúc nhích, anh vẫn quỳ.

- Anh còn cần gì nữa?

- Anh yêu em, anh yêu em... Anh cầu xin tình yêu ở em.

Tôi cởi phắt quần áo và rồi khi khỏa thân trước anh tôi cười lạnh lẽo:

- Yêu đi... đấy, yêu đi...

Hoàng Minh đứng bật dậy, kinh hoàng. Anh chới với như bị ăn một cái tát, rồi lùi dần, lùi dần lẻn ra khỏi phòng. Cánh cửa bị đóng sầm lại. Tôi kiệt sức ngã người trên giường và bật khóc nức nở.

Suốt đêm tôi chập chờn trong giấc ngủ đầy mộng mị, có lúc tôi bị một con trăng cuốn lấy người, tôi vật lộn với nó và cả hai rơi xuống vùng nước lạnh cóng, có lúc tôi lại nhìn thấy Bình xách valy, bế một bé sơ sinh trở về. Thức dậy trong đêm, tôi thấy ướt đẫm mồ hôi, người cứ như dinh dính bởi một chất keo nào đó. Tôi cố úp mặt xuống gối cố tìm lại giấc ngủ, không được, ánh mắt mê sảng của Hoàng Minh lúc anh quỳ lại cháy rát trong tôi như hai cục than đỏ. Trời ơi, nếu lúc đó anh không bỏ chạy, nếu lúc đó anh nhảy chồm lên thân thể trần trụi của tôi, lúc đó tôi sẽ làm gì? Tôi rùng mình nhớ ra rằng lúc tôi lộ thể mời anh “yêu”, trong óc tôi đã nghĩ tới con dao rọc giấy để đầu giường. Chỉ một sợi tóc nữa thôi, nhầt định tôi sẽ biến thành kẻ sát nhân, đúng thế đấy, tôi sẽ giết không phải Hoàng Minh, mà chính là đâm dao vào sự lố bịch, sự hành hạ con người cho dù nó nhằm tới cái cao đẹp là tình yêu. Vậy chẳng hóa ra một đứa con gái luôn luôn sợ bạo lực, sợ dao găm súng lục như tôi vẫn có thể trở thành kẻ giết người được sao? Được lắm chứ trong cái nhịp điều hòa của trái tim con người vẫn luôn tiềm ẩn những cơn kịch phát một khi sức chịu đựng của nó bị vượt qua, và trong cái khoảnh khắc ngắn ngủi đó, nó bị đẩy tới một hành động bầt khả kháng: giết người.

Tôi với lên đầu giường, cầm con dao dọc giấy nhọn hoắt và sắc lạnh. Cái ám ảnh ghê rợn tôi đã dùng nó đâm vào ngực Hoàng Minh làm tôi hoảng sợ quẳng nó xuống gậm giường như vừa cầm phải một cục than hồng. Tôi lại cảm thấy có cái gì đó dính khắp thân mình. Tôi nhảy xuống đất, đổ hết cả hai phích nước sôi vào thùng nước lạnh dội ào lên người. Trong làn hơi mờ mờ, tôi lại nhìn tôi trong gương. Suýt nữa mày đã giết người. Đúng thế, nhưng tôi là một kẻ sát nhân vô tội. Tôi chỉ có tội khi tôi chấp nhận hoặc thờ ơ với sự hủy hoại phẩm giá con người. Ý nghĩ đó cũng không sao giúp tôi ngủ được , xoay trở thân mình trên tấm nệm giường nhàu nát. Một ý nghĩ nảy ra làm tôi nhảy xuống đất, hấp tấp mặc quần áo, tôi phải về với mẹ, đúng, lúc này chỉ có mẹ mới cho tôi một giấc ngủ an bình. Tôi run lập cập đạp xe đi dọc phố lúc này đã lác đác những người đi làm ca ba trở về. Tôi chợt nhớ người đàn ông nguyên là Giám đốc, ngồi như chết rồi sau lưng bà mẹ già bán nước trà. Lúc này tôi cũng giống như ông ta, cũng đang tìm về với mẹ như một nơi ẩn nấp cuối cùng.

Tôi dừng xe trước cửa, đúng vào chỗ giao thừa năm nào tôi để mặc Bình hôn tới tấp lên mặt. Không hiểu sao tới lúc này tôi mới nghĩ tới anh, chắc chắn anh không thể biết được rằng anh vừa trải qua một nguy cơ bị phản bội và thực ra tôi vượt qua nó được cũng không phải do tôi nghĩ tới sự chung thủy với anh. Anh cũng chỉ là một người đàn ông ham hưởng thụ và thích sở hữu đàn bà vậy thôi. Chắc mẹ tôi phải hoảng lên khi nghe tiếng đập cửa và tiếng tôi réo ầm ĩ. Tú chạy từ trên gác xuống mở cửa, giọng còn ngái ngủ:

- Chuyện gì thế chị Vân?

- Mẹ đâu, mẹ đâu?

Vẻ mặt của tôi làm Tú tưởng kẻ trộm mới cạy cửa nhà tôi khoắng hết đồ đạc, nó hỏi cuống lên:

- Mất nhiều không? Chị có bị đánh đập gì không?

Tôi mệt mỏi trả lời nó “không có chuyện gì”, rồi đi thẳng vào trong. Mẹ tôi lập cập ra đón, tội nghiệp, mẹ lo cho tôi đến líu cả lưỡi. Tôi đành nói dối đêm qua trực cơ quan, ngủ không có chăn bông bị cảm lạnh, về nhà xa quá nên phải ghé về mẹ.

- Cha bố cô, làm mẹ sợ hết cả hồn vía.

Tôi chui vào chăn ấm của mẹ, cứ để mặc bà lúi húi đi giã gừng “đánh gió”. Tôi ngủ thiếp ngay cho tới khi mùi dầu “Con hổ”, mùi cay của gừng xộc lên mũi, lam khắp người. Mẹ tôi chăm chú săn sóc cái cơ thể của tôi như ngày nào tôi còn là một đứa gái bé xíu.

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 36)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Fri, 11 May 2012 13:32:00 +0000

(tiếp theo)

Chẳng riêng nông dân, bản tính con người là “tư hữu” . Tiến hành hợp tác hoá nông nghiệp, thu gom ruộng đất, trâu bò, nông cụ vào hợp tác xã thực chất là cưỡng chế . Người nông dân vì áp lực chính trị, đành phải ngậm đắng nuốt cay giao sản nghiệp cho hợp tác xã .

Đó là sự thực hiển nhiên không ai không biết.

Ấy thế mà ông nhà văn Nguyễn Khải tô vẽ cho sự giao nộp ấy như một tự nguyện “cao đẹp”, như ý nguyện thiêng liêng của người nông dân đối với cuộc vận động của Đảng .

Ông Điệp được vào hợp tác xã, làm ngay một mâm cơm gà, cá kho mời bằng được cán bộ xã tới ăn mừng :

“ Hôm qua chúng tôi vừa tổ chức liên hoan vào hợp tác xã, hôm nay làm bữa cơm nhạt mời hai bác sang uống chén rượu gọi là mừng cho anh em chúng tôi đi theo con đường xã hội chủ nghĩa…”

Không hiểu ngày nay, đọc lại câu “đi theo con đường xã hội chủ nghĩa” đã ấn vào mồm anh nhà quê, ông nhà văn Nguyễn Khải có thấy “hài hước” chăng ? Hẳn ngày nay ông đã nhận ra “con đường xã hội chủ nghĩa “ ấy càng đi càng mù mịt , càng phá tanh bành cái hợp tác xã mà Đảng và Nhà nước tốn công xây dựng.

Mặc dầu Đảng và Nhà nước đã dùng cả một bộ máy toàn trị để bao vây, cưỡng bách nhưng công cuộc hợp tác hoá nông nghiệp không phải là không vấp phải sự chống đối của nông dân. Những phản ứng của nông dân như giết trâu bò, phá huỷ nông cụ, chây lì không chịu ký đơn…chắc chắn phải nổ ra. Tuy nhiên tất cả những chuyện đó bị bịt đi , ngược lại việc cưỡng chế nông dân vào hợp tác xã được cả một bộ máy tuyên truyền báo chí của Đảng tô vẽ như một cuộc đổi đời tự nguyện của người nông dân.

Nguyễn Khải cũng không đứng ngoài được “sự nghiệp tuyên truyền vận động hợp tác hoá” đó. Chẳng những ông không dám đi sâu vào khai thác và phản ánh cuộc đấu tranh ngấm ngầm cũng như ra mặt của nông dân chống lại việc cưỡng bức vào hợp tác, ngược lại ông còn tô vẽ nó đúng như một cán bộ tuyên truyền. Chính vì thế cái phần “xung đột” giữa Đảng và nông dân trong tiểu thuyết “Xung đột” rất mờ nhạt. Chỉ có mỗi vụ Quảng “giả chết” ở đầu truyện để vu vạ cán bộ xem ra còn có vẻ gay gắt còn sau đó chỉ thấy toàn thấy nông dân “ơn Đảng, ơn chính phủ” được vào hợp tác hoá để đổi đời. Phản ánh hiện thực nông thôn thời kỳ này, Nguyễn Khải đã thực hiện đúng theo lý luận kinh điển của Đảng :” mâu thuẫn trong nhân dân “ là mâu thuẫn “nội bộ ”, mâu thuẫn “thống nhất”, mâu thuẫn để ..cùng đi lên.

Trong lúc cố xoá mờ , giảm nhẹ xung đột giữa dân và Đảng, Nguyễn Khải lại tô đậm mối xung đột giữa “nhà thờ ” với chính quyền vừa dễ viết cho sinh động vừa đúng đường lối của Đảng coi đó là mâu thuẫn đối kháng, mâu thuẫn “địch - ta”. Bởi thế, phần lớn “Xung đột” phần II xoay quanh chuyện Nhà nước o ép nhà thờ. “Gậy ông lại đập lưng ông”, ngày nay chính những điều Nguyễn Khải mô tả trong tiểu thuyết vô tình đã lột trần cái “tự do tín ngưỡng” , cái “tốt đạo đẹp đời” xưa nay vẫn tuyên truyền.

Một trong những mẹo chống nhà thờ của nhà văn Nguyễn Khải là bịa ra những bi kịch cá nhân do nhà thờ gây ra. Cô Huệ , con gái ông Bốn sau 10 năm đi tu đã tố cáo tội ác của nhà thờ với bố đẻ :

“ Bố ơi, khi con ở nhà đức tin con mạnh, con vào ở đây đức tin con chẳng còn nữa , tất cả mọi người lừa dối con. Bà Nhất thì cay nghiệt hơn dì ghẻ, đuối tay đuối sức một chút là bị phạt rồi. Mỗi lần con nằm chực ở ngưỡng cửa cho bạn bè bước qua , cúi mặt xuống hôn đất để tạ lỗi, con lại nhớ đến ngày ở nhà được bố mẹ nuông chiều. Sao con lại tự đưa mình vào chốn khổ , khổ mà chẳng được ơn ích gì . Họ mặc áo bà dòng khấn khứa từ sáng đến tối mà vẫn tằng tịu với người khác giới, có người uống thuốc thôi thai, có người đi đẻ giấu , cóngười còn đang tay bóp chết con nhỏ. Mẹ Nhất cũng có nhân tình. Con chẳng tinvào ai cả Con chẳng tin có cái gì khác ngoài những điều mắt con trông thấy, đời con thế là hết rồi…”

Chỉ một năm sau gặp bố, nữ tu Huệ chết trong một cơn “giãy giụa đau đớn”. Một nơi địa ngục trần gian, đầy xấu xa và tội lỗi như vậy mà lại là một nhà nữ tu thì quả thực liệu người ta có thể tin vào sự trung thực của ông Nguyễn Khải chăng ? Điều đó hoàn toàn có thể kiểm chứng được bởi lẽ nơi cô nữ tu bị đầy đoạ trong suốt hơn mười năm trời là một địa chỉ cụ thể, theo như tác giả là thôn Bái thuộc Bùi Chu. Nếu cuộc điều tra chính thức được mở ra , ông nhà văn rất có thể ra Toà về tội vu cáo.

Sau nữ tu, đến lượt các đấng chăn chiên bị ‘bôi bác”. Trước hết ông nhà văn giễu Toà thánh :

“ Người ở thôn Hỗ vẫn coi cái địa phương xa lắc ấy còn ruột thịt hơn cả quê hương mình, còn thiêng liêng hơn chính linh hồn mình và ràng buộc mình bằng trăm ngàn sợi dây bền chắc”

Thậm chí ông nhà văn còn giở giọng xỏ xiên :

“ Hầu như đức Giám ở Bái kêu khát , con chiên ở Hỗ đã thấy cổ mình se lại; đức Giám mục đi vấp, con chiên ở đây đã thấy đầu ngón chân mình rớm máu; đức Giám mục se mình người ta đã đồn đại nhau với nét mặt lo âu.Ngay đến những quyết định hệ trọng nhất của đời người như nên sống thế nào, nên đi theo đường nào , họ cũng tuỳ thuộc vào cái đầu đội mũ hàm ếch lắc hoặc gật.Hình như cái gậy vàng của Giám mục đối với xứ Hỗ còn có hiệu lực sai khiến hơn cả chính con chiên ở Bái. “

Và rồi “chân dung biếm hoạ” của Đức Giám mục được ông nhà văn vẽ vời :

“Người xứ Hỗ chỉ được nom dung nhan đức Giám khi người xuất hiện ở bàn độc, trịnh trọng trong bộ áo lễ rực rỡ, chỉ được nghe lời nói dịu ngọt và đầy sức quyến rũ của người qua những bức thư luân lưu, còn ở Bái thì người ta lại kháo nhau về những tính tình quá trần tục của từng cha một . Rằng cha giám quản thích ăn trứng trụng xôi, mỗi sáng có thể mút hàng chục quả với muối. Rằng không những đức Cha chỉ biết đưa bàn tay cao quý cho kẻ khác hôn vào mặt nhẫn, mà cũng những ngón tay nuột nà ấy còn biết xấp nước bọt đếm tiền nhanh như nhân viên ngân hàng…”

Quả thực thật khó hiểu vì sao nhà văn Nguyễn Khải lại “ngậm một khối hờn căm” đối với Thiên chúa giáo đến vậy. Một nơi của nhà thờ làm ông nhà văn “ngứa mắt” không thua gì Toà Giám mục chính là chủng viện :

“ Ở cái trường đạo nổi tiếng ấy anh sẽ được thăm những dẫy nhà ăn hôi mốc, tanh tưởi như mùi chiếc đũa tre lâu ngày không rửa, những đứa bé đứng ngồi, ăn húp, cười đùa gõ bát gõ đũa như những kẻ mất dậy…”

Than ôi, chủng viện là nơi nhà thờ đào tạo tu sĩ đâu đến nỗi như trại tạm giam trẻ móc túi ở Chí Hoà vậy? Và đây là nhà ngủ của các học sinh chủng viện :

“ Những dẫy nhà ngủ chiếu cuộn lại từng đống trên giường, dưới đất, hoặc nửa ở trên giường, nửa ở dưới đất, những cái gối gỗ bong sơn , những chiếc thập giá nằm dài ở đầu giường mệt mỏi…”

Giường chiếu đã thế, sách vở còn tệ hơn :

“… những kinh sách do chính toà giám biên soạn truyền bá đạo lý của nhà Chúa và những sự vô luân của quân cộng sản, những truyện trinh thám, kiếm hiệp, ái tình từ cái đời thủa nào vẫn được lưu lại…:”

Đi sâu vào chủng viện còn kinh hãi hơn :

“ Sau những dãy nhà lắm ngách lắm cửa tối hun hút và bí hiểm kia, còn những lớp nhà phía sau nữa , những lớp nhà dài dằng dặc và trống rỗng đặc biệt vẫn có cái mùi hôi mốc quen thuộc, thứ mùi của sự ngưng trệ, lười biếng. Ở tận một xó, một xó bị bỏ quên trong vùng tối bùng nhùng ngay giữa cả lúc trời nắng vang lên những tiếng cười lạc lõng : hai ông bõ già đang ngồi ăn cơm , một người to béo mặt mùi sần sùi vừa câm vừa điếc lúc nào cũng nhìn người khác với nụ cười khó hiểu và một người tay bưng bát cơm cứ run rẩy như trong cơn sốt , vừa ăn vừa ho vung vãi…”

Người của chủng viện đã tật nguyền và tâm thần vậy, đến con chó của chủng viện cũng không ra hồn…con chó :

“ Dưới chân họ một con chó đen đã gần trụi hết lông, trơ ra những đám thịt héo hon đen tím , mắt đầy nhử , quanh ra quanh vào chậm chạp, thấy người lạ nó cũng chỉ đưa được đôi mắt kèm nhèm như van vỉ nhìn lên một thoáng rồi lại cúi xuống tha thẩn như cũ, đụng đầu vào cột, vào bậu cửa như một người đã lẫn cẫn…”

Con chó chủng viện đã như chó hoang vậy, tu sĩ trong chủng viện cũng chẳng hơn gì những kẻ tâm thần :

“ Nhưng đêm đến , cái xác chết tưởng như sắp thối rữa kia khi đã ngửi thấy mùi ẩm ướt của bóng đêm lập tức hồi sinh lại một cách nhanh chóng. Những khung cửa tối om bỗng đỏ rực lên như hàng trăm con mắt lóng lánh. Ở nhà họp công cộng trên tầng gác, bàn ghế đã được kê lại ngay ngắn, học sinh ngồi nghiêm chỉnh trên các ghế. Và cái anh tu sĩ tầm thường của ban ngày, cái anh gầy gò, nhai trầu bỏm bẻm lúc nào cũng có cái điệu bộ ngớ ngẩn , ngu dại nói lắp bắp, dưới ánh đèn của ban đêm đã thay đổi hình dạng. Anh ta nhìn từng dãy ghế xoi mói, thuật lại một cách hoạt bát những việc xảy ra trong ngày…”

Thầy đã thế còn trò cũng xấu xa không kém :

“ Quả thực cái bọn học trò đã trở thành một lũ lưu manh ấy không thích về với bố mẹ chúng thật. Bây giờ học làm thầy chúng cũng không thích, học văn hoá lại càng đáng chán hơn. Phải học , dù học gì cũng là gò bó, trói buộc rồi. Chúng chỉ ao ước cái thời kỳ giằng co với cộng sản sẽ kéo dài nữa. Chỉ mong được sống mãi mãi như thế này : ăn thoả thích, chơi bời thoả thích, nói năng bậy bạ, tục tĩu thoả thích và đêm đêm lại tập hợp nhau làm những chuyện ly kỳ…”

Than ôi, trường đào tạo linh mục của nhà thờ sao tăm tối, bệ rạc và chủng sinh thì lưu manh quá vậy ? Cái nhà trường của giáo xứ Nguyễn Khải mô tả “dơ dáy, xấu xa và vô tích sự” đến thế mà vẫn lo lắng nó “đào tạo gián điệp, phản động” nên Nhà nước vẫn cứ khăng khăng giải tán nó.

Trước hết “ uỷ ban triệu tập những gia đình trong xã có con đi học ở chủng viện Bái đến thảo luận và thi hành quyết định của tỉnh.” Cứ căn cứ chính sách tín ngưỡng của Đảng thì việc giáo dân cho con em đi học chủng viện là chuyện bình thường, vậy mà khi bị triệu tập, họ vẫn phải tới trong tâm trạng lo sợ.

“ Thời gian chờ đợi cũng lâu, những người đến trước không trò chuyện, đùa bỡn như ở các cuộc họp khác . Họ chỉ lặng lẽ nhìn nhau như những kẻ mất hồn, làm ra vẻ đờ đẫn, ngây dại….Người ta dò hỏi nhau bằng con mắt, nghe ngóng một cách lo âu những việc sẽ xảy ra và dành sự suy nghĩ cho những mưu mô sắp đem đối phó…”

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI...HÀNỘI (KỲ 35)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Thu, 10 May 2012 18:00:00 +0000

(tiếp theo)

Biên Cương vội chuyển đề tài khi nhận thấy câu chuyện “đổi mới tư duy” không hấp dẫn tôi lắm.

- Em mệt phải không? Em hơi xanh đấy.

- Thật không?

- Sao không thật. Phải em đang “ăn giở” không.

- Bậy, làm gì có chuyện đó.

Tuy nhiên, Biên Cương làm tôi giật mình. Không lẽ trong tôi đang có những chuyển động âm thầm, chậm chạp chỉ người ở xa về mới nhận ra. Không phải , tôi vẫn ăn ngủ đều , chỉ trục trặc đôi chút trong “chu kỳ” đó là chuyện thường tình.

- Em cố đọc sớm và trả lời anh trước ngày 25 được không?

- Hôm nay mấy nhỉ?

- 15 rồi, còn 10 ngày nữa, thừa thời gian cho cả ông Trưởng phòng biên tập đọc nữa.

Biên Cương làm tôi chợt nhớ “chu kỳ” của tôi đã quá năm ngày , không, chắc chậm thôi. Tôi cười:

- Anh cứ làm như ở xứ Long An của anh không bằng. Ngoài này xếp hàng nhanh cũng một năm, có ông chờ cả chục năm!

Tôi lại phải nghe anh thuyết trình về đổi mới. Anh nói hăng hái và tự tin tới mức tôi phải ngờ rằng có lẽ tôi cổ lỗ quá chăng, bởi vậy tôi đành phải hứa đúng hạn tôi sẽ trả lời dứt khoát kể cả ý kiến ông Trưởng phòng.

- Thế còn tiểu thuyết của em viết đến đâu rồi?

- Đúng một dòng chín chữ.

Biên Cương bật cười, thật khó tin lại có một tốc độ viết chậm kinh hồn vậy. Tôi thú thật tôi định bỏ viết, chắc tôi không có tài, nếu có, ắt tôi đã viết được ít ra là vài chục trang.

- Không phải đâu, anh an ủi tôi, chưa viết sao biết mình không có tài? Có điều em đừng có cầu toàn, cứ viết đại đi, xem nó thế nào.

Tôi nói nếu chưa hình dung rõ được nhân vật đi lại, nói năng tôi không thể nặn được dù là một chữ. Tôi kể anh nghe tôi đi tìm nhân vật và đã thất vọng thế nào, từ đó chờ mãi chưa gặp cô gái làm mẫu cho nhân vật của mình. Tôi nói xong, anh nhìn tôi chằm chằm:

- Em có điên không đấy?

- Nếu có, chắc vẫn tỉnh hơn anh .

- Vậy em nên từ bỏ ý định đi tìm nhân vật đi.

Tôi bảo tôi áp dụng đúng quy tắc “ điển hình hóa” nhà trường dạy và lâu nay không xuất hiện tác phẩm lớn chính vì người ta đã bỏ qua nguyên lý cơ bản đó. Biên Cương không cãi nữa, chia tay với tôi anh băn khoăn:

“Nếu thực sự em muốn viết, anh khuyên em nên quẳng ba cái nguyên lý đó cho nhà trường.

- Lúc này em thấy anh giống chồng em thế.Ông nào cũng tưởng mình nhất nên cứ thích dạy dỗ, lên lớp người ta.

Tối hôm đó trời rét và lại mưa nữa, tôi bỏ hẹn đi xem kịch Nhà hát lớn với Biên Cương, gài kín cửa, nhảy lên giường chui vào chăn thò cổ ra đọc bản thảo tiểu thuyết của anh. Thú thực, cuốn “Phương án Z.28” anh tặng tôi năm ngoái chỉ có mỗi chồng tôi đọc rồi chôn luôn trên giá sách. Tính tôi không thích gay cấn, rùng rợn; trang đầu đã thấy xác chết trong phòng vắng, thề là chả đợi tới lúc công an khám nghiệm hiện trường, tôi gấp ngay sách lại không đọc thêm một chữ dù hôm sau Bình đọc mải mê đến quên cả mở tivi và khen “thằng cha này viết hấp dẫn”.

Rất may, cuốn mới này không đụng tới dao găm, súng lục, không có nhân vật nào “gây án”, toàn người tử tế lương thiện cả thôi. Tôi đọc lướt mấy dòng đầu, sang trang thứ hai tôi đọc chéo, thế rồi dần dà những trang sau tôi bị hút vào truyện và thôi còn đọc nhảy cóc nữa. Hóa ra anh viết không đến nỗi dở, ngược lại, càng về sau càng hấp dẫn .

Tôi đọc quên cả buồn ngủ, gió bật tung cửa sổ, tràn vào phòng, cái rét thấm qua mấy lần chăn, mặc kệ, tôi cứ nằm nguyên trên giường, hăm hở đọc hết trang này sang trang khác, một mạch vừa hết truyện đúng vào lúc mờ sáng. Tôi thiếp đi lúc nào không biết, mãi đến khi nắng bò vào màn tôi mới thức giấc. Bản thảo của Biên Cương lung tung trên giường làm tôi nhớ lại ấn tượng tối qua. Phải nói với cuốn này, Biên Cương đã vượt khá xa mấy ông nhà văn vẫn có sách in dài dài ở nhà xuất bản trung ương. Lối viết giản dị, câu chuyện chẳng có gì nhưng trình bày thành thực, thành công là ở sự chân thật, không khoa trương, không gân cốt.

Tôi mang chồng bản thảo tới cơ quan, khoe ngay với ông Trưởng phòng :

- Một tài năng ra đời.

- Vậy hả? Phải uống mừng cái đã.

Ông mở hé túi, rút cái chai bé xíu, dốc ngược hết cũng không đầy chén mời tôi và ngay khi tôi tỏ dấu hiệu từ chối, nháy mắt đã thấy ông úp chén xuống mặt bàn.

- Chà, rét này phải cả cút mới đủ nóng người.

Quên béng “một tài năng mới ra đời”, ông kể tối qua vợ ông mua được cặp gà ở ga của ông nhà quê bị móc túi rẻ được ngót trăm bạc so với giá chợ. Bà Ba Cút bán rượu ở phố Huế chiều qua không cho ông ghi nợ nữa vì chiếu theo sổ ông đã uống cả hết cuốn tiểu thuyết hiện đang xếp chữ ở Nhà máy in Tiến Bộ. Ông thở dài:

- Hôm nay cô không cho tôi tạm ứng trả bà mai hết uống chịu.

- Chú đã vay tới lần thứ ba rồi đấy.

- Vậy lần này mới là thứ tư , cô viết phiếu đi.

- Bao giờ chú đưa bản thảo?

- Lo gì, chưa viết, chữ còn ở trong đầu , mất đi đâu mà vội.

Tôi cầm quyển sổ viết cho ông cái phiếu vay tiền, nhắc lại bản thảo của Biên Cương.

- Chú đọc ngay đi mình in cuốn này chắc xôn xao dư luận.

Ông nhét ngay cái phiếu vay tiền vào túi, reo lên:

- Tôi sẽ đọc ngay lập tức, nhưng phải xuống tài vụ lãnh tiền hâm nóng người cái đã. Hoan hô tài năng mới ra đời.

Ông giơ tay chào, bước ra khỏi phòng. Tôi cất bản thảo của Biên Cương vào tủ, khóa lại, sớm nhất sáng mai ông Trưởng phòng mới đọc được, ấy là nếu ông ấy không say nằm nhà luôn hai, ba ngày . Tôi tiếc cho ông quá, nếu những nơrôn thần kinh của ông không tan trong rượu, ắt hẳn ông sẽ viết được nhiều cuốn hay hơn những cuốn đã làm ông nổi tiếng.

Điện thoại gọi tôi nhận thư . Mới đi gần hai tháng, Bình đã viết những lá thư gộp lại dày gần cuốn tiểu thuyết. Có thư anh viết theo lối nhật ký ghi từng giờ :

12 giờ 15 phút ngày...”Anh vừa qua một cuộc họp căng thẳng quyết định rút ngắn thời hạn thiết kế 2 tháng...”

13 giờ 20 phút “Trời nóng quá, lại bị cúp điện, không ngủ được...”

22 giờ 30 phút “Anh viết cho em vài dòng suy nghĩ trước khi đi ngủ. Nhớ em quá...”

Đại để vậy, thư giông giống nhau, chuyện công tác, chuyện ăn ở, nhất là nỗi nhớ tôi. Tôi rất mừng anh đã tìm được công việc để có thể dốc hết năng lực, việc làm một cách hào hứng, rút cuộc, những “chiếc cầu giấy” đã biến thành thực thể “bêtông sắt thép”, đời vậy vui lắm chứ, buồn sao được.

- Gớm, vừa nhận được thư chồng có khác, tươi như hoa... .móng rồng.

Tôi va phải bà đánh máy ngay phòng hành chính. Lâu nay , tôi hòa hoãn, thỉnh thoảng ghé dúi cho bà gói lạc rang, dăm cái kẹo Hải Châu, hoặc thổi mát vài lời khen ngợi, bởi vậy bản thảo tôi đưa xuống, bà đánh ào ào, không “gấp” cũng thành “hỏa tốc”.

- Bưu điện mới tăng giá cước, liệu thằng chồng cô lương có đủ tiền mua tem không?

- Ra vẻ thư từ vậy thôi cô ơi, vào đó lại không cặp bồ tùm lum.

Tôi bắt chuyện bà và như vậy không thể nào ngăn được bà lôi tôi vào căn phòng chật hẹp kể lể việc nhà, việc cơ quan và tôi phải lắng nghe chăm chú không khác gì lúc ông Trưởng phòng nổi hứng ban ơn cho tôi nghe ông đọc bản thảo.

- Tôi nói cô chuyện này, tuyệt đối không được lộ với ai.

Tôi lại phải cam đoan tôi chẳng khác gì cái máy điện thoại chưa quay số, cô tha hồ muốn nói gì nói , nó chạy hết vào dây điện .

- Cô có biết tối qua bà tài vụ đi đâu không ? Đến nhà ông Tổng biên tập đấy...

Lần lượt từ bà tài vụ đến ông Tổng biên tập bà chuyển sang ông Giám đốc, ông Phó giám đốc, bác lái xe... Chao ôi, nếu cứ tin lời bà thì cơ quan tôi buồn thảm biết mấy. Chả phải thế đâu, báo cáo sơ kết, tổng kết của ông Giám đốc đã nói rõ “hoàn thành vượt mức kế hoạch, đời sống cán bộ công nhân viên được nâng cao, tinh thần đoàn kết tốt, mạnh dạn đấu tranh phê và tự phê, vân vân...

- Tôi báo cho cô biết kỳ tổng kết này các ông ấy định thịt con chó của ông Thiện đấy. Công đoàn sẽ mua thêm ba con vịt cho chị em nào không ăn được thịt chó.

Ông Thiện vốn là biên tập , về hưu được năm, sáu năm , sống độc thân trong căn phòng xép góc cơ quan, cạnh khu vệ sinh. Mỗi lần đi ngang, tôi lại thấy ông ngồi cắm cúi trước bàn ngổn ngang tự điển, dịch thuê phụ thêm vào lương hưu chỉ đủ đong gạo, muối mắm hàng ngày.

Từ lâu rồi ông mang về một con chó nhỏ, thoạt đầu bé quá chẳng ai chú ý . Năm này qua năm khác, diện tích sáu mét vuông của ông không chứa nổi ông và con chó lớn . Bởi vậy, nhiều lần nó giật xích tung tăng chạy ra sân, gây ra biết bao nhiêu lời than phiền trút xuống đầu chủ nó. Nào là con gà nhà bà Gái đang nhảy ổ bị nó đuổi vỡ buồng trứng tịt cả đẻ, nào là nó dám cả gan chạy ra sân sủa ầm trong lúc phái đoàn Hội nhà văn long trọng tới thăm Ban Giám đốc Nhà xuất bản.

Tuy nhiên sức ép buộc tội con Tôky nhà ông Thiện chủ yếu thuộc về phía những ông bợm nhậu như ông Trưởng phòng . Suốt cả một mùa viêm nhiệt vừa qua, ông Thiện chỉ nơm nớp lo chó nhà ông vô tình chạm vào ai đó thì bản án tử hình được thi hành ngay lập tức. Người ta đã viện ra đủ thứ lý do luật lệ cùng các mối hiểm nguy của bệnh chó dại, may thay, con Tôky dường như đánh hơi được tử thần, ngoan ngoãn vâng lệnh chủ, tuyệt đối không sủa khi cơ quan có khách, không ló mặt ra khỏi sáu mét vuông của chủ nó.

Có lần tôi tìm tới phòng ông nhờ dịch một đoạn văn ngắn. Vừa ló mặt vào, tôi thoáng thấy con Tôky rời mâm cơm đang ăn với chủ, bổ nhào vào gậm giường. Tôi phải phục ông Thiện đã huấn luyện thay đổi được cả bản năng của nó để trở thành một con vật chỉ biết chạy trốn con người.

Bây giờ mùa viêm nhiệt đã qua, mùa đông đã tới, con Tôky lẽ ra phải được tha bổng chứ? Hay tại ông Thiện đang túng tiền mà con chó của ông thì lại được đặt giá quá cao? Chịu, không thể biết được, vả lại tôi cũng không muốn biết làm gì.

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 35)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Wed, 09 May 2012 09:43:00 +0000

(tiếp theo)

Phó Chủ nhiệm ăn thịt trâu bị xử nặng thế, tất nhiên vợ chồng Lận , thủ phạm chính giết trâu của mình, tội còn lớn gấp bội.Từ sáng sớm còn nhọ mặt người, ông Chủ tịch xã Môn đã cho đánh trống họp ban quản trị và kế toán trưởng hợp tác xử vụ giết trâu. Vợ chồng Lận được kêu đến. Người đàn bà khốn khổ không dám đứng chỉ “lom khom nhìn ngó xung quanh rồi lại thụp xuống ngay” rồi thưa gửi :

“Thưa với chư ông trong nhà túng bấn quá nên tôi cũng có chót bán đi lấy ít tiền để trang trải công nợ ạ….”

“ Bà bán trâu, tậu nghé, mưu mẹo lắm …”

Và cuộc hỏi cung diễn ra với những câu hỏi như quan toà với tội phạm :”bán cho nhà ai ? ở đâu ? Trong việc bán trâu này ông bà có bàn tính với nhau không …?”

Hỏi xong vợ rồi hỏi đến chồng. Anh chồng bí quá đổ thừa cho vợ tự ý bán trâu làm bà vợ ông Chủ tịch xã phải nói chen :

“ Thế ra quyền bà ấy lại to hơn cả ông à ?”

Vậy là vợ ông Chủ tịch xã không chỉ “dắt mũi” chồng khi ở nhà mà còn ra cả “công đường” phụ với chồng xử tội người khác. Sau cùng ông Chủ tịch xã luận tội “bán trâu” :

“ Việc bán con trâu nhà ông , dù có vợ bán hay chồng bán cũng mặc, dứt khoát là phạm pháp. Tư pháp sẽ có trách nhiệm xét xử việc này…”

Và chẳng cần chờ “tư pháp” xét xử, ông Chủ tịch xã quyết định luôn :

“ Còn con nghé hiện nay ông mới mua uỷ ban sẽ quản lý…”

Gọi là “quản lý” nhưng thực chất Uỷ ban cướp trắng tài sản của dân đen khiến nó phẫn uất :

“Cứ việc. Chính quyền có tịch thu tôi cũng không dám kêu ca gì . Xưa nay bị cướp bóc đã nhiều chứ chẳng phải mới có lần này…Đ…mẹ cả đứa mua lẫn đứa bán đều là dại cả. Xin chào chư ông thôi ạ . Thế bao giờ ông Chủ tịch cho người sang dắt nghé tôi đây ?”

Một phiên “xử án” tịch thu tài sản của đương sự còn tệ hại hơn lý trưởng, chánh tổng ngày xưa trong đó “ phu nhân của quan lớn” cũng nhảy bổ vào kết án thằng dân.

Vậy là trong một xã mọi quyền sinh sát, mọi việc lớn nhỏ từ miếng ăn cho tới việc làm, mọi số phận người dân đều nằm trong tay duy nhất một người : ông Chủ tịch xã. Để thực thi cái trách nhiệm nặng nề ảnh hưởng trực tiếp tới số phận cả mấy ngàn con người , ông Chủ Chủ tịch xã Môn là người thế nào ?

Thật đáng lo ngại, ngoài lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, nắm thật vững và thi hành mù quáng mọi chủ trương đường lối Nhà nước, ông Chủ tịch xã mù tịt kiến thức phổ thông khiến có lúc ông hỏi thật ẩm ương khi nghe nói về tên lửa Liên Xô phóng lên trời :

“ Tôi còn thắc mắc một điều là ví như cái tên lửa nếu nó bay được cao nữa thì có chạm phải nền trời không ?”

Khi được giải thích cặn kẽ, ông vẫn còn chưa thông :

“ Vậy cái tên lửa nó bay mãi như thế mà không vướng núi ư ? Đến một đoạn nào đó tất cũng phải rơi xuống chứ ?”

Nghe giải thích :” trái đất mình ở nó tròn như quả cam, quả bưởi lơ lơ lửng lửng giữa không gian chứ có bám víu vào đâu đâu. Còn tên lửa là bay vòng bên ngoài kia…”

Ông Chủ tịch xã vẫn chưa hiểu :

“ Rắc rối nhỉ. Mỗi tuổi mỗi nghe thêm nhiều chuyện lạ. Kể cũng hay…”

Hoá ra trình độ hiểu biết của ông Chủ tịch xã vẫn thuộc vào thời…ông Copernic phải lên giàn hoả vì dám nói “trái đất nó quay”. Trình độ như vậy các ông cán bộ cách mạng có thể quản lý và bóp nghẹt mọi hoạt động tâm linh của nhà thờ, có thể cướp ruộng, cướp nghé của người dân vô tội, có thể đưa ra Toà kết án kẻ làm thịt trâu của chính mình. Những việc đó họ làm thật xuất sắc vì chẳng cần dùng gì tới kiến thức phổ thông của nhân loại.

Tuy nhiên họ không thể làm cho cánh đồng tăng năng suất lúa, đàn gia súc tăng trưởng nhanh bởi lẽ họ mù tịt về khoa học kỹ thuật tiên tiến và hiện đại. Trong lúc thế giới đang phát triển như vũ bão về phát minh, phát kiến, về cuộc cách mạng xanh, thay vì mở toang cửa đón nhận mọi thành tựu nhằm nâng cao phúc lợi, cải thiện đời sống người dân, họ lại đóng cửa xua mọi người vào cuộc tranh giành, đấu tranh giai cấp gây nên những tổn hại không sao kể xiết. Sau khi giành chính quyền , họ giỏi chia chác “cái bánh” trong đó người cầm cày nhận phần tối thiểu khỏi chết đói chứ tuyệt nhiên họ không đủ đầu óc và nhiệt tình động viên tất cả mọi người làm cho miếng bánh ấy lớn thêm để phần bánh của mỗi người được to ra. Đó quả thực là thông điệp toát ra một cách khách quan, ngoài ý muốn của nhà văn Nguyễn Khải qua tiểu thuyết Xung đột.

Với bà con xã viên , chính quyền còn thắt buộc thế, vậy đối với “ nhà thờ”, tất nhiên phải coi như…kẻ thù dân tộc, luôn âm mưu phá hoại chính quyền. Ông Chủ tịch xã Môn, coi cha xứ Thuyết là “ tinh khôn quá kẻ cướp” và huỵch toẹt :

“ Tôi biết thừa mấy tay linh mục chỉ hay mè nheo với cấp tỉnh vì các ông ấy phải giữ đúng chính sách mà, còn ở xã ấy à, một phép…”

Ông Chủ tịch xã vô tình đã lật tẩy cái “tự do tín ngưỡng “ của Nhà nước – chỉ cần tỏ vẻ “tôn trọng” tôn giáo ở cấp tỉnh thôi, còn dưới cấp xã tha hồ chèn ép. Chính vì thế gã mới khoe khoang :

“ Ngay như tay Vinh tự xưng là thánh Tô-ma thời nay vậy mà mỗi lần gọi ra uỷ ban mặt cắt không còn hột máu …”

Chính phủ trung ương chỉ đạo chính quyền cấp xã thế nào mà các linh mục mỗi lần bị gọi ra Uỷ ban đều phải run sợ thế ? Một tay chót bét trong bộ máy chính quyền cũng có thể mắng sa sả vào mặt các nhà tu hành về chuyện chủng viện đào tạo thầy dòng :

“ Tôi có lần đã nói thẳng với ông Thuyết ở đây : các ông đừng có lập lờ, chỉ bịp được các con chiên ngu dốt chứ cán bộ chúng tôi thì nhìn thấy tận cuống ruột các ông , chủng viện gì, trường đào tạo gián điệp đấy thôi…”

Tất nhiên cấp trên phải gỉ tai thế nào gã cán bộ cấp xã mới dám “công xúc tu sĩ” ngay giữa công đường :

“ Trường gián điệp ( tức chủng viện) ngay giữa miền Bắc này , chẳng những không ai dám đả động đến nó mà còn phải cấp cả gạo ăn, than đốt , giấy bút học, thỉnh thoảng lại còn văn công, xi nê để giải trí nữa…”

Nếu ‘chủng viện” đúng vậy thì chắc chắn đó là “trường quốc doanh đào tạo cán bộ tôn giáo vận” đội lốt chủng viện. Chắc ông Chủ tịch xã “ ngây thơ” không hiểu được điều cơ mật đó, nên cứ ra rả mắng mỏ học sinh chủng viện :

“ Mấy đứa người xã này đi học ở Bái tôi biết., khi đi chúng nó nết na, hiền lành thế , học được một hai năm về thăm nhà mặt mũi đã nhâng nháo như kẻ cướp , ăn nói hỗn xược, toàn xui gia đình phá chính sách, có đứa mang cả tài liệu chống cộng về phân phát trong xóm…”

Sự thực trong lòng xã hội miền Bắc những năm 1960 không khí khủng bố khét lẹt, làm gì có chuyện mấy đứa học sinh dám mang “tài liệu chống cộng về phân phát trong xóm”. Trong thời kỳ này, một anh cán bộ Đài Tiếng nói Việt Nam , nhà thơ Tuân Nguyễn chỉ đùa hai câu thơ vui :

“Tiến lên ta quyết tiến lên

Tiến lên ta gọi cấp trên bằng…thằng”

Chỉ mới “đùa chút ” thôi đã phải đi cải tạo , huống hồ “phân phát tài liệu chống cộng trong xóm” thì tội đáng…lăng trì, xử trảm, ai dám to gan thế ? Xem vậy đủ biết Chủ tịch xã Môn vu cáo nhà thờ trắng trợn đến đâu. Gã còn quy kết :

“ Mình là hàng cha chú chúng nó, có đến chơi thì giương mắt đứng nhìn, hằn thù cán bộ còn hơn cả quân Pháp ngày xưa. Mới mười bốn mười lăm tuổi đã thành phản động con cả , nữa là để chúng nó dạy dỗ nhau năm mười năm nữa…”

Một ông cán bộ mặt trận tỉnh tên Mẫn được phái về tăng cường cho xã lẽ ra phải uốn nắn Chủ tịch xã thái độ ứng phó với nhà thờ sao cho kín đáo uyển chuyển hơn , đằng này lại phụ hoạ , hung hăng không kém trong thù ghét nhà thờ . Ông cán bộ tỉnh nhận xét các linh mục thật coi người bằng nửa con mắt :

“ Bọn ấy tuy chẳng tài ba gì, trước sau vẫn một ngón võ nấp sau lưng con chiên thôi, nhưng đừng tưởng họ ít thủ đoạn đâu nhé. Đức Giám quản vừa cho cánh mình một vố khá ngọt đây…”

Tưởng “vố” gì ghê gớm, hoá ra chỉ là lời đùa bỡn của linh mục Tuệ với cán bộ Mẫn :

“ Tôi sinh đúng vào năm cách mạng tháng Mười , đến cách mạng tháng Tám thì được truyền chức linh mục , hoà bình lập lại làm Giám quản địa phận. Đời tôi thế là dính liền với cách mạng đấy nhé…”

Cán bộ rủa xả, nhục mạ linh mục thì không sao, ngược lại linh mục chỉ nói giỡn vài câu với cán bộ đã bị coi là … khiêu khích cách mạng.

Thực ra cái số cán bộ thù ghét nhà thờ “ghi xương khắc cốt” kiểu như Chủ tịch xã Môn với cán bộ Mặt trận Mẫn là không nhiều ; bởi lẽ chính họ cũng từ giáo dân mà ra, vợ con, bố mẹ họ vẫn là những con chiên ngoan đạo, hà cớ gì họ phải “báng bổ” nhà thờ đến vậy ? Trong khi đó họ vẫn được Đảng và Nhà nước nhắc nhở về “tôn giáo vận”, vẫn được dặn dò cần phải có sách lược mềm dẻo, linh hoạt “tỏ rõ” chính sách tự do tín ngưỡng của Đảng chính phủ kia mà ?

Ông nhà văn Nguyễn Khải “vẽ rắn thêm chân”,phóng đại lòng “căm ghét nhà thờ” trong giới cán bộ xã và tỉnh liệu có phải để chính ông bày tỏ sự dứt khoát từ bỏ gốc gác thầy dòng của ông, từ bỏ theo kiểu chặt cầu và không khoan nhượng để được Đảng tin cậy. Quả thực có lớn tiếng mượn mồm người khác mạt sát nhà thờ, ông nhà văn mới tỏ rõ được lập trường giác ngộ giai cấp, giác ngộ Đảng quyết liệt, từ trong tim, trong máu chứ không phải chỉ là ở đầu môi chót lưỡi.

Lập trường này càng củng cố khi sau 1975 Nguyễn Khải gặp lại gia đình đã di cư vào Nam, ông vẫn quyết liệt lên án họ trong “ Gặp gỡ cuối năm” làm yên lòng Đảng . Bởi vậy trong thời kỳ văn nghệ sĩ miền Bắc bị khủng bố gắt gao nhất , Nguyễn Khải vẫn luôn luôn là đứa con cưng được Đảng bao bọc và ấp ủ trong vòng tay của “văn nghệ quân đội”.

Công lớn của Nguyên Khải trong “Xung đột” không chỉ hạ uy tín nhà thờ mà còn tô vẽ hợp tác xã thành bộ mặt thật tốt đẹp chứng minh chủ trương tập thể hoá nông nghiệp của Đảng là cực kỳ ưu việt và sáng suốt. Cái sự “tô vẽ” ấy đôi khi quá đà khi ông “bịa” lời một anh nông dân tên Điệp bênh che cho việc Nhà nước cướp ruộng, cướp trâu của nông dân :

“ Sống ở xã này mỗi năm một thấy khác. Có hai bác tôi xin nói thật, nhân dân ở đây họ có tin ở chính phủ lắm mới trao ruộng, trao trâu cho hợp tác xã, cơ nghiệp hàng mấy đời người chứ đâu phải chuyện bỡn…”

Rồi cũng chính anh nông dân này “ca ngợi” Nhà nước đã ‘cướp thóc của dân” :

“ Cứ lấy việc thu thóc nghĩa thương vụ mùa năm ngoái mà suy thì ai cũng phải phục cái sáng suốt của huyện của tỉnh. Ngày ấy không kiên quyết thu thì bây giờ lấy đâu ra thóc cứu đói…”

Hoá ra “thuế nghĩa thương” là thuế thóc dự trữ để khi nào có thiên tai đói kém thì Nhà nước khỏi phải lấy quỹ thóc quốc gia ra cứu . Thật là một sắc thuế độc nhất vô nhị trên thế giới .Mượn mồm anh nông dân, ông nhà văn tiếp tục ‘tô vẽ” :

“ Năm Ất Dậu ngoài chợ Hỗ thóc bán có năm đồng một thùng mà người chết đầy đường, năm nay thóc bán tám chín đồng, mười đồng cũng là , vậy mà không nhà nào đến nỗi phải nhịn cơm hai bữa…”

So sánh giá thóc năm 1945 theo tiền Đông Dương với giá thóc năm 1960 ông nhà văn quên bẵng mất là lúc này cách mạng đã có Ngân hàng Nhà nước làm gì ra tiền Đông Dương như hồi Pháp thuộc ? Và rồi ông xuýt xoa :

“(thóc cao vậy mà…) vẫn họp hành , vẫn sản xuất , con gà con vịt , buồng chối lá rau tịnh không một ai lấm lét , tơ hào. Thời Nghiêu Thuấn cũng đến vậy chứ gì ?”

Ôi trời ôi, cái thời “ mỗi người làm việc bằng hai, để cho chủ nhiệm mua đài mua xe” mà ông nhà văn coi là ‘thời Nghiêu Thuấn” thì nghề “bốc thơm”, “bồi bút” phải lấy ông này …tiên sư..

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI...HÀ NỘI (KỲ 34)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Tue, 08 May 2012 07:59:00 +0000

Ông Trưởng phòng biên tập bước vào phòng, giơ lên tờ báo:

- Ông cụ X. chết rồi.

Tôi mải cúi xuống cuốn sách, ông Trưởng phòng biên tập kêu to:

- Nhà thơ X. đã chết rồi.

Lúc này chỉ có ông và tôi trong phòng, bởi vậy tôi phải ngẩng lên:

- Thật không chú?

- Cáo phó đăng báo Nhân Dân đây . Cụ mất 8 giờ sáng hôm qua, 10 giờ sáng nay viếng, 12 giờ chôn.

Tôi sửng sốt:

- Cơ quan mình có đi không chú?

- Có chứ, còn chờ ông giám đốc tới. Nhưng cô chả phải đi , xe chật rồi.

Hóa ra đám tang chỉ cần chụp ảnh chứ không ghi âm, bởi vậy một anh cán bộ phòng tuyên truyền đã thay thế tôi trên chiếc xe con bữa trước. Tôi không hỏi nữa, cúi xuống đọc tiếp cuốn sách . Tuy nhiên câu chuyện trong đó không hấp dẫn tôi nữa, nó kể kể dài dòng về đôi trai gái hình như là yêu nhau thì đầu óc tôi lại lởn vởn căn phòng tối cụ X. nằm thì thào hai chữ Bon voyage, cạnh đó ông Giám đốc đang ngồi nhìn căng thẳng. Tôi gấp sách, bật dậy, gọi điện cho Hồng Loan, may quá, nó ở ngay đầu dây. Tôi rủ nó đi đưa đám với tôi.

- Ai chết thế? - Nó hét tướng trong máy.

- Cậu không đọc báo hả? Cáo phó trên báo Nhân Dân đó.

Trong lúc nó chạy đi tìm báo, tôi cúp máy quay về bàn. Bên trong khung tang cáo phó có ghi đủ thứ huy chương, huân chương, chức vụ , góc trên tờ báo có bài ngắn thương tiếc nhà thơ. Tôi tỉ mỉ đọc từng chữ một, “các bác sĩ tận tình cứu chữa”. “đã trút hơi thở cuối cùng”... Không hiểu người viết bài báo này là ai trong số mấy ông tôi gặp ở nhà cụ X. ? Lạy trời không phải cái anh chàng đã nhìn tôi chằm chằm ấy.

Ông Trưởng phòng biên tập vừa đi đâu đó đã quay lại, mặt đỏ hơi rượu. Trong túi ông bao giờ cũng có một chai nhỏ chỉ đựng vừa một chén, quãng chín giờ đã cạn sạch, không ai biết ông đã uống vào lúc nào và uống ở đâu. Cái chết của nhà thơ làm mắt ông đỏ hơn thường ngày và hình như ông đang bực điều gì đó, nhìn quanh không có ai, ông đành trút lên tôi:

- Tại sao một nhà thơ lớn thế chỉ được chôn Văn Điển?

- Thưa chú không chôn ở đấy thì ở đâu?

Ông Trưởng phòng trừng mắt:

- Cô mà cũng nói thế hả? Lẽ ra phải chôn cụ ở Mai Dịch mới xứng đáng, biết chưa? Bao nhiêu người chạy thủ tục, lên cả Hội đồng Bộ trưởng, rút cuộc chỉ thiếu có một bậc lương.

Tôi ngồi im nghe ông mắng mỏ, cứ như chính tôi là người đã không ký duyệt cho ông cụ X. được chôn ở nghĩa trang quốc gia. Khi cơn giận đã xì ra hết, ông ngồi phịch xuống ghế cười hà hà:

- Nói vui vậy thôi, chết rồi, chôn đâu chả được.

Tôi lên giọng an ủi:

- Thưa chú, tốt nhất là được chôn trong lòng độc giả.

Ông gật đầu lia lịa, khen tôi có lý và ông tán thêm ra rằng “cái nghĩa trang trong lòng người ” mới thực sự là nơi yên nghỉ của những người con ưu tú, do lịch sử xét chọn chứ chả cần ai đóng dấu, ký tên.

Tiếng còi dưới nhà cắt ngang câu chuyện, ông tống cái túi vào tủ, rít vội điếu thuốc lào.

- Cô ở nhà trực phòng, tôi đi với ông giám đốc viếng cụ.

Chờ tiếng đóng cửa xe sập mạnh, tiếng xe vọt đi, tôi cũng đóng cửa phòng, lẻn xuống nhà dưới. Qua sân bà hành chính gọi giật lại:

- Ồ hay, tôi tưởng cô Vân viếng nhà cụ X, với ông Giám đốc ?

Tôi biết thừa cái trò riễu cợt của bà, nhưng chả chấp làm gì, chỉ nhếch mép cười:

- Bồ đang chờ ngoài cổng, rỗi hơi mà leo lên xe của các chị.

Quả thực Hồng Loan đã dừng xe máy, chờ tôi. Hai đứa dắt díu nhau đúng lúc áo quan khiêng ra xe. Một hàng con cháu cụ X. kín mít trong đồ đại tang đi theo sau, khói hương bay mờ trước tấm hình phóng to, tiếng máy ảnh thay nhau bấm lạch xạch , tiếng khóc râm ran. Tôi nhìn thấy đủ mặt các vị trong giới văn nghệ, một nhà văn lão thành đang gật gật nghe một cây bút trẻ trình bày chuyện đó, ở một chỗ khác, một tốp ba, bốn ông đang bắt tay nhau, hai nhà thơ nữ đứng tách riêng, một bà quạt phe phẩy tờ báo Văn Nghệ, cô đứng bên giơ tay xem đồng hồ vẻ nóng ruột. Xe tang chuyển bánh, kéo theo nó dòng người đi chậm và phía cuối, những chiếc xe con đủ màu sắc cắn đuôi nhau thành vệt dài sặc sỡ. Trưa mùa đông trời âm thầm, nhưng trên ngọn các cây cao hai bên phố, những vệt nắng vẫn thoi thớp.”Trên hồ, một mảy vàng ánh sắc...”. Kính thưa cụ, trong bản in thử thơ cụ sáng nay, con đã sửa chữ “mảnh” thành chữ “mảy” đúng như yêu cầu của cụ. Bon voyage... Tôi nhảy lên sau xe Hồng Loan khi đám tang đi qua một ngã tư. Nó tăng ga cho xe rẽ gấp, tôi ngoái nhìn lần chót rồi ghé vào tai Hồng Loan bảo nó chạy thẳng tới ngõ bà bán bún ốc.

- Đời vui quá, không buồn được.

Tôi lại cười với Hồng Loan khi bà hàng bưng ra hai bát bún bốc khói. Nó báo tin:

- Hoàng Minh mới về hồi tối qua.

- Có gì lạ không?

- Tớ định chủ nhật mời cả Hoàng Minh tới nhà cậu ăn cưới tớ, được không?

- Trời đất, bún ốc ngon thế này thì có thể biến một bà già nghiệt ngã thành cô gái nhẹ dạ, huống hồ tôi, vốn dễ tính nhất đời.

- Cậu mời quỷ sứ tới cũng được.

Hồng Loan cười bí hiểm:

- Không khéo còn kinh hơn quỷ sứ nữa kìa.

Hôm nay tôi đã tin nó lấy chồng thật, bất kể nó lấy ai và lấy theo cách nào. Tôi thấy thương bạn.

- Cậu muốn tớ mừng cái gì đây?

Hồng Loan làm ra vẻ kinh ngạc:

- Lại còn hỏi thế nữa? Cậu quên rồi hả? Con-búp-bê-da-đen.

Tôi nhớ ra lời hứa ngày trước, hóa ra nó ghê gớm thật, rắp tâm lấy một anh chàng da đen từ hồi đó. Anh ta là người xứ nào ? Vậy nhưng chắc gia đình và có thể cả cơ quan nữa không chấp nhận nên cô nàng mới lẻn tới nhà tôi “cưới chui” . Kệ nó lấy ai cũng được miễn nó yêu, “mỗi người hãy chịu lấy trách nhiệm lấy chính mình”, cô nàng cũng đã nói thế là gì.

Hồng Loan thả tôi xuống cơ quan, không quên căn dặn sáng chủ nhật dọn dẹp cửa nhà chờ nó tới. Tôi lại nhận ra vẻ khinh khỉnh đầy bí ẩn trên vẻ mặt nó khi phóng xe đi. Hình như những người sáng tạo như Hồng Loan, Hoàng Minh, nhà thơ X... đều có một vẻ xa vắng nào đó trong ánh mắt mà tôi không có, vậy còn nên chen chân vào đám người đó không? Tôi bỗng thấy nản viết quá, sau cái câu mở đầu “Người con gái ra đi vào lúc mờ sáng...” ấy, đến nay tôi vẫn chưa thêm được chữ nào, ngay cả đến tên cuốn sách tôi cũng chưa nghĩ ra. Phòng làm việc vắng tanh, các ông biên tập có thông lệ chỉ tới cơ quan vào buổi sáng, bởi vậy tôi có nguyên cả buổi chiều tha hồ đọc và viết những gì tôi thích.

Không biết bao lần tôi đã mở ra trang giấy và cầm cây bút, ngồi như đóng đinh trên ghế, chịu khổ nạn không thua gì Đức Chúa Giêxu trên cây thánh giá, để rồi mọi nghĩ ngợi và tưởng tượng lại tan mất trong trăm thứ bà dằn hàng ngày, chẳng ghim lại được chút gì trên trang giấy. Tôi đã bắt đầu ngờ vực i “giấc mơ làm văn sĩ” của mình và có lẽ đã xé bỏ trang bản thảo duy nhất nếu không có cái việc Biên Cương đột ngột từ thành phố Hồ Chí Minh ra, tìm tôi.

Anh vẫn bảnh bao như năm ngoái, mặt hơi xị ra, cười nói thỏa mãn, mắt sáng trưng cởi mở, chẳng có chút gì “xa vắng”, “bí ẩn” tôi vẫn tưởng rằng cần có ở các nghệ sĩ. Biên Cương kể đủ thứ chuyện về cái thành phố thơ mộng bên sông Cửu Long nơi anh đã “chọn nời này làm quê hương” và nếu như không có nỗi nhớ “đêm đông” thì ắt hẳn anh đã không nhằm vào những tháng rét mướt này ra thăm Hà Nội mỗi năm một lần. Sao em không đi xa một chuyến nhỉ, sau 75 vẫn chưa chịu vào Sài Gòn lấy một lần, quanh quẩn mãi “36 phố phường” không chán sao? Tôi bảo rằng tôi thèm đi lắm lắm, nếu ông Nguyễn Tuân có muốn lấy da tôi làm vali, tôi cũng ừ ngay , chỉ một nỗi tàu xe quá vất vả, tôi lại rất sợ chen lấn, tranh giành, thôi cũng đành ngồi nhà “du lịch qua sách báo và phim ảnh” vậy.

- Thế thì đây, anh mời em một chuyến đi du lịch miền Nam.

Anh đặt lên bàn tôi một cặp giấy dày, cuốn tiểu thuyết đầu tay muốn nhờ tôi đọc, tôi cầm lên, ước nặng phải ba kilô, in ra chắc dày gấp đôi cuốn trinh thám anh tặng tôi năm ngoái.

- Phương án X. 28 tập 2 hả?

- Không không, anh không viết kiếm tiền nữa rồi.

- Anh trúng xổ số hả?

- Còn hơn thế nữa kia. Anh lấy vợ chủ vườn, thừa tiền nuôi được cả một đội đá banh nếu cô ta thích.

- Vậy mà mới chỉ nuôi có một anh nhà văn thôi ư? Rõ uổng.

Biên Cương cười đỏ cả mặt, anh chẳng giận tôi chút nào, ngược lại anh tính toán nuôi một anh nhà văn chỉ tốn kém bằng một phần ba anh cầu thủ, bởi vậy anh sẵn sàng khuyến khích vợ nuôi thêm ít ra một trăm ông nhà văn tuổi đời chưa quá 40, góp phần thiết thực vào sự nghiệp xây dựng một nền văn học dân tộc và hiện đại .

- Trước mắt, nếu Nhà xuất bản em đồng ý in cuốn này, anh sẽ tự lo hết tiền công in, tiền giấy, khi sách ra, anh chỉ cần thu lại vốn, còn lãi biếu hết cho Nhà xuất bản.

- Vậy ra anh chỉ cần cái nhãn hiệu?

- Và cả giấy phép in nữa chứ.

Cung cách làm ăn này còn mới quá, chưa có trong hoạt động xuất bản .

- Em yên chí đi, làm kiểu này ai cũng có lợi, anh được in sách, nhà nước có lãi, mấy ông Nhà xuất bản được chia tiền.

Tôi xua tay:

- Thôi thôi, mang tiếng tham ô, móc ngoặc .

Biên Cương nhìn tôi ái ngại như một kẻ hủ lậu, chả biết gì về đổi mới tư duy kinh tế đang diễn ra. Anh giảng giải cho tôi , trích dẫn cả Nghị quyết của Chính phủ, dẫn chứng cả tỉnh A, tỉnh B, tỉnh C, nơi người ta đang đổi mới ào ào, khiến cho mấy ông nhà văn quen viết theo lối “biểu dương” giờ cũng xoay sang “chống tiêu cực” thì sách mới bán được. Tôi uể oải nghe anh nói, hoang mang chẳng biết anh đúng hay sai. Quả thực lần gặp gỡ này, vị thế giữa tôi và Biên Cương đã đảo ngược, anh tỏ ra tự tin và sáng suốt cứ như mấy năm qua đã đủ thời gian cho anh vạch được một con đường cứ thế mà đi không cần bàn cãi. Còn tôi, vẫn cứ quẩn quanh trong mỗi một chuyện “viết” hay “không viết”, mãi không tìm được “đầu ra”.

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 34)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Sun, 06 May 2012 04:50:00 +0000

(tiếp theo)

Hoá ra từ thời đó đã hiển hiện loại người mới xuất hiện sau cách mạng :“ cán bộ” . Tham lam vật chất, khăng khăng giữ ghế, sẵn sàng hạ độc thủ bất kỳ ai động chạm tới ghế của mình . Hình ảnh ông Thường trực uỷ ban xã đúng là chân dung tiền bối của quan chức các cấp thời bây giờ. Có điều , ông nhà văn chỉ dám dựng nhân vật đó như trường hợp cá biệt, “con sâu làm rầu nồi canh”, còn tuyệt đại đa số cán bộ ta vẫn chí công vô tư, hết lòng vì nước vì dân.Và tin tưởng sắt đá loại “cán bộ tiêu cực” như Thuỵ nhất định sẽ bị đào thải :

“ Hơn nửa năm nay …Thuỵ không còn được đảng viên trong chi bộ tín nhiệm nữa. Kỳ bầu ban chi uỷ vừa qua, Thuỵ chỉ được vỏn vẹn có hai phiếu, một lá của Môn và một nữa chắc do Thuỵ viết…”

Nhà văn tuyệt nhiên không dám thừa nhận loại cán bộ như Thuỵ mới chính là “nhân vật thời đại” . Nó như ký sinh trùng ngày càng sinh sôi nảy nở, hằng hà sa số, sống bám trên cơ thể dân tộc, đục khoét, ăn cắp từ tiền bạc, địa vị xã hội tới tài nguyên, môi trường, phá hoại những di sản quá khứ và làm băng hoại những giá trị tinh thần và đạo đức xã hội.

Sau khi cải cách ruộng đất phá tan đạo lý cổ truyền làng quê Việt Nam, vài năm sau Đảng lại rầm rộ phát động hợp tác hoá nông nghiệp chỉ hơn 20 năm sau đã phá huỷ gần hết năng lực canh tác trên ruộng đồng .

Tuy nhiên mãi tới năm 1986, tính chất phá hoại đã rõ rành rành, cái chết nó gây ra đã tới sau lưng, Đảng mới ngấm ngầm xoá bỏ nó bằng việc trả lại ruộng đất cho dân và giải tán các hợp tác xã nông nghiệp.

Sự sụp đổ của công cuộc hợp tác hoá nông nghiệp kéo theo cái chết hàng loạt tác phẩm lừng lẫy một thời : Cái sân gạch, Vụ lúa chiêm của Đào Vũ, Đất làng của Nguyễn thị Ngọc Túvà cả Xung đột ( tập 2) của Nguyễn Khải…. Bao nhiêu thành tích, bao nhiêu tính ưu việt , bao nhiêu đổi thay tích cực của bộ mặt nông thôn, bao nhiêu đổi đời sung sướng của người nông dân được các nhà văn tô vẽ, tâng bốc lên mây xanh bỗng chốc tan tành sương khói bới cái nghị quyết “ khoán sản phẩm” của Đảng - thực chất là sự cáo chung cho “ lề lối làm ăn tập thể”, cho “hợp tác xã nông nghiệp” mà suốt mấy chục năm các nhà văn của Đảng ra sức tô vẽ.

Trong Xung đột – phần II, “vào ngày lễ mở đầu tháng đức Mẹ cũng là ngày thứ ba của cuộc “vận động hợp tác hoá” sôi nổi, rầm rộ suốt tám xóm trong xã. Mỗi xóm thành lập một ban vận động gồm những người trong ban quản trị hợp tác xã cũ, đội trưởng đội sản xuất và một vài người mới nữa. Tiếng trống , tiếng loa nổi lên từ lúc chuông nhất và chỉ tắt đi vào khoảng gần nửa đêm…”

Chống đối lại cuộc vận động đó, theo ông nhà văn, tất nhiên chỉ có…nhà thờ :

“Tiếng loa của đức chúa Trời và lời giảng hùng hồn của cha Lân“ đối lập với “tiếng trống của người thế gian và lời lẽ vận động đầy sức thuyết phục của cán bộ xã “ làm cho “cuộc sống ở thôn Hỗ cứ náo động suốt đêm ngày. Không có tiếng súng nổ nhưng tâm trạng con người thì giống hệt như trong một trận chiến đấu. Cũng có những người kiên quyết và những kẻ dao động, tin tưởng và bi quan, phẫn nộ và bình tĩnh…”

Đó là cuộc chiến tranh được ông nhà văn “tô vẽ” giữa “nhà thờ” và chính quyền cộng sản đại diện là mấy ông cán bộ xã . “ Tiếng loa của đức chúa trời “ chẳng thấy đâu nhưng lời giảng được cho là của cha :

“ Hiện nay ma quỷ đang dùng thóc gạo làm chước độc để mê hoặc linh hồn các con. Song các con hãy nhớ lời Chúa đã từng phán tỏ tường rằng : bay lo ngày mai mà làm chi, đến ngày mai sẽ hay , bởi chưng sự khốn khó ngày nào đã đủ cho ngày ấy…”

không những chẳng lọt được vào tai giáo dân :

“ không nói đâu xa xem như vợ chống thằng Quảng kìa, chồng vay hợp tác xã được mấy chục cân thóc gánh về, vợ đã mặc áo ra nhà thờ thấy thóc cởi cả áo ra, chồng xay vợ sàng hì hụi từ chập tối đến nửa đêm, vừa làm vừa đùa bỡn nhau dễ còn vui hơn cả lễ Phục Sinh…”

mà còn bị bôi bác :

“Ấy vậy mà cha mới nói là ma quỷ dùng thóc gạo cám dỗ nên người thế gian mới bỏ cả đức tin, bỏ cả Chúa…”

Vậy là “cha” thua một cách dễ dàng, nông dân ào ào nộp đơn vào hợp tác xã . Ông nhà văn diễn tả một ông bố sai con viết đơn với nhiệt tình và lòng thành kính như viết đơn cho Chúa Giê xu xin lên …thiên đàng :

“ Vui, này lấy giấy bút ra đây tao muốn nhờ mày một việc…”

Cô con gái lấy tờ giấy mực lem luốc , lập tức bị ông bố mắng :

“ Mày coi khinh bố mày thế hả con , không nỡ cho bố một tờ giấy đẹp đẽ ư ? Đã dùng vào việc cao trọng thì chớ lấy những thứ dơ dáy. .”

Rồi ông quay sang vợ :

“ Cả đời chỉ có một lần. Bà hiểu cái việc tôi nói là việc gì rồi chứ ?”

và lệnh cho con :

“ Lấy vạt áo lau sạch cái ngòi bút đi thì nét nó mới thanh được. Bắt đầu như thế nào nhỉ ? Việt Nam dân chủ cộng hoà… năm thứ mười lắm…”

Trong thực tế, lùa được nông dân vào hợp tác xã là một việc phải thúc ép, cưỡng chế vậy mà ông nhà văn “tâng” lên thành một thứ ý nguyện thiết tha của dân làng . Ông còn “mượn mồm” một bà nhà quê để ca ngợi cái ưu việt của lề lối “ làm ăn tập thể” :

“ Như nhà tôi chỉ riêng khoán cày khoán bừa hai mẫu cũng mất đứt hai chục thóc rồi.Cái trò đem trâu cày ruộng nhà người đến mùa lấy thóc thì làm kỹ sao được…Còn vụ vừa rồi ai cày ai bừa mặc ai, chị em chúng tôi cứ ra công cấy, làm chung ăn chung, anh làm dối thì cái cót thóc của anh cũng ít…”

Ca ngợi “ làm chung ăn chung” như vậy, ông nhà văn đâu có biết cái kiểu “tập thể hoá “ đó khác gì “ cha chung không ai khóc” khiến đồng ruộng bỏ hoang, mùa màng thất bát khiến Đảng lại phải giải tán “làm chung” trả ruộng đất về cho ai nấy làm. Ngày đó chắc ông Nguyễn Khải chưa nhận ra hoặc nhận ra mà vẫn giả ngu, vẫn nhiệt tình ca ngợi cái lợi của hợp tác xã qua mắt bà nông dân :

“ Tôi chẳng gì cũng nhiều tuổi hơn các chị, cái khổ cái sướng đã trải qua, trước khi vào hợp tác xã tôi cũng tính toán chán, nếu không có lợi thì tôi vào đầu làm gì…Lạy Chúa, từ ngày biết làm ngươiø tới giò, chỉ có mỗi vụ chiêm vừa rồi vào hợp tác tôi mới nhàn nhàn cái thân chút ít…”

Tất nhiên vào hợp tác xã không chỉ đánh trống ghi tên, khối người lừng khừng , đắn đo để rồi :

“ Không vào cũng chẳng được, họ vác trống vác loa đến tận đầu nhà kể lể, than vãn nghe nẫu cả ruột chứ dễ được yên ư ? Hết tốp cán bộ này ra, lại đến tốp khác nối chân vào. Ngồi tiếp chuyện các ông ấy thì mất ngày mất buổi , lánh mặt lại sợ họ bảo mình có ý tứ gì…”

Vậy là cả làng cả tổng đều ‘tiến bộ”, đều thành xã viên hợp tác xã chỉ trừ ra có mỗi …ông linh mục, khiến bà con phàn nàn :

“ Ông Tam ạ, tôi xem ra các cha mà tiến bộ được như mình thật là khó. Mình theo chế độ mới nào có mất gì, chỉ được thôi, còn các ông ấy mà theo ta thì túi tiền vơi đi quá nửa…”

Thế rồi ông nhà văn lấy ‘dạ tiểu nhân đo lòng quân tử”, lấy cái “tâm lúc nào cũng lo ăn” để phân tích các cha tinh thần :

“ Tôi tính cho các ông các bà nghe nhá. Trước kia ở tổng này có ba chục thằng địa chủ , đứa nào hàng năm chẳng có mấy ngày giỗ kỵ cha mẹ , tổ tiên , lại sửa một mâm chén , tiền lễ đưa cha để cha cầu nguyện cho. Vậy là một món. Nhà nào có cha già mẹ héo cũng phải cố thu xếp mời bằng được cha đến làm phúc , cơm ăn rồi còn tiền đưa tận tay cho cha cầm về. Một năm một lần làm lễ kỳ hồn cho cả xứ, gia đình nào cũng phải đưa tiền , neo túng thì hai ba đồng , sang trọng thì từ một trăm trở lên. Ba món nhé !...Chả trách người ta đồn vàng ở Toà thánh còn nhiều hơn cả thế gian gộp lại…”

Nhìn nhận về thiên chúa giáo như vậy, quả thực ông nhà văn Nguyễn Khải xứng đáng là người…”duy vật”. Chỉ có điều tới ngày nay nếu có dịp đọc lại tác phẩm của mình, hẳn ông nhà văn phải cay đắng thừa nhận rằng cái “hợp tác xã nông nghiệp” mà ông hết lòng ca ngợi đã sụp đổ từ tám đời, nay chỉ còn là cái “bia miệng” cho thiên hạ chê cười , còn cái nhà thờ mà ông ra sức bôi bácvẫn cứ lừng lững mà xem ra mỗi ngày cái “sự đạo” lại thêm tưng bừng náo nhiệt.

Tuy thế đọc kỹ Xung đột cũng có thể lọc ra ít nhiều dấu ấn của cái thời đại “ hợp tác hoá nông nghiệp” kinh hoàng đó.

Vợ chồng nhà Lận trong làng có con trâu sẽ phải đưa vào hợp tác xã nhưng được hoá giá quá rẻ nên tự mổ thịt bán cho bà con trong xóm. Đó là tội ác tày đình, chỉ tiến hành lén lút ngoài bờ đê trong lúc Chủ tịch xã đi vắng. Trong số những người chạy ra đám mổ trâu mua về xâu thịt có ông Phó Chủ nhiệm Tam mà vì “đến mấy tháng nay mâm cơm không có được miếng thịt “ nên “đụng vài cân cho trẻ nó xởi lởi”.

Thịt trâu ăn vào bụng cả nhà rồi chẳng ngờ ông Môn, Chủ tịch xã đi họp về biết chuyện, mắng xa xả :

“ Con trâu khoẻ mạnh thế mà nỡ giật ngửa ra ở rìa đê mổ thịt. Thàng Minh gộc pha thịt, thằng Long chọc tiết. Phen này ông cho cả lũ đi tù, chúng nó định làm loạn à ?”

Ghê gớm chưa ? Người dân ăn có miếng thịt trâu của chính mình mà ông Chủ tịch xã đã doạ “cho cả lũ đi tù” thì hoá ra ở cái xã hội ưu việt này, con người ta lúc nào cũng sẵn sàng…đi tù. Riêng ông Phó Chủ nhiệm Tam, trót dại vì thương con cái thèm thịt mua về một xâu, ông vừa lo bị Chủ tịch xã dằn vặt, vừa lo “mất uy tín” “ hàng trăm cặp mắt chế giễu, căm giận, hàng nghìn lời nói đay nghiến, chì chiết sẽ bao vây lấy anh, tấn công anh và kẻ bị hành hình đã đành không thể sống nổi cũng không chết ngay được …”.

Ôi chao ôi, xã hội gì kỳ quặc, ăn có miếng thịt trâu mua bằng chính đồng tiền của mình mà ông Phó Chủ nhiệm Tam phải điêu đứng thế đến nỗi ông phải than trời :

” Ôi, tủi nhục quá, cay chua quá và dại dột không biết chừng nào…Đằng nào thì trong ngày hôm nay địa vị của anh cũng sẽ thay đổi . Anh sẽ được nghe những tiếng hò reo gian ác, khoái trá của Đoàn và đồng bọn :” Tưởng gì, hoá ra cũng là một anh đạo đức giả. “

Và Tam quay mặt đi khóc nức nở…”

Muốn khóc gì thì khóc, trót ăn miếng thịt trâu rồi, ông Phó Chủ nhiệm sẽ bị đưa ra đại hội xã viên xem xét và bị Chủ tịch xã Môn chửi xơi xơi vào mặt :

“ Anh không xứng đáng, anh phụ lòng tin cậy của tôi , của cả chi bộ . Thằng địch có đâm tôi một nhát dao vào giữa ngực cũng không đau đớn bằng cướp đi của tôi một người bạn.Thế là anh đã chết rồi, phải coi như là anh đã chết rồi. Biết vậy mà không sao cứu được nữa…”

Oi chao ôi, từ cổ chí kim, trên khắp mặt địa cầu này, có lẽ chẳng ở đâu chỉ vì bỏ tiền túi ra mua một miếng thịt trâu bỏ miệng mà bị rủa xả nhục nhã, coi như đã chết rồi đến như vậy. Chỉ nguyên cái chuyện “thịt trâu mổ lậu” , Nguyễn Khải đã “vô tình” lột trần tính phi nhân trong quan hệ đồng chí . Bởi vậy không phải “thân yêu nhau chúng ta gọi đồng chí”, mà chính là trong hội nghị sắp sửa sát phạt nhau , hai chữ “đồng chí” mới được dùng để đưa nhau lên thớt .

(còn tiếp)

VÊ MỘT THỜI..HÀNỘI (KỲ 33)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Sat, 05 May 2012 03:21:00 +0000

(tiếp theo)

Tôi ôm lấy mẹ, quay đi dấu giọt nước mắt. Tôi biết giây phút mẹ sung sướng thế này rất hiếm hoi. Từ ngày lấy chồng, tôi ít quanh quẩn bên mẹ nhổ tóc sâu và nghe răn dạy những điều mẹ nhắc đi nhắc lại tới ngàn lẻ một lần. Nỗi ao ước có đứa cháu nâng niu, bế ẵm canh cánh bên lòng mẹ làm tôi đến khổ mỗi lần về nhà nghe mẹ thở than, ao ước.

“Vậy mẹ lấy vợ cho thằng Tú đi, nó sòn sòn năm một, tha hồ bà bế”, có lần tôi đã phải gắt lên thế, dọa lần sau còn nhắc tới chuyện đó, tôi không về nữa. Tuy thế tôi không ngăn được mắt mẹ cứ nhìn vào người tôi đau đáu, và tiếng thở dài rất khẽ khi mẹ tôi nhận ra “vẫn chưa có gì”.

Có lần tôi hỏi Bình vì sao người già yêu trẻ con đến thế? Để bớt cô đơn khi người lớn đi làm ? Để được truyền sức trẻ? Hay để tồn tại như một sự cần thiết trong gia đình khi những đứa cháu thường chỉ theo bà?

Bình ngăn lại, khuyên tôi không nên đi quá sâu vậy, tình cảm con người hãy để nguyên dạng tự nhiên của nó, mổ xẻ ra, nó chỉ còn là xác lạnh . Lúc này, tôi thương mẹ với dạng thuần cảm xúc như vậy, tôi muốn san sẻ cho mẹ máu thịt căng đầy sức trẻ của tôi .

- Thôi ăn đi cho nóng, con .

Khói thơm bốc lên từ đĩa mì xào làm mắt tôi càng mờ đi. Tôi ép mẹ ăn vài miếng ngon nhất rồi tới lượt tôi, không đầy 5 phút, đĩa đã sạch trơn .

- Ăn chậm thôi cô, kẻo lại nghẹn. - Mẹ tôi nhắc .

- Đời vui quá không buồn được, mẹ ạ.

- Thằng Bình đi rồi sao không về ở với mẹ?

- Con phải ở bên đó trông nhà.

Tôi bịa đủ lý do mưa hắt, nhà dột, trộm cạy cửa, sự thực, sau hôm chồng đi, tôi bỗng quyến luyến cái phòng, không phải những dấu vết của Bình để lại, hóa ra vắng anh tôi không buồn như tôi tưởng, ngược lại, sống một mình sướng thật , muốn ăn lúc nào ăn, ăn xong vứt bát đũa muốn rửa lúc nào rửa , khi tắm chẳng còn lo chồng dòm trộm, đi ngủ không sợ bị quấy rầy. Tôi sống nhàn nhã , thỏa thuê , chỉ canh cánh một nỗi chưa viết thêm dòng chữ nào trong cuốn truyện tương lai.

Có lần tôi hỏi ông Trưởng phòng biên tập kinh nghiệm viết cuốn sách đầu tay. “Lấy giấy bút và ngồi vào bàn”, ông trả lời thế và hỏi tôi có ý định viết văn không đấy? Tôi lắc quày quạy, có mà điên mới đâm đầu vào cái “nghề” của chú. “Đúng đấy, chớ nên dính vào, nó là cái “nghiệp” chứ chẳng phải “nghề” ai chưa đa mang chớ có đèo bòng”.

Tôi cười mũi lời “bàn ra” của ông, tôi phải viết, nhất định tôi phải viết ,bởi nếu không, tôi còn biết làm cái trò gì trên cõi đời này? Nhất định tôi phải làm một cái gì đó ngoài những cuốn sách người ta chiếu lệ giao cho tôi.

- Hồi này con béo ra đấy, may ra kỳ này...

Mẹ tôi nói lửng cũng đủ làm tôi giật mình. Không khéo chẳng phải”làmvăn” mà lại sắp”làm mẹ” cũng nên. Như vậy chẳng hóa ra công việc tôi nhằm tới không phải trên trang giấy mà ngay trong cái bụng ? Chắc không phải thế đâu, làm gì có chuyện hài hước quá thế, tôi gắt:

- Mẹ chỉ đoán mò, con chưa có gì cả.

- Thì mẹ cũng nói vậy thôi.

Mẹ tôi rơm rớm nước mắt, người già rõ buồn cười, càng cao tuổi tính khí càng trẻ con. Tôi an ủi mẹ cứ yên tâm, thế nào tôi cũng cho mẹ bế cháu, khoa học ngày nay đã tiến tới mức “ống nghiệm” cũng còn đẻ được huống hồ người khỏe mạnh như tôi.

Ngoài nhà, Tú đã tiễn bạn về, lâu lắm, hai chị em mới có dịp trò chuyện lúc mẹ tôi vui vẻ xách túi đi chợ. Chắc Tú chờ tôi hỏi han về cô bạn gái đầu tiên trong đời nó mời về nhà, nhưng tôi tỉnh bơ, cứ kệ, cậu ta khắc phải kể, và tôi nói về phim Việt Nam đang chiếu ngoài rạp, nghe đồn khá lắm, nhưng đông quá, khó lấy được vé.

- Chị mà cũng để ý tới điện ảnh trong nước à ? - Tú riễu cợt.

Quả thực, suốt từ ngày coi phim chị xã viên “chung thủy, đảm đang” với Bình, tôi chưa hề bén mảng tới rạp, ngay khi có phim nước ngoài. Tôi rất ngại “sự long trọng”, “nặng nề”, chẳng lẽ chịu giam mình suốt gần 2 tiếng đồng hồ trong phòng tối chật cứng , đầu óc vẫn căng thẳng , không cười thoải mái một trận sao?. Bởi vậy tôi chỉ đi xem phim hài là thứ tiếc thay ở ta còn hiếm. Tú có vẻ không muốn nghe tôi nói, chắc cậu ta nóng ruột muốn nhắc tới cô bạn .

- Tại sao anh Bình đi xa, chị không về ở với mẹ?

- Em cũng quan tâm chuyện đó sao?

- Em hỏi cho mẹ.

- Vậy thì chị đã trả lời mẹ rồi.

- Chị chẳng quan tâm gì tới mẹ cả.

Tôi định nói “cả em cũng thế”, nhưng nhìn vẻ mặt của Tú, tôi phì cười:

- Mỗi người hãy chịu trách nhiệm lấy chính mình.

- Chị thật quái gở.

Tú đứng phắt dậy, bỏ lên gác. Lạ nhỉ, sao bỗng dưng hai chị em gây gổ chuyện không đâu ?Tôi có lỗi gì trong chuyện này? Bữa ăn mẹ tôi nấu rất công phu thành ra mất ngon, Tú chẳng nói chẳng rằng, ăn qua quýt rồi xách xe đi. Rút cuộc người buồn nhất vẫn là mẹ tôi.

- Hai chị em có chuyện gì thế?

Tôi cũng chẳng biết giải thích tại sao bởi chính tôi cũng chẳng biết tại sao? Tốt nhất là kéo mẹ vào lòng nhổ tóc sâu, nói chuyện giá cả đang leo thang và các nơi đang đổi mới cung cách làm ăn.

- Mẹ đang tính xin phường mở quán bán nước chè, tháng tháng chẳng kiếm được đồng nào, miệng ăn núi lở, mẹ lo quá, với lại mai kia lấy vợ cho thằng Tú, cũng phải giành dụm lấy món tiền.

Tôi chợt nhớ cụ già bán nước trà bữa trước, không lẽ mẹ tôi rồi cũng như thế. không được, tôi không thích mẹ tôi vất vả, lam lũ thế. Tôi gạt phắt:

- Không được, mẹ đừng tính quẩn, gia đình liệt sĩ ai lại đi bán nước...

Tôi lôi tấm gương cách mạng của bố ra với ý định đè bẹp ý đồ làm “kinh tế cá thể” của mẹ nhưng không xong, bà bảo thời nào cũng vậy, “hễ đói, đầu gối phải bò”, chán vạn người công trạng gấp mấy bố tôi, giờ cũng mở quán bán đủ thứ, “mình lấy công làm lãi, chẳng bóc lột ai mà sợ”.

- Bố thì cứu nước, mẹ lại đi bán nước...

Tôi lăn ra cười, cố lấp đi nỗi xấu hổ đâm nhói vào lòng. Lẽ ra tôi phải kiếm thật nhiều tiền đưa mẹ hơn là tiêu phí thời gian vào những nghĩ ngợi xa xỉ và viển vông. Nhưng tôi biết làm gì ra tiền , cơ hội lấy chồng giàu bòn tiền về đưa mẹ đã qua mất rồi, làm vợ một ông kỹ sư, chưa đến mức phải về ăn bám mẹ là may. Vậy tôi vẫn còn hơn cái ông nguyên Giám đốc con bà cụ bán trà, ngồi âm thầm trong túp nhà như một xác chết người ta chưa chôn kia. Không, thà chết còn hơn thoi thóp trong cảnh ngộ kinh hoàng đó. Ừ nhỉ, tại sao ông ta không dám chết? Tôi trừng mắt lên tự hỏi : Tại sao ông ta không dám chết.

- Thằng Bình nó đi rồi, con rảnh rang nên năng về nhà hỏi han bảo ban thằng Tú.

Mẹ tôi lại than thở giá như “ông ấy” không mất sớm thì bây giờ nhà làm gì phải tính chuyện mở quán chè. Tôi cứ ngồi im nghe mẹ kể lể, giãi bày. Đôi khi cũng phải thế, để mẹ trút sang tôi vợi bớt tâm tư, đó cũng là một cách hiếu thảo . Tuy vậy, giọng đều đều, buồn buồn của mẹ rất dễ gây buồn ngủ y như hồi còn bé, chỉ có lời ru là khác. Tôi thoáng nghĩ thế rồi ngủ lúc nào chẳng biết. Một giấc ngủ rất sâu, và yên bình. Một giấc ngủ được ru bằng những lời thở than của mẹ.

(còn tiếp)

NHÂN GIỖ ĐẦU NHÀ VĂN TRẦN HOÀI DƯƠNG

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Thu, 03 May 2012 07:18:00 +0000

Nhân giỗ đầu nhà văn Trần Hoài Dương, gia đình đã mời các nhà văn, nhà báo , nhạc sĩ là bạn bè thân cận với nhà văn tới tham dự : Tô Hoàng, Đỗ Thái Bình, Tô Minh Nguyệt, Phạm Đình Trọng, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Mạnh Tuấn, Hà Phương, Dương Thụ, Trần Quốc Toàn, Nhật Tuấn, Triệu Xuân…Cũng nhân dịp này xin mời đọc bài viết của nhà thơ Đinh Trần Toán.

Có một loài hoa dân dã

nhà thơ ĐINH TRẦN TOÁN

Có một loài hoa dân dã gọi là Quỳ, sách vở ghi tên gọi Hướng Dương. Mẹ yêu hoa, thích trồng hoa, đặc biệt là hoa Quỳ, nên đặt tên con trai là Trần Bắc Quỳ, với ý nguyện mà sau này con mới biết “Chắc mẹ mong mỏi con trai mẹ giống như loài hoa ấy, lúc nào cũng hưóng về phía mặt trời, hướng về phía ánh sáng, phía ngay thẳng, chính trực, phía của cái đẹp, hướng thiện...” Hoa Quỳ sinh từ gốc Bắc, mang họ Trần xuất xứ Hải dương. Trần Bắc Quỳ đã hóa thân thành Trần Hoài Dương, nhập thần và nhân hóa chim muông, cây cỏ, hoa lá nhân hóa thành người trong cảnh vừa thực, vừa huyền nhiệm thiện, thiền để cùng chia sẻ, cùng trò chuyện...

Xuân Tân Mão , tháng ba ta, hoa gạo nở, Quỳ đã vội hóa thân cát bụi, vội về với đất làm nền cho thảo hoa sinh sôi phát triển, trong đó có hoa Quỳ.

Những ngày xưa , trong con mắt gia đình, Quỳ là một anh hùng, nghĩa khí, bền chí, cả gan gạt bỏ những giáo huấn, răn đe, can ngăn, sự ra giá, cả sự mặc cả. Quỳ chịu mọi áp lực dồn nén của việc “đấu tranh, tránh đâu”, bị tước đoạt mọi cơ hội học hành, quả cảm nhận phần thua thiệt để theo đạo lý làm người, trọn tình trọn nghĩa anh em.

Sau chiến tranh, như mọi gia đình cùng cảnh kẻ bắc người nam, gia đình Quỳ không chỉ có một mình Việt, người em con cô cậu từ nam ra bắc, lúc đầu ở trại Tuyên Quang sau về Vĩnh Phú, “học tập cải tạo ” đằng đẵng chín năm. Không ai như Quỳ “ vóc dáng thong thả, thư sinh, mềm mỏng, nhã nhặn mà sao gan góc vậy. Người đâu “ gàn bất tử...” (Đỗ Chu) tặn tiện từng đồng, từng viên aspirine, từng miếng lương khô, tháng tháng cùng bạn đồng hành là chiếc xe đạp, thường thì xe cõng người, nhiều khi người phải vác xe lội rừng, vượt suối thăm nuôi Việt. Chiếc xe đạp - nhân chứng một thời tao loạn, khắc nghiệt hiện Quỳ đang bảo quản trên lầu ba, nghe đâu Hội nhà văn định xin chiếc xe ấy làm hiện vật bảo tàng?!... Có lần thăm nuôi, Việt ngơ ngơ nhớ vị rượu cay,.. Quỳ lẳng lặng, lội vào xóm núi, xuống tận bản mường đổi được lưng chai rượu sắn mang về cho Việt... Anh em cùng ngậm mấy ngụm rượu sắn chua chua, cay hỗn, lơ mơ ở ngay chỗ sơn cùng, để mà ngấm tình... người. Hai anh em, cùng có chung máu nghệ sỹ, Việt văn công phía “địch”, Quỳ văn sỹ phe “ta” cùng gốc tri âm, vì thương nhau mà cùng lận đận.

Ngày cúng thất tuần, tất cả đều rưng rưng. Lê Phú Khải nói ngắt quãng :

“Tên là Quỳ mà chẳng bao giờ quỳ gối. Tên là Quỳ mà cả đời đi đứng thẳng lưng...”.

Phạm Đình Trọng, thương cảm nhớ cái ngày Quỳ khốn khó, rất nghèo, nhưng chẳng chịu hèn. Trần Mạnh Hảo rất mực rằng “Viết cho thiếu nhi ở Việt nam, Quỳ là số Một”... Còn Nhật Tuấn, vẫn như ngày “Trang mười bẩy” rổn rang, mã thượng, thẳng tưng, sắc lẻm:

“Ngay từ đầu, thằng Quỳ đã tách khỏi bọn những thằng Hoàng Hưng, Trí Dũng, Bằng Việt, Nghiêm Đa Văn, Nhật Tuấn.. Một mình nó một đường. Nó bỏ báo Học Tập, bỏ chỗ một làm thơm nhất lúc bấy giờ, một chỗ mà người khác chẳng dám mơ, lên huyện miền núi Bắc Giang xa lắc, hai năm trời ở Trường giáo dục trẻ em hư, ba cùng với lũ trẻ để viết về chúng, những đứa trẻ vẫn còn nguyên phần người trong sáng,..Thằng Quỳ sớm lên rừng vào rú... còn tao sau này mới “Đi về nơi hoang dã”. “

Ơ! nàyTuấn, Quỳ khác ở chỗ nó đi về xứ những người đã có quê, đang ở giữa quê mà quê thì đã mất, chỉ còn lại một tiếng quê, còn Tuấn “đi về nơi hoang dã”, là đi về chốn quê mà không phải là quê, chưa quê! Mà thôi, cho qua chuyện này...! Sáng sớm nay có hai ông bạn văn chương của Quỳ, từ Hà nội vào. Họ ngồi tàu lửa xình xịch hai đêm, vừa kịp sáng, vội đến thắp cho Quỳ mấy nén hương, rồi vội đi gấp vì công chuyện. Bác Ngà ngoài Hà nội, ủy thác mình tiếp họ, nhưng họ vội lảng và đi, thế nên mình không gặp... Chuyện,.. ầy,.. thường!.. lúc này đây mọi người đang nhớ, mới thoắt đó, nay Quỳ đã là thiên cổ, đã ở miền trong xanh, ở cái miền mà suốt một đời mơ ước, vì nó mà Quỳ bỏ tất thẩy. Đoàn Ngọc Trinh đúng, khi ngẫm ra rằng Quỳ sướng, Quỳ không khổ! Quỳ sướng vì đã sống theo ý thích của mình. Trinh hiểu ra,và có lẽ vì, Trinh thì nợ Quỳ món nợ nhân duyên, còn Quỳ lại nặng nợ văn chương nên Quỳ gác bỏ mọi thứ, kể cả vợ con…Trinh đã nhẫn nhận thực tế có phần phũ ấy, mỗi người gánh một gánh nợ riêng nên chia tay, nhưng cả hai cùng ở vậy, không ai đi bước nữa. Cái quan niệm sướng - khổ của Ngọc Trinh khác hẳn cách nhìn nhận sướng và khổ thường tục ở mình, cho rằng Qùy khổ!

Còn hiện giờ, một mình mình đang lắng Những giờ trôi…/ Những ngày trôi…/ Còn lại trong tôi hình bóng những người bạn tôi một thuở của những ngày đang trôi… tâm trạng này chợt đến khi Dương Thụ tặng mình cuốn café mưa (08. 2010) cũng là tâm trạng lúc này, đang nghiệm thấy Quỳ đang ruổi về Miền Xanh Thẳm để nghe, lắng nghe cho được sự sự vật hiện tồn sinh trong cõi trong xanh thăm thẳm. Quỳ lắng nghe thiên nhiên, lắng nghe cây cỏ muông thú trong bốn mùa mưa nắng với tất cả sắc màu biến ảo của thời sinh. Quỳ lắng nghe “Câu chuyện còn giấu kín trong lớp vỏ” rồi thấy “những hạt đỗ phồng to lên, nứt vỏ và nẩy những cái mầm mập mạp…”, lặng nghe, quan sát sự sinh thành của một Bé Rơm nhận ra ngay câu chuyện cảm động và nhân bản. Trong Bé Rơm đã có phần thể hiện quan niệm sống của Quỳ “hạnh phúc là được sống theo ý thích, làm theo ước nguyện của mình và được chia sẻ”. Quỳ đã lấy câu nói của H. C. Anđecxen “Anh hãy gắng sao có được óc tưởng tượng, không phải để tạo ra đau buồn, mà để mang lại hạnh phúc cho mọi người và cho anh” để làm phương châm sống. Quỳ lắng chuyện Em bé và bông hồng thấy: “Bông hoa tỏa hương dìu dịu, khẽ rung rinh như mời mọc: “Lại đây cô bé, lại đây chơi với tôi đi”, lắng đàn se sẻ và nghe “lời động viên của (con) sẻ đầu đàn Cố lên! Cố lên! Sắp tới bờ rồi” , lặng lẽ quan sát Kiến Nâu và Bọ Ngựa thấy chúng trở thành đôi bạn chí thiết trong truyện Con Chim Xanh, lắng Tiếng Mùa Xuân, lắng tiếng tâm tình trong “Bạn Chí Thân”, nghe tâm trạng con Ky – “người” chia sẻ những nỗi niềm thơ bé của Quỳnh:“Ông ơi ông, ông bảo thằng Quỳnh nó cứ trêu chọc cháu đây ông”. Con Ky biết giận hờn, biết nghe lời bạn, biết việc phải làm, thực như người,.. Một Quỳnh – con người và một Ky – con vật, cả hai như hòa vào nhau, thông hiểu nhau, hơn hẳn những con người vô cảm, trùm lấp thế giới phằng này, hơn hẳn bọn bạo cuồng vật dục, đã mất hẳn phần nhân tính, đang cố tình không nghe, không hiểu, cố tình gạt phăng sự thông cảm những nỗi người…

Cái sự nghe và sự lắng của Quỳ, thật đáng ngạc nhiên, có cái phần chút chút tương đồng với Dostoievski – văn hào Nga, như Stefan Zweig đã viết “Goethe người của đôi mắt, theo cách diễn đạt của Wagner, Goethe miêu tả mọi cái bằng cái nhìn, còn Dostoievski, người của đôi tai…ở Dostoievski chúng ta nhìn thấy là bởi chúng ta nghe thấy” (H.A. & đồng nghiệp, t.396)

Nhưng sự lắng và sự nghe của Quỳ khác với cái cung cách nghe của Đốt ở chỗ: kiểu lắng nghe của Quỳ và ở những người theo cái xưa cũ phương Đông là thao tác căn cơ của việc “thiền”: Nghe người, nghe mình, nghe thinh lặng /Nghe ngoài nghe trong thinh lặng âm vang/ Nghe như vậy là trong veo…thinh không…tịnh lặng và là…/ Về tới cõi yên lành! Mình cũng đã lăm le học cách lắng nghe, lắng nghe theo kiểu nghiệm sinh trong cách sống thường hằng của người Việt, biết thuận hợp với môi sinh, biết vui sống, an nhiên, tự tại cũng là lúc biết tìm và biết thấy “bến Thinh Không”.

Quỳ đã chọn cho mình cách sống theo ý thích, làm theo sở nguyện, không chịu bất kỳ sự khuôn thúc nào dù của đoàn thể hay tổ chức, không chịu lệ thuộc vào bất kỳ ai, kể cả vợ con. Quỳ phá bỏ những quy ước sống thường tục để được là chính mình, truyện ngắn “Em muốn được là chính mình” là một xác tín.

Cuộc sống Quỳ có chủ định, mà như tình cờ, là “phá chấp”! Phá chấp! kiểu... của ông “Ông Phật sống” – Lưu Công Danh “Ông bỏ hết vàng son/ Bỏ ngôi cao chất ngất/ Trải cuộc sống dị giản / Giản dị tới nguyên thủy con người/ Ông thật – người – người – thật/ Ông đời gương tối giản / Ông đã vuông – tròn với nước non! / Ông còn lo vuông – tròn cho mai hậu”.

Quỳ sống cô đơn. Sống cô đơn là cách Quỳ tự chọn. Quỳ giành hết thời gian, tâm lực tài trí cho những Miền Xanh Thẳm, những Nàng Công Chúa Biển. Trong mọi cảnh huống Quỳ đều chủ động tạo thế tự do như là một chủ thể cô đơn hóa để sáng tạo. Quỳ cô đơn còn bởi một lẽ khác, ấy là do sống bằng lý tưởng, lý tưởng cộng sản, lại cũng là chứng nhân sự đổ vỡ lý tưởng. Quỳ vốn là một cậu bé con, không chịu lớn, ngơ ngác cả tin nên bơ vơ sống ngay cả trong miền hạnh phúc gia đình, rõ là hiện thân của sự cô đơn, hờn dỗi, dằn vặt, hiện tồn trong nhân hóa, kể cả ông trời! Và cái chết với Quỳ, có thể là sự may mắn của số phận, đã giải thoát Quỳ khỏi cuộc luân hồi, bất trắc, hàm chứa việc giữ được tuổi thơ trong trẻo, không chịu được sự đời núp bóng cái ngây thơ, trong sáng của tuổi thơ, che đậy sự vô cảm, đầy mưu mẹo để tham, cầu cực...

Nhìn lại thế hệ chúng mình sau ngày thủ đô giải phóng, ai nấy đều sống theo lý tưởng, ai nấy đều hăm hở xuống biển, lên rừng, ước mơ xây đời mới. Hoàng Hưng lên Điện Biên làm giáo viên văn hóa cho bộ đội, Vĩnh Sương bỏ học đại học, đi làm công tác đoàn, mình vào Sư phạm, học ngành tiếng Nga, Quỳ thì theo học báo chí ...

Ngày đó lũ mình, cả một thế hệ hoàn toàn trong sáng, không một mảy may tính toán, so đo, lao vào nền dân chủ mới, ùa vào tham gia mọi cuộc “cải tạo”.., đua theo mọi phong trào, gạt phứt sự vướng bận, phiền toái liên quan tới cái gọi là “tạch sè; tạch tạch sẻ” (tư sản; tiểu tư sản) được cho là lạc hậu, là phản động, cố mà theo cung cách bần cố nông “thành phần cơ bản”. Thế hệ ấy sống theo lý tưởng, bằng lý tưởng cộng sản, mà ngay từ buổi sơ khai đã là không tưởng, cũng là thế hệ chứng nhân sự đổ vỡ lý tưởng cộng sản.

Ngày nay có đủ loại bằng cấp học vấn, nhưng cái nền là văn hóa thì mất gốc. Hệ quả, ít nhất ba thế hệ con em người Việt không biết, không hiểu văn hóa là gì…thành ra lũ người vô văn hóa, dẫu có thân xác phì nộn, hoạnh phát, hoạnh tài, vật chất thừa mứa đấy, nhưng tâm hồn teo tóp, khô kiệt, tính linh u mê, từ đó dẫn tới hiện tượng gần như phổ biến là cái thiện thua cái ác, kẻ làm càn thắng người chính trực, đồng tiền thống trị trong và ngoài xã hội, tác oai tác quái và đang vào cầu cực kỳ hốt!.

Lý tưởng, xét về mặt chữ nghĩa, là cái gì đó không có thật, nó được tưởng tượng ra, được vẽ ra, vì thế nó đẹp đẽ, mỹ miều, khác xa, rất xa hiện thực sần sùi, thô lậu, tàn khốc, bạo liệt . Lý tưởng đổ vỡ, cuộc sống đảo lộn điên khùng, không còn chỗ cho ước mong và hy vọng bám víu, nên bị bơ vơ, và nỗi bơ vơ như Trần Mạnh Hảo hạ bút

“ Nỗi bơ vơ ấy đã cướp đi hạnh phúc trần gian của anh. Trần Hoài Dương theo đảng cũng bơ vơ, theo vợ cũng bơ vơ, theo văn chương càng thấy bơ vơ. Anh đã đi theo đứa trẻ con là tâm hồn mình, chơi tiếp cuộc chơi trốn tìm với hư vô, với cái chết. Trần Hoài Dương, hình như anh chính là biểu tượng của lứa trẻ con U 70 chúng tôi: một thế hệ bơ vơ”

Ở Quỳ sự thành kính, thành kính phẫn nộ, thành kính yêu thương, sự thành kính ấy trở thành sự bơ vơ, bơ vơ – thành kính. Thành kính trong nguyện ước luôn hướng về mặt trời, hướng về sự sáng và trong, hướng về cõi thiện cũng là cái niệm đích của bút hiệu Hoài Dương.

Chiều tối, trước ngày tiễn Quỳ đi, Trí Dũng, nhà thơ “Lòng Uông Bí”, dõng dạc điểm mặt :

“ Thế hệ chúng mình thất bại, tất cả mọi thằng đều thất bại,.. Ấy là…chỉ kể những thằng cùng một lứa với nhau ở Phổ thông Ba. Bằng Việt thì thành cả danh cả chức, nhưng bây giờ thế nào…Nó chỉn chu, tròn trịa,.. Hoàng Hưng thì bây giờ như mất phương hướng cách tân …cũng tại nó… Nó cách mạng cách tân thơ phú cái con khỉ gió. Mày thì…thơ chưa phải là thơ, triết lý vớ vẩn, may cũng có vài câu hay … Ờ, mà hay hay dở còn tùy, được cái mày có chất của mày, có lực của mày.... Quỳ thành công trong nghiệp văn, nhưng thất bại trong cuộc sống. Mà văn chương thì là cái chó gì. Cuộc sống mới là quan trọng. Còn tao! Tao vẫn đi dạy cho vui mà thực thì cũng còn là để kiếm sống. Tao vẫn làm thơ để cho riêng mình đọc, không chỉ có Lòng Uông Bí, nhưng tao đếch thèm gửi cho thằng nào, kể cả mày…Tóm lại bọn mình đều thất bại. Sắp xuống lỗ cả nút rồi…à mà, ngoài thằng Quỳ, có mấy thằng trong bọn minh đi rồi nhỉ? Chỉ khi chui xuống lỗ thì mới không còn thất bại, mà cũng chẳng còn thắng lợi, phải không ?!”

Tôi trả lời Trí Dũng :

“ Còn thì tao vưỡn...đang là, đang “ngâm cứu” những món cũ xưa, meo mốc, kiểu như Lý dịch khó nhằn, còn món thơ thẩn của tao thì vẫn thơ thơ thẩn thẩn, lênh phênh, dạt trôi, sắc thơ tối mịt tối mò, thơ xóm, thơ vườn, vợ chê quá xá. May có Lão Trang gốc Bến Tre, thương tao nên chịu đọc tao, nghe tao, lại còn ân thưởng cho hai chữ: “tri âm và nén chữ”. Còn có một cơ duyên khác, là nhờ cảnh tình tri ngộ của Hà Phương biên tập, Vũ Ân Thy đọc ngẫm, được Nguyễn Mạnh Tuấn hết sức động viên tao viết lách, thỉnh thoảng lại được thằng Nhật Tuấn tuếch toác bốc cho mấy câu, chỉ cho vài chiêu viết thoắng, do vậy mấy bài viết và thơ của tao mới năm thì mười họa cũng được trưng lên mặt báo. Mà này hình như thế hệ mình cả một lũ làm văn thơ chuyên nghiệp đều bắt đầu từ việc làm báo tường cả hồi phổ thông lẫn hồi đại học? Chỉ có mỗi thằng Quỳ mang nghiệp văn chương ngay từ hồi tiểu học...thuộc vanh vách những vần thơ, những áng văn, trì chí cùng văn chương nghiệp quả! …”

Cùng học theo cái Chân, cái Thiện với Quỳ nên mình đã mon men vào cửa rừng chữ nghĩa văn vẻ này, mót chữ, gom câu của Quỳ, của bạn bè mang về ươm ở vạt nương téo tẹo, ẩn khuất trong khóm dây nhợ sơ khai, lấy vài cành bút vạch mấy vạch con con mong vẽ thành rạch nước, bài viết này cũng là việc sơ phác về thế hệ chúng mình, mem mém mép trên thất thập, tạo ra văn bản này là sự ghi nhận cây hoa Quỳ đã hóa thân thành Hoài Dương – Nhân hóa, thành thiết mộc đinh. Quỳ hãy ghi nhận bài viết này như là Quỳ đã ghi nhận chúng mình có “...tình anh em thân thiết suốt gần nửa Thế kỷ nay... Bạn chí cốt” và đem nó theo, để thỉnh thoảng, lỡ gặp sự buồn, thì mở ra liếc vài dòng cho khuây khỏa.

Mạc Tuấn ĐINH TRẦN TOÁN

ĐINH TRẦN TOÁN, bút hiệu Mạc Tuấn, sinh 1941, quê Hà Nam. Chuyên nghề giáo học, nghiên cứu việc học, dạy tiếng Nga – ngoại ngữ –văn học Nga – Xô viết theo nguyên lý Âm – chủ –tịnh và Dương – Khách – Động của Đông học . Công trình nghiên cứu này đã công bố 17 tháng 8 năm 1990 tại Maxcova và trong tạp chí chuyên ngành “Tiếng Nga ở nước ngoài” và in trong các tạp chí ở trong nước. .

Đã xuất bản 07 tập thơ có tiêu đế chung NGHIỆM SINH: N.S 1 Tình Quê; N.S 2 Trăng Quê; N.S. 3 Lời ru & Ấn tượng; N.S 4 Thời gian & Tâm trạng, N.S 5 Rong chơi; N.S 6 Chùm thơ 98; N.S 7 GÓP NHẶT THƠ...hiện đã hoàn thành một loạt bản thảo thơ như Đối thoại & Độc thoại Thiền, rồi làm thơ BA CÚ …Tuyển dịch một số thi phẩm của các tác gia PUSKIN, ÊXENHIN, đã công bố trong các tuyển tập thơ.

VỀ MỘT THỜI...HÀNỘI (KỲ 32)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Wed, 02 May 2012 07:23:00 +0000

(tiếp theo)

CHƯƠNG BA

“Thử tưởng tượng, bỗng một ngày nào đó, sau những trận mưa lớn kéo dài, tất cả các con sông đều dâng cao tới mức nước lịch sử, đúng lúc đó, sóng triều tại các cửa sông đổ ra biển cũng dâng cao nhất. Một trăm mét nước sẽ phủ lên làng mạc, ruộng đồng, thành phố, sẽ cuốn trôi tất cả nhà cửa, con người, con vật, tiện nghi...

Chị sẽ làm gì trước cái ngày xảy ra cơn hồng thủy được báo trước đó?

Tôi sẽ làm gì ư?

Lâu rồi, tôi không nghĩ tới câu hỏi đó nữa, nó đã chìm trong vặt vãnh hàng ngày. Vả lại, xác xuất của giả định đó quá thấp không gây nổi một ám ảnh nhỏ cỡ như nguy cơ bệnh ung thư với người nghiện thuốc, cũng chưa đủ huyền hoặc trở thành công án “thế nào là tiếng vỗ của một bàn tay” của các thiền sư .

Tuy nhiên, tôi chợt nhớ tới khi vào một tối đang đọc sách . Điền, anh kỹ sư thủy văn , người đưa ra câu hỏi đó , đột ngột tới thăm .

- May quá, sợ em về nhà mẹ.

Tôi bảo trước định thế, sau đổi ý kiến chẳng vì lý do gì, thích thì làm vậy thôi.

- Bình khỏe lắm, anh có gặp hắn ở Sài Gòn...

Anh đặt lên bàn gói quà và lá thư chồng tôi nhờ chuyển. Tôi không hào hứng lắm vì tôi mới nhận thư Bình lúc chiều, điều đó dường như đánh một dấu hỏi vào ánh mắt đầy suy nghĩ của Điền.

- Em pha cà phê anh uống nhé?

Tôi đứng dậy, cảm thấy cái nhìn của anh phía sau khi tôi đi vào bếp. Mùa đông đã tới từ vài hôm nay, gió rít ù ù qua khe cửa sổ, tôi tiếc rẻ, chỉ muốn chui ngay vào chăn bông đọc sách. Từ hôm giở rét, tôi rất lười, chập tối là không thiết làm gì, tivi cũng chẳng mở, cứ nằm co trên giường .

Điền ngắm bức ảnh văn hào Gogol treo đầu giường . Anh có dáng vẻ như Bình khiến tôi cảm giác đang trong tối mùa đông khi chồng chưa đi xa.

- Hình như ảnh này em mới treo?

Điền hỏi vẻ như quen thuộc căn phòng này lắm. Tôi nói tôi mới treo sau ngày Bình đi công tác. Anh ngắm nghía và cứ nhăn trán không hiểu đã thấy người trong ảnh ở đâu. Tôi thử đoán điều đó có ý nghĩa gì đối với anh chàng kỹ sư kiêm áp phe này. Chắc anh muốn biểu lộ một cái gì đó. Anh gật gù :

- Anh nhớ ra rồi, ông này đúng là ông Zéczinxki, ông tổ công an Liên xô.

Tôi gật rối rít :

- Đúng, đúng, giỏi thật, anh giỏi thật.

- Nhưng sao em treo ảnh đó ?

- À...anh Bình đi vắng, em sợ... trộm lẻn vào.

Điền cười gượng, chắc anh tưởng tôi ám chỉ anh. Sự thực, tôi vui miệng đùa thôi. Kể ra anh chàng này sẽ là hiền nhân quân tử hay kẻ phản bạn thì cũng tùy thuộc tôi cả. Thôi, hãy cứ để anh là một người bạn tốt của chồng tôi. Tôi vào trong khoác ra ngoài thân thể nở nang đang nổi cộm dưới làn áo sợi mỏng một chiếc áo măngtô len, tránh cho đôi mắt anh khỏi bận rộn, yên tâm ngồi uống cà phê, nói những câu chuyện nghiêm chỉnh .

Quả nhiên khi tôi bước ra, thái độ Điền thay đổi hẳn. Anh tấm tắc khen cà phê ngon, nếu căn phòng này ở tầng trệt, quay mặt ra phố, anh sẵn sàng bỏ vốn mở hiệu cà phê cho tôi đứng bán. Anh nói tình hình trượt giá đang mức báo động đỏ, lương tháng cán bộ không đủ sống một tuần, kiếm tiền ngoài giờ đã trở thành bắt buộc , nhất trí thức.

Tôi ngồi im theo kiểu quan sát nhân vật sẽ đưa vào tiểu thuyết. Hay lắm, khi chưa tìm ra mẫu nhân vật nữ, tôi nghĩ xem có thể dùng anh thành nhân vật nam được không? Tôi nhận ra ngoài dáng vóc, anh có nhiều cái giống chồng tôi, chẳng hạn những đề tài thích nói, dục vọng kìm nén trong mắt, cái nhìn luôn dè chừng nhưng lại rất láu lỉnh, phải chăng đàn ông có một mẫu số chung nào đó.

- Em nghĩ gì căng thẳng quá vậy?

- À...à...em đang nghĩ tới câu hỏi của anh về “cơ hội trùng phục có tính cách lịch sử” của những cơn lũ.

- Anh đã nghe nhiều người trả lời,phần lớn đều thích ăn ngon, sống gấp trước ngày tận thế.

- Vậy đó là câu trả lời duy nhất đúng?

- Không hẳn thế, sẽ có một số người nghĩ tới việc đóng một con thuyền Nôê duy trì sự sống cho hậu thế.

Tôi bật cười:

- Con thuyền Nôe của anh chắc sẽ chìm luôn vì chẳng ai chịu để kẻ được tuyển chọn lên thuyền nếu không phải là mình.

- Không, phải xét chọn đủ nam nữ, cơ cấu ngành nghề, thứ tự ưu tiên...".

Anh kể ra theo danh sách các loại người sẽ được phát tấm vé xuống tàu kiến thiết nước Việt Nam mới sau cơn hồng thủy :

- Trước tiên là triết gia, thày tu và...gái điếm...

Tôi há miệng :

- Sao lại thế ?

Điền cười cười :

- Đó là ba loại người có mặt sớm nhất trong lịch sử loài người và sẽ tồn tại mãi mãi...

- Rồi đến ai nữa ?

- Tất nhiên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, bác sĩ, kỹ sư, công nhân, nông dân...

Tôi bật cười :

- Để rồi lại đấu tranh giai cấp, lại xây dựng chủ nghĩa xã hội à ? Có mà loạn !

- Biết sao được. Không đủ ngần ấy thành phần sẽ không thành nước Việt Nam mới...Cái nước ta nó vậy

- Thế còn văn nghệ sĩ ?

Điền lắc đầu :

- Tụi này xếp sau cùng, nhất là...nhà văn cấm không cho lên tàu ...

Tôi kêu lên :

- Ôi, sao anh ghét mấy ông nhà văn thế ?

- Tụi này luôn luôn phá thối, có được tích sự gì đâu ?

Tôi không cãi, cứ để mặc anh say sưa trong quyền lực Thượng đế, sắp xếp một mô hình tối ưu cho nước Việt mai sau.

- Vậy được chưa? - Điền đắc ý hỏi tôi.

Tôi chịu, không biết trả lời sao, với tôi, dù là ông Giám đốc, bác lái xe, nhà thơ X, hay cụ già bán nước trà... ai cũng một con người, chọn người này sống, để người kia chết là một công việc bất khả, khoa học dù có chính xác tới đâu cũng chẳng cân đo nổi con người, nhất thế giới bên trong nó.

- Cô thuộc loại duy cảm.

Anh chỉ mặt kết tội tôi rồi đi tới nhìn lại bức ảnh :

- Ông này chắc không phải Zéczinxki.

- Sao anh biết ?

- Anh nhớ ra rồi, em không phải loại người treo ảnh công an lên đầu giường. Ảnh ai thế ?

- Nhà văn Gogol…

Anh a lên đắc ý, biết ngay mà, loại người như tôi chỉ ái mộ văn nghệ sĩ, lẽ ra tôi phải lấy chồng diễn viên điện ảnh, ca sĩ hoặc xoàng ra cũng nhà thơ, lấy kỹ sư như Bình là hỏng, hỏng.

Tôi tiễn Điền ra cửa vẫn chưa hết buồn cười . Tôi bắt tay anh thật chặt và thở phào, may quá, anh vẫn còn là bạn tốt của chồng tôi. Tuy nhiên tôi cũng không mời anh ghé chơi, sợ lần sau, tôi không còn cho anh “cơ may” thế nữa. Cầu chúc cho anh vừa làm tốt việc kỹ sư, vừa trúng mánh áp phe và một ngày nào đó gặp được cô gái hợp ý, chớ dại dột dính vào loại người như tôi.

Gài cửa thật kỹ, tôi quay về buồng và lúc này tôi mới bóc thư và mở gói quà Bình gửi. Một bộ đồ lót và một bánh xà phòng Camay. Hóa ra cách nhau cả nghìn trùng cây số, anh vẫn còn đầy ám ảnh cái đêm trước khi đi. Anh viết cho tôi như thế và thú thực rằng trong lúc nghỉ ngơi trước khi ngủ, đêm nào anh cũng tưởng tượng ra tôi “ròng ròng anatomie (*)”. Tôi ngẩn ra, không hiểu sao anh ta lại biết cả thơ Hồng Loan, không lẽ nó đã đọc cho anh nghe, không, không đời nào. Vậy mà tôi cứ đinh ninh hiểu chồng tận chân tơ kẻ tóc, tưởng có thể xếp anh lên giá như một cuốn sách đọc rồi.

Mấy ngày sau, đi chơi với Hồng Loan, tôi hỏi chuyện đó, nó trợn mắt :

- Có họa điên tao mới đọc cho lão ấy nghe.

- Lạ nhỉ, sao lão biết ?

- Lão đọc được trong óc cậu đấy, ngày trước cậu chẳng khoe tớ thế là gì ?

- Không , tớ nói đùa cậu thôi.

Tuy nhiên tôi vẫn phân vân, sống với nhau cả hai năm , tôi vẫn nữa tin nửa ngờ, không dám chắc rằng khả năng phi thường đó anh có hay không? Có lúc tôi khẳng định chuyện đó là tưởng tượng, có lúc, như lúc này, tôi lại nghi không khéo chồng mình đọc được ý nghĩ mình thật. Vẻ bần thần của tôi làm Hồng Loan phì cười :

- Coi chừng, có khi lão ấy đọc được thật chứ chẳng chơi. Mẹ ơi, mình nghĩ gì nó cũng biết được hết thì chỉ có chết.

Nó cười đắc chí làm tôi bực mình, thôi không nói chuyện đó, tôi hỏi lâu nay có gì vui không? Nó nhìn tôi, thoáng nghĩ rồi điềm nhiên:

- Tớ sắp lấy chồng.

- Ghê quá nhỉ, vậy mà kín như bưng. Anh chàng nào thế?

- Tớ đã nói với cậu rồi, một anh da đen.

- Thật hả, chừng nào cưới?

Nó đáp gọn thon lỏn :

- Chủ nhật tuần này.

Tôi trố mắt, hai ngày nữa nó lấy chồng, tôi là bạn thân nhất mà không hề hay biết. Con bé này quả thật là bí ẩn. Tôi vội hỏi :

- Cưới ở đâu ?

Giọng nó tỉnh bơ :

- Ở nhà cậu.

Tôi bật cười, điên cả lũ rồi, có trời biết con bạn xinh đẹp của tôi bày trò quỷ gì. Anh chàng bất hạnh nào sẽ là nạn nhân của nó, con ông cháu cha sướng thế đó, cơm áo chẳng phải lo, chỉ lo bày trò nghịch ngợm.

- Tớ nói thực , tớ sẽ cưới ở phòng cậu.

Vẻ mặt đầy long trọng của nó khiến tôi không dám đùa . Nó cũng nhất quyết không tiết lộ gì thêm ngoài yêu cầu sáng chủ nhật tôi phải ở nhà chờ nó tới. Lúc chia tay, tôi vẫn chưa hết băn khoăn.

- Cậu chuẩn bị xong hết chưa? Có cần gì nữa không?

- Cần nhất là cậu phải kín miệng .

Tôi ngơ ngác nhìn theo chiếc xe máy của nó chạy khuất trong phố. Hồng Loan sắp lấy chồng thật ư? Nhưng nó đã yêu đương và đã ăn hỏi ai đâu? Tại sao nó bắt tôi phải giữ kín ?

Tôi rẽ vào nhà mẹ với bao dấu hỏi ngổn ngang trong đầu. Ở gian ngoài, thằng Tú đang tiếp bạn gái. Phép lạ chăng? Những “tấm sơ đồ vi điện tử” của nó đâu ? Hay thần Cupidon đang nổi hứng bất tử, bắn loạn xạ những mũi tên tình yêu bay khắp thành phố làm thổn tức cả những trái tim hêli (**) như Tú và Hồng Loan ? Thấy tôi bước vào, Tú ngẩng lên bẽn lẽn :

- Chị Vân mới về, đây là Trâm, bạn em.

Cô bé ngước lên đôi mắt trẻ con, mặt đỏ tía lúng túng chào tôi. Chết thôi em Tú ạ, rước cái của mặt dán tận xương kia về, tối ngày hầu hạ nó thôi. Em hay nói: “Mỗi người hãy chịu trách nhiệm lấy chính mình “, thì đấy, hậu quả em tự gánh lấy. Tôi bước nhanh vào nhà, chỉ sợ Tú đứng dậy tuyên bố “chủ nhật này cưới” như Hồng Loan thì chắc tôi ngất xỉu. Nghe tiếng tôi nhà ngoài, mẹ tôi đã bắc bếp xào nấu cái gì đó.

- Mẹ ơi, con đói.

- Cha bố cô, cứ thấy mặt mẹ là đòi ăn .

________

(*) Thơ Dương Tường - ngụ ý khỏa thân.

(**) Khí trơ

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 33)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Tue, 01 May 2012 05:21:00 +0000

(tiếp theo)

Chị Phó Chủ tịch Nhàn cho dân ‘xây nhà nguyện”, “ăn mừng khai trương ”, cứ ngỡ đứng về phía giáo dân, ngờ đâu khi nghe ông trùm phát biểu “ý kiến” theo kiểu “ tư cách công dân “ trong một đất nước có luật pháp :

“ Nói thẳng ra, cứ thế này mãi thì khó ai tin được lời chị nói, khó ai tin được cái uỷ ban này nữa. Dân bầu lên thì dân cũng có quyền truất đi. Không dễ mỗi lúc bỏ tù nhau…”

Chị ta cũng nhảy nhổm lên vì quyền lực bị động chạm :

“ Bây giờ ông định bàn với tôi về làm nhà thờ họ hay muốn phê bình uỷ ban ?”

Ong trùm họ tưởng mình còn có cái gọi là “quyền công dân” vẫn gan lì :

“ Chúng tôi là dân, chúng tôi không biết đâu đến sự làm việc của uỷ ban mà phê bình, uỷ ban làm đúng hay sai thì tự xét lấy…”

Lập tức chị Phó Chủ tịch trở mặt, nổi xung :

“ Từ nay nếu ông bàn với tôi về việc làm nhà thờ họ thì tôi vẫn hết sức nghe ông, nhưng ông lại nói lếu láo, bậy bạ về uỷ ban, gây dư luận không tốt trong nhân dân thì uỷ ban sẽ chiếu theo pháp luật mà giữ ông lại. Ngày xưa cũng thế, bây giờ cũng vẫn thế , đã làm bậy thì dù là cha cụ, là chánh trương, trùm trưởng hay con chiên thường cũng đều phải chịu xét xử như nhau , chẳng nể mặt một ai. Toà Giám mục cũng không can thiệp được vào công việc của chúng tôi, toà thánh La mã cũng không dúng vào được công việc của Uỷ ban. Ông đừng có doạ, tôi phụ trách về tư pháp tôi biết hơn rõ ông ….”

Ghê gớm chưa, “thằng dân” vừa mới mở miệng “phê bình chính quyền” bà Phó Chủ tịch xã đã tới tấp ra đòn đánh dập đầu , đánh “tiêu diệt”, mang cả Toà Thánh La mã ra đe nẹt khiến cho ”mặt ông trùm đờ ra , môi nhợt trắng như người phạm lỗi bị bắt quả tang…”.

Rồi tỏ vẻ “do dân, vì dân” bà Phó Chủ tịch thổn thức :

“ Tôi theo Chúa, tôi theo Chính phủ, tôi theo cả hai mà không được sao ? Ôi, lạy chúa. Con cho họ miếng bánh nhưng họ đã ném đá trả lại, con đến với họ với tấm lòng nhân từ của mẹ, nhưng họ lại đối đãi với con như kẻ thù…”

Kìm kẹp, thắt buộc người dân thế mà dám bảo “ cho họ miếng bánh” với cả “ đến với họ với tấm lòng nhân từ của mẹ” ,còn thằng dân mới chỉ “ em xin phê bình cán bộ” vậy mà đã la làng lên “ họ ném đá trả lại” , Giê-su-ma lạy Chuá tôi, trên đời còn có ai xảo ngôn đến thế chăng ?

Nếu như “Xung đột” phần 1 ( viết năm 1956) khép lại những “xung đột” giữa chính quyền và giáo hội thì “ Xung đột” phần 2 ( viết năm 1961) mở ra những “xung đột” giữa con người với “lợi ích vật chất”.

Trước hết là cha Thuyết, cha linh hồn của cả giáo phận, được Nhà nước “quan tâm” cho đi mổ lấy sỏi mật, bỗng dưng biến thành một người ca ngợi “miếng ăn, miếng uống” sặc mùi “ơn Đảng, ơn cụ Hồ”.

Ta hãy nghe đấng chăn chiên “hồ hởi phấn khởi” bốc thơm bệnh viện Nhà nước :

“ Ôi chao, quý hoá quá sức mình , cao trọng quá đỗi. Cái nhà thương rộng dễ đến một xóm của ta , cao ngân ngất như đền thánh đức Mẹ ở Phú Nhai vậy …”

Rồi cha khoe được “ưu tiên” hơn cả cán bộ xã :

“ Này, thằng Thuỵ, con Nhàn có ốm cũng chưa dễ đã được vào chỗ tôi nằm đâu. Lúc đầu tao cũng chẳng tin gì vào cái khoa mổ xẻ , còn chần chừ lắm. Nhưng chính phủ đã bỏ công, bỏ tiền xây dựng một toà nhà to như vậy, nuôi hàng trăm ông bác sĩ thì tao chắc họ làm phải giỏi…”

Mổ bụng vậy mà cha …không được đánh thuốc mê hay sao mà cha một tấc đến trời :

“ Lưỡi dao họ lách vào đến đâu tai tao nghe rõ đến đó , nhưng chẳng đau đớn gì sốt. Để tôi lấy bà lão xem cái vật quý này – Cha chạy vào mở tráp cầm ra một cái gạc bông . Bà đã thấy chưa , lúc họ mới đưa tôi để làm kỷ niệm nó to bằng ngón tay cái sờ rắn như đá sỏi. Nó nằm trong bầu mật dễ đã hàng chục năm nay, cái cơn đau vừa rồi mà ở nhà quê chắc là chết….”

Rồi cha bầy tỏ tình cảm của mình với cái nhà thương mà Nhà nước đã cho cha nằm :

“ Một tháng ở đấy thanh nhàn vui sướng chẳng nói được, toại lòng phỉ chí đến không muốn ra về nữa…”

Đến cái cách cha ca ngợi “miếng ăn hàng ngày” mới thật thảm hại :

“ Cha cười ầm ầm :

“ Min ăn suốt ngày, thật như con trẻ, bốn bữa, năm bữa, mỗi bữa ăn một vực cơm đầy. Bây giờ thì min có thể sống thêm được vài chục năm nữa…”

Được chút “bổng lộc” Nhà nước, cha trở giọng chửi bới cha Lân Toà Giám mục vốn là người đang bị chính quyền nghi ngờ kích động giáo dân :

“ Tao cứ trông thấy thằng Lân ở đâu là chỉ muốn lánh mặt. Nó chỉ đem phiền muộn đến cho mình. Muốn an nhàn một chút cũng chẳng được. Cái thứ ấy chẳng liên quan gì tới tao, tao là đấng chăn chiên thì chỉ biết vâng theo lệnh bề trên thôi…”

Ngay với đức bề trên trực tiếp là cha Tuệ, giám quản địa phận Bái, cha cũng giở giọng bóng gió với ông Thường trực Uỷ ban xã :

“Tao thấy ở đời này lắm người có đạo mà lại hay bỏ vạ cáo gian , đức hạnh nết na chả có, lòng đầy rẫy những sự ghen tuông, hờn giận , oán thù. Mặc áo thầy tu mà trong lòng thì dữ tợn quá con quỷ…”

Sau khi đặt vào miệng cha những lời bôi xấu cha bề trên , ông nhà văn lại biến cha thành kẻ “chỉ điểm”:

“Ong Tuệ có ý mời các cha trong địa phận về Bái họp, áng chừng muốn dùng số đông khiếu nại lên chính phủ…”

Và cha bầy tỏ lòng quy thuận :

“ Nhưng bây giờ thì tao mặc, tao cũng có nói với lão Lân rằng : ở Toà Giám đã có đức giám quản sáng suốt khôn cùng, đã có cha chánh xứ, cha cố vấn, hội đồng tư vấn gồm toàn những con người khôn ngoan rất mực thì còn cần gì đến những thằng già lẩm cẩm chỉ biết giảng kinh , giải tội cho con chiên, chỉ biết chú mục làm việc Chúa cho danh Cha cả sáng…”

Rồi cha nộp cho nhà cầm quyền thư của cha Giám quản gửi cho cha :

“ Trong cuộc giao tranh thiêng liêng để chiếm nước thiên đàng, đạo binh hùng dũng nhất là đạo binh cầm tràng hạt Mân Côi chứ không phải là khí giới cầm tay…”

Than ôi, chẳng lẽ mới chỉ được bố thí chút lộc chữa bệnh mà cha đã bán linh hồn ca ngợi kẻ cầm quyền và tố cáo người trong giáo hội sao ?

Quả thực, vạch trần “chân tướng” linh mục, giải “cây bút vàng” phải giành cho Nguyễn Khải trong Xung đột 2.

Thế rồi cha mồi chài, làm sa đọa đến cả “đồng chí” Thuỵ, thường trực Uỷ ban :

“ Rồi cha móc túi lấy ra một cuộn bạc chẳng cần đếm là bao nhiêu đưa cho Thuỵ. Từ đấy Thuỵ là người cai quản hết thảy mọi việc…qua mỗi việc Thuỵ lại lên trình bẩm với cha và lần nào về cũng đưa cho vợ hàng gói bạc…”

“ Đáng lý chỉ cần một trăm thì cha lại vứt ra một trăm rưởi . Cái con số lẻ ấy mới đầu như chênh vênh nhưng dần dần nó đã tìm được chỗ đứng vững chắc…”.

Thế là từ đó mâm cơm nhà Thụy không chỉ là “rau muống luộc chấm nước cáy” nữa, “vợ Thuỵ đã phải lăn xuống bếp : hôm giết con gà, hôm đánh bát tiết canh vịt, rồi nào lòng xào, lòng nấu miến, khúc cá rán, khúc nẩu riêu, rau muống cũng phải xào đẫm mỡ…”

Đồng chí thường trực uỷ ban thay đổi hẳn, “ toàn một giọng hỉ hả, đài các, toàn những chuyện may sắm , lựa chọn cái này cái nọ, tính toán giá gỗ đóng giường, giá vải hoa làm màn che, cái phích đựng nước nóng, bộ ấm pha trà…”

Ôi lậy Chúa, cán bộ hư hỏng ? Đó là lỗi tự nhà thờ.

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI ...HÀNỘI (KỲ 31)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Sun, 29 Apr 2012 11:05:00 +0000

(tiếp theo)

Giữa lúc tôi hào hứng đến độ muốn bay ra ngoài cửa sổ, bàn tay nặng chịch của Bình bất ngờ đặt lên vai, giữ tôi lại nơi trần thế . Lập tức tôi cảm thấy ngay áp lực quen thuộc của trăm thứ hàng ngày mà những giây phút vừa nãy tôi đã thoát được . Một phích nước sôi cho chồng pha trà sáng sớm, nồi cơm nếp, xoong thịt kho...còn gói hạt tiêu không hiểu chiều qua lẫn đâu trong cả chục thứ bà giằn trong túi đi chợ chật cứng ?

- Sao em không ngủ ?

Anh hỏi và chẳng đợi tôi trả lời, anh kéo tôi vào lòng. Không như mọi khi, tôi không hề phản kháng , ngược lại còn nở một nụ cười khuyến khích khiến anh trầm trồ :

- Lạ thực, em lạ thực, mãi đến bây giờ anh mới khám phá ra .

Tôi châm cho anh điếu thuốc, gắn vào miệng anh và cứ kệ anh huyên thuyên :

- Hóa ra em chẳng “lạnh” tý nào, núi lửa thì đúng hơn. Nếu vậy anh đi làm quái gì ?

- Giờ em mới biết anh đi chỉ tại chuyện đó ?

Anh cười sằng sặc làm tôi ngờ rằng đúng thế cũng nên. Nếu vậy, cuộc đời rõ giản dị, lỗi tại ta cứ làm rối tung lên bằng những nguyên cớ không có thực.

- Anh nói thật đi, tại sao anh phải đi? Cơ quan phân công hả?

- Không, anh nói rồi,tự nguyện đấy .

- Vậy anh muốn có tiền?

- Không, mình có túng thiếu lắm đâu?

- Vậy đúng anh đi vì em lạnh làm anh chán.

- Không hẳn thế , cái chính ... anh muốn làm việc.

Tôi bật cười:

- Anh chán thiết kế “cầu giấy” rồi hả?

Vẻ mặt Bình sầm hẳn xuống làm tôi không muốn đùa nữa. Nhưng tôi cũng không giấu nổi nụ cười khi nghĩ tới câu Kiều: “Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương”làm anh tưởng tôi đang riễu anh.

- Em cười gì?

- Không cười gì cả, giời ạ...

Tôi vít đầu anh xuống, ban cho “đấng trượng phu” một cái hôn. Anh không sung sướng như tôi tưởng, ngược lại, có vẻ buồn:

- Em không dặn dò anh điều gì sao?

Tôi nhớ tới câu của thằng Tú:

- Mỗi người hãy chịu trách nhiệm lấy chính mình .

- Vậy được, vào Sài Gòn anh sẽ cặp bồ với cô khác.

Tôi nói điều đó với tôi chẳng quan trọng, nếu thích anh cứ làm, có điều nên kín đáo, đừng om sòm không lợi cho việc thiết kế những chiếc cầu thực . Vẻ thành thực trong câu trả lời lại làm anh buồn hơn. Khỉ thật, tôi đã tự nhủ phải làm sao trước khi đi anh thật vui, “yên tâm vững bước mà đi”, ai ngờ lại thành khó chịu, nặng nề thế này. Tôi sai lầm ở đâu , không lẽ làm vui lòng đức lang quân lại khó đến thế ?

- Anh cứ muốn bổ đôi đầu em ra xem em đang nghĩ gì?

- Em tưởng anh đọc được ý nghĩ của em đấy chứ?

- May quá, anh đánh mất khả năng đó từ lâu, không thì anh bóp chết em cả ba lần rồi.

- Về tội gì?

- Ừ nhỉ, suy cho cùng, em có tội quái gì ?

- Có chứ em có một tội rất to?

Mắt anh thoáng qua một vẻ lo sợ :

- Tội gì?

- Tội-thôi-không-làm-một-người-đàn-bà.

Chuông đồng hồ báo thức vang lên giòn giã khiến tôi liên tưởng tới chuông báo hiệu một phiên tòa “tiếp tục làm việc” sau 15 phút tạm nghỉ. Đúng đấy, tôi cũng đáng ra tòa lắm và lúc đó tôi sẽ cúi mặt xuống, lẩy một câu Kiều trước mặt các ngài ủy viên công tố : “rằng tôi chán phận đàn bà...”

- Em lạ thật, vừa cười sằng sặc bỗng chốc lại rơi nước mắt ra rồi.

- Em sợ xa anh.

Tôi biết mình nói dối, nhưng nếu điều đó làm anh vui được thì cũng được chứ sao ?

Tuy nhiên nỗi xấu hổ cũng đẩy tôi xa khỏi anh đúng vào lúc anh hào hứng ôm lấy tôi vuốt ve, an ủi. Tôi kiếm cớ :

- Sắp sáng rồi đấy, em phải nấu nướng không muộn.

Bình theo chân tôi vào bếp, còn vài giờ nữa, chắc anh không muốn rời tôi nửa bước. Bỗng dưng chúng tôi trở nên quấn quýt như cặp tình nhân sắp xa nhau. Anh dặn dò tôi đủ thứ, từ cái công tơ điện, thùng xăng trong bếp tới sổ gạo, sổ dầu, sổ hộ khẩu trong góc tủ.

- Anh mua sẵn cho em cả tem, phong bì, giấy pơluya, nhớ mỗi tuần viết cho anh một lá thư.

Tôi suýt kêu lên, việc đó ngoài khả năng tôi, nhưng sợ anh buồn, tôi chỉ mỉm cười. Quả thực, suốt từ bé, tôi chưa hề thư từ cho ai .Hồi bố tôi còn sống, tôi cũng chỉ ké vào thư mẹ vài dòng thăm hỏi sức khỏe. Hình như cái việc tâm tình bằng chữ nghĩa tôi đã giành hết cho nhật ký đến mức chẳng còn gì san sẻ cho người khác.

- Vào tới nơi anh sẽ điện ngay địa chỉ .

- Vâng.

- Nếu thuận tiện, anh sẽ gọi điện thoại.

Vậy thì gay, tôi nghĩ bụng, vậy thì từ nay tôi phải ngồi suốt 8 giờ tại nhà xuất bản chẳng còn lẻn đi đâu được nữa. Chao ôi, bắt cóc bỏ đĩa còn khó hơn bắt tôi ngồi bàn làm việc. Sợ anh buồn, tôi đành phải cản anh chớ nên gọi điện sợ... tốn tiền. Còn một điều gì nữa anh muốn dặn dò mà cứ ngập ngừng , tôi đã xong hết mọi thứ, đã đến giờ xe tới đón, tôi cố nghĩ anh định nói gì? Bình thơ thẩn quanh phòng, chắc anh chia tay đồ đạc trong nhà, sau cùng đến lượt tôi :

- Nhớ giữ sức khỏe, nếu có tin mừng, điện ngay cho anh. Anh linh cảm sau đêm qua, mình sẽ... có con.

Tôi nóng bừng cả người, tệ quá, cái điều anh nói thật bất ngờ, sao tôi không mảy may nghĩ tới? Tôi có còn là đàn bà nữa không?

Có tiếng còi ôtô dưới nhà. Tôi cuống quýt, tôi phải nói gì với anh về chuyện đó chứ? Nói thế nào bây giờ nhỉ, chao ôi, suy nghĩ của tôi sao chậm chạp , để lấp chỗ trống, tôi vội vàng :

- Anh nhớ gói thịt trong làn, cơm nếp túi xách tay.

Anh thở dài, ôm tôi vào lòng, hôn tôi thắm thiết làm tôi không nói gì đuợc nữa, và quả thực, tôi vẫn đang nghĩ xem mình nên nói gì? Chiếc ô tô sơn trắng đã chờ dưới cửa. Tôi lỉnh kỉnh xách túi theo anh lập cập xuống thang gác. Cho tới khi anh ngồi lên xe, cửa đóng sầm , tiếng máy rồ lên, tôi mới lắp bắp :

- Bon voyage... bon voyage...

Xe chạy vút đi, tôi chỉ còn thấy gương mặt anh sau cửa kính, bàn tay giơ lên chào, sau đó là một làn khói mờ. Tôi đứng chết sững bên hè phố, tôi đã nói gì nhỉ? Bon voyage, bon voyage, đó là câu chúc người sắp chết như cụ X... tại sao tôi lại nói? Tôi muốn xóa câu đó đi, tôi muốn máy bay trục trặc, thời tiết không thuận tiện hoặc bất kỳ chuyện gì để anh quay lại cho tôi nói một câu khác. Tôi sẽ nói, chẳng hạn, “ chúc anh may mắn” hoặc “ tới nơi điện ngay cho em” hoặc... câu gì cũng được, nhưng không phải câu đó. Tôi quay vào, bước từng bậc cầu thang, muộn rồi, tôi không thể nói câu khác, một việc đã hoàn tất, một kết cục không thể làm lại.

Căn phòng lạnh hẳn khi tôi bước vào. Chiếc bàn ăn chỏng chơ mâm bát, chiếc tivi câm lặng, màn buông rũ trên chiếc giường ngổn ngang chăn gối. “Anh ấy đã đi rồi, anh ấy đã đi rồi...” ý nghĩ mới mẻ nện trong đầu tôi đau nhói. Tôi nằm vật trên đệm mềm phủ vải trắng khóc nức nở. Gương mặt anh và bàn tay sau cửa kính ô tô lại vẫy vẫy . “Bon voyage, bon voyage...” Không hiểu sao gở miệng thế? Và không hiểu sao nỗi ân hận cứ bám riết ? Phải “sang trang” thôi, tôi chợt nhớ thơ Hồng Loan:

“Anh đi xa là anh đi xa...

Chuyện bây giờ đâu phải chuyện hôm qua

Anh đi xa là anh đi xa...”*

Đúng mọi chuyện đã “hôm qua” cả rồi, tôi ghé mắt ngồi nhỏm dậy. Và rồi trong ánh nắng xuyên cửa sổ, tôi nhìn thấy một vệt bẩn tròn trên nền đệm trắng. Linh cảm nảy ra như tia chớp làm tôi chợt co chân lại. Một thoáng rợn nào đó như một nỗi xao xuyến làm tôi rùng mình. Có lẽ anh nói đúng, sau đêm qua, rất có thể một hạt sống đã nảy mầm trong tôi? Phải chăng nỗi thấp thỏm mơ hồ đó đã làm tôi nức nở khóc chứ không phải một linh cảm về một nỗi chết sau câu nói gở miệng ? Chịu, không thể nào biết được, và biết để làm gì? “Mật ngữ lớn nhất ở người đàn bà là sự hoài thai...”, Zarathustra đã nói như thế...(*)

* Thơ Trí Dũng

** Tác phẩm của Nietzsche, triết gia Đức

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 32)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Sat, 28 Apr 2012 05:40:00 +0000

(tiếp theo)

Chủ tịch xã Môn là người “đạo gốc”, một “con chiên” của Chúa, nhưng nay đã trở thành “ con sói ” giữa bày cừu , “ một trong những địch thủ nguy hiểm nhất của nhà xứ “, “không thích làm những việc vụn vặt , tầm thường , bao giờ cũng đảm đương những nhiệm vụ khó nhất, phức tạp nhất người khác không làm nổi “, là một người “ốm cũng không dám nằm thật, bị cảm đã mấy hôm vẫn ra trụ sở , hay “ngồi nhà nhưng vẫn giải quyết công việc …vui lòng hy sinh đời mình cho công tác” .

Người thay mặt chính quyền “ mácxít hơn cả những người cộng sản” vậy tất nhiên cán cân phải lệch về phía cách mạng trong cuộc đấu tranh “quyết liệt” “ai thắng ai” .

Thực ra “ai thắng” quá rõ rồi, và đó không phải ”đấu tranh một mất một còn” giữa hai bên, mà chính là cuộc trấn áp tất cả những gì gây nguy hại tới quyền lực của Đảng. Bởi thế người ta thấy mối quan tâm của ông Chủ tịch xã Môn chẳng nhằm phát triển sản xuất nâng cao mức sống cho dân mà chỉ nhăm nhăm để ý coi nhà thờ có biểu hiện gì xâm phạm tới “đường lối của Đảng và Chính phủ”.

Từ việc nhỏ như xứ đạo mổ trâu ăn mừng Ban chánh trương mới ra mắt phải xin phép tới thành lập hội kèn phục vụ lễ rước cũng thành chuyện “trong đại” phải xem xét bên trong có âm mưu chống phá gì không ? Khi “duyệt” cho nhà xứ thành lập đội kèn, ông Chủ tịch Môn còn đặt điều kiện :

“ Người trong hội kèn chỉ biết có thổi kèn thôi, ngoài ra không được làm những việc gì khác, nói rõ ra là không được làm chính trị. Nếu có thế nào thì ban chánh trương phải chịu trách nhiệm. Còn nếu bằng lòng đặt dưới sự lãnh đạo của Uỷ ban thì cụ thể phải nằm trong khối văn xã…”

Ôi thôi, thế thì Đảng cho người thay cha “quản lý” việc đạo cho rồi.

Cán bộ Đảng được Nguyễn Khải ca ngợi một tấc lên trời, ngược lại, các cha đạo không “hám gái” cũng “hám tiền”.

Ở xứ đạo có một bà goá mới ngoài 40, “nhưng còn tươi tắn khoẻ mạnh lắm, khi ông bõ ở nhà xứ chết thì ban chánh trương cắt cử bà vào thay.”

Bà goá này “ngày hai bữa cơm dâng cha và các chú ăn, giặt giũ quần áo , chăn lợn, làm vườn , dần dần cai quản cả thóc lúa và việc chi tiêu trong nhà xứ. Đêm bà cũng không về nhà cứ ngủ trong cái buồng kho.”

Có người đàn bà phây phây bên cạnh, làm sao cha không động lòng trần tục. “Khi thì bà lên buồng cha Vinh bưng cơm rót nước, khi cha Vinh xuống buồng bà hỏi han công việc. Có một buổi trưa cha đang ngủ bà sai cháu lên buồng cha gọi :” Cha ơi cha, bà con bảo cha cởi áo cho bà con vá…”

Ngoài chuyện “gái gủng” ra, các cha còn tìm mọi cách moi tiền của giáo dân .. Ông Bính, một con chiên ngoan đạo nhận xét :

“ Các cha xứ từ trước đã ăn mười phần thì nay nên thương con chiên mà ăn năm thôi. Các cha tải của về quê có nhiều chứ ăn là mấy . Làm thầy nuôi vợ, làm thợ nuôi miệng, các cha không có vợ thì cho bố mẹ, anh em, bà con…”

Còn cha Thuyết thì thu tiền của giáo dân theo giá “cắt” cổ :

“ Ông kể lại một hôm ngồi hầu cơm cha Thuyết, được nửa bữa có người đến hỏi :

“Lễ sáng nay làm cho linh hồn vừa mới qua đời hết bao nhiêu ?”

Cha vừa ăn vừa trả lời :

“ Hai vạn”

Người kia móc tiền để vào đĩa, bốn tờ giấy năm nghìn còn mới . Bữa cơm chưa xong đã có tốp đến mười bà dòng vào cũng để tiền vào đĩa dâng lên. Cha ngưng đũa hỏi :

“ Tiền gì?”

“ Trình cha tiền tứ kỳ” *

“ Mấy vạn”

“ Trình cha ba vạn mốt…”

Cha lại cuộn tiền cho vào túi. Cha ăn chưa hết bát cơm mà được món bổng những hơn năm vạn, mình vai vác cầy, tay dong trâu, làm hang đá, dựng đèn đại khó nhọc hàng tháng chẳng được xu nào…”

Các cha đạo có “ăn tiền” như cán bộ ngày nay ăn phong bì không ? Hay ông nhà văn “bôi bác”, “vơ đũa cả nắm” ?

Hình như đã “ấn định” viết tiểu thuyết với chủ đề ‘xung đột” nên chẳng riêng gì các cán bộ cốt cán như Môn, Nhàn, Thuy…mà ngay chính nhà văn Nguyễn Khải nhìn đâu cũng thấy “xung đột”, nhìn cái gì cũng thấy “địch phá hoại”.

“Năm ấy thôn Hỗ được mùa, “no ăn cho nên thanh niên đua nhau chơi diều sáo….Thanh niên chơi, cán bộ chơi, cả cụ già cũng thả diều…Ong trùm Hoà nói chuyện với Môn, với Nhàn, với các cán bộ của xã :” Đấy, nhờ sự lãnh đạo của Uỷ ban, năm nay thôn nhà vui vẻ quá, đàn sáo suốt đêm…”

Chơi diều ở nông thôn là chuyện bình thường, nhưng tác giả cũng cố gài cho nó một ẩn ý “chính trị” :

“ Thôn xóm đương sầm uất vì việc đạo , vui vẻ phần đời thì vợ Liêu ngồi bán hàng ở chợ Hỗ rỗi mồm kháo chuyện :” bây giờ ở dưới đất các ông cán bộ tranh hết phần nói nên dân lại phải làm mồm ở trên giời…”

Thế là lập tức nhiều người phụ hoạ :

”Đấy, nghe kỹ mà xem, cái sáo nó cứ kêu : cha ơi…cha ơi…cha ơi….”.

Thế rồi một số người xì xào to nhỏ với nhau :

“ Bây giờ hoạ cộng sản dâng lên như nước thuỷ triều, không thể đối địch với chúng được , càng cựa càng bị giây pháp luật thít chặt đành phải nhờ tiếng sáo nó kêu khắp bốn phương may ra có thấu đến Chúa , đến đức Mẹ , đến các cha ở miền Nam không ?”

Vậy là giống đội cải cách “phóng tay phát động quần chúng” nhìn đâu cũng ra địa chủ, qua tiếng sáo diều ông nhà văn cũng nghe thấy tiếng nói cuả bọn “phản động”.

Sau vụ “sáo diều” đến vụ làm “nhà nguyện”.

“Cũng nhân dịp năm nay làm ăn xởi lởi nên một vài xóm rục rịch dựng nhà nguyện để sớm tối giáo hữu đến đọc kinh , đỡ phải lên mãi nhà thờ xứ…”.

Thông thường, chuyện dựng nhà nguyện có gì ghê gớm, nhưng ông nhà văn cũng lồng vào đó “âm mưu phá hoại của nhà thờ”.

Thế là nhân dịp Chú tịch xã Môn đi vắng nửa tháng, ông trùm Hoà xin phép bà Phó Chủ tịch Nhàn dựng nhà nguyện. Bà này lý luận :

“ Đứng về phía chính quyền mà xét thì việc dựng thêm nhà thờ họ lẻ rất phù hợp với chính sách bảo vệ tín ngưỡng của chính phủ, đứng về mặt đạo thì lại càng nên khuyến khích hơn , nước Chúa có được mở rộng thì mới có thêm nhiều linh hồn được cứu chuộc…”

Thế là bà Phó Chủ tịch Uỷ ban cho phép luôn.

“Uỷ ban đồng ý buổi sáng thì buổi chiều họ xóm trại khởi công xây dựng nhà thờ ngay….Văn phòng của ông chánh đốc công xây nhà thờ họ chật ních người đến làm việc phúc đức. Giá thóc chợ Hồ xuống hẳn vì xóm trại đem thóc đi bán nhiều quá…:”.

Như vậy nhà thờ phải làm vội làm vàng để qua mặt ông Chủ tịch xã. Nhưng rủi cho mấy ông, khi nhà nguyện cất xong, sửa soạn làm lễ khánh thành thì ông Chủ tịch xã đi công tác về.

Ngôi nhà nguyện đã xây xong, ông Chủ tịch xã không ngăn cản được nữa, trong cuộc họp Uỷ ban, ông thẳng thừng phê bình bà Phó Chủ tịch Nhàn “hữu khuynh” cho phép dân xây nhà nguyện :

“Tôi thử hỏi các đồng chí chỉ riêng có một xóm trại xin làm nhà thờ hay là cả miền này , cả tỉnh này đang rục rịch yêu cầu thế ? Có phải chỉ sau khi ông Lân nhân danh đức Cha đi kinh lý các xứ mới sinh ra cái chuyện này không ? Tại sao các xóm phàn nàn là hồi này gọi đi họp rất khó. Bây giờ chưa khó lắm đâu, nay mai mà để mỗi xóm lẻ mọc lên một cái nhà thờ hoặc một cái nhà nguyện thì tối đến chỉ đánh chuông đến boong một tiếng là cán bộ ngồi trơ một mình khai hội với bức vách. Đồng chí Nhàn bảo tôi tả, nhưng tôi lại nhận xét đồng chí giải quyết các việc thuộc về tôn giáo rát khờ dại. Cứ giải quyết theo hướng đó thì có ngày uỷ ban đem vợ con lên núi ở…”

Và ông gây sự bằng cách không cho tổ chức ăn mừng khánh thành và bắt mấy ông trùm đạo mang hết sổ sách lên để ông…kiểm tra và chỉ đạo :

“ ..vôi nhà xứ đã có sẵn mười tạ , nay mua thêm hai mươi tạ nữa là vừa đủ, xây hai cổng , xây tường hoa , quét vôi trong nhà thờ. Nhà thương phía sau nhà cô mụ quá dột nát thì sẽ vận động các xóm góp rạ , góp tre lợp độ dăm buổi . Ghế gãy đóng lại, nếu còn thiếu thì đóng thêm. Không nên mua chiếu ngoài rất tốn, chỉ cần mua ít đay, ít cói rồi triệu tập thanh nữ, bà già lại đánh đay, đem bàn dệt vào dệt…”

Vậy là ông Chủ tịch xã muốn làm cha thiên hạ, cai quản luôn cả việc đời lẫn “sự đạo”. Ông “thò tay chỉ việc” cho nhà thờ sát sạt vậy chứng tỏ Đảng “quan tâm” “ưu ái” tôn giáo lắm, thể hiện “chính sách tự do tín ngưỡng” sáng ngời còn kêu ca nỗi gì ?

Cũng may, hồi đó nếu tiểu thuyết “Xung đột” của nhà văn Nguyễn Khải mà lọt vào tay một chuyên viên phân tích của Toà Thánh thì còn gì là những “lời hay ý đẹp” về tự do tín ngưỡng của Đảng và Nhà nước ta ?

*tiền dùng để cầu nguyện cho linh hồn người đã qua đời

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI...HÀNỘI ( KỲ 30)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Fri, 27 Apr 2012 05:19:00 +0000

(tiếp theo)

Bình quay người với vẻ chịu đựng làm tôi thương nhói . Tuy nhiên tôi không còn đủ sức chống nổi đôi mi mắt kéo rũ xuống. Tôi lờ mờ thấy anh đi lại, dọn dẹp, gói ghém đồ dùng, rồi thiếp đi. Tôi nằm mơ thấy chính tôi đang nằm trong chiếc xe cấp cứu rú còi, chạy quanh thành phố. Xe cứ chạy mãi, chạy mãi chẳng đỗ đâu cả mà tôi thì dường như đang hấp hối sau một tai nạn máu cứ chảy mãi, chảy mãi, toàn thân lạnh toát, cứng đờ, không còn điều khiển được ngoài cái đầu động đậy đôi chút.

Trong ánh sáng lờ mờ ngọn đèn treo trên đầu, tôi thấy Bình, và lạ chưa, anh mặc chiếc áo pull có in hàng chữ của tôi. Tôi cứ đăm đăm nhìn anh đi tới ngồi bên cạnh và tôi mỉm cười : “Bon voyage, bon voyage, bon voyage...”. Tôi cứ lảm nhảm như thế cho đến khi có ai đó đập lia lịa vào người .

- Dậy đi cô, gớm, mới chập tối đã ngủ lăn quay.

Tôi mở mắt, Hồng Loan đang đứng bên giường lôi bật tôi dậy. Từ hôm đến nhà nó nhắc việc ông Giám đốc may mặc, dễ hơn tuần nay tôi mới gặp lại.

- Dậy thu xếp cho chồng đi chớ. Sáng mai mới ra sân bay bây giờ đã chúc “bon voyage” ?

Tôi kéo Hồng Loan ra ban công để Bình gói đồ đạc. Con bé thật kỳ, bao tối rảnh rỗi mong đến chẳng đến, giờ bận bịu với chồng lại dẫn xác tới. Tuy vậy tôi tỉnh cả người nghe nó ríu rít kể lể đủ thứ chuyện . Ông bô bà bô đã về,nó đã giúp ông Giám đốc may mặc, nó mới đi thăm trại bò chỉ cách Hà Nội vài chục ki-lô-mét vậy mà sữa sản xuất ra chẳng biết dùng vào việc gì, nhất định nó phải viết phóng sự kêu cứu cho sữa bò. Nó nhìn trộm vào trong phòng rồi ghé tai tôi nói thầm:

- Hoàng Minh đi rồi.

- Đi đâu?

- Lên Đại Nải dự sáng tác tranh. Thất tình trốn Hà Nội đấy.

Tôi nhớ những hình tròn, hình ống trong “tiêu bản những vi khuẩn” của Hoàng Minh, phân vân không hiểu anh ta vẽ gì nữa? Từ sau buổi trưa tôi bỏ đi ở quán cà phê, tôi không gặp lại Hoàng Minh, và sau cái lần động rồ đòi gọi điện thoại cho anh ta tới, tôi quên bẵng ngay khiến cho Hồng Loan phải kêu lên tôi là đứa vô tâm, lạnh lẽo. Mặc kệ nó muốn nói gì thì nói, tôi không thể làm cái gì tôi không thích.

- Cũng may đấy, - Hồng Loan chép miệng - cậu mon men tới cái nhà ấy bà già nuốt sống.

Tôi chợt nhớ bà già khô quắt có đôi mắt lạnh như hai đồng tiền với những con chó phốc nhỏ thó của bà. Tôi trừng mắt :

- May cho bà già, tớ mà thích thì chấp mười bà cũng không nhai nổi tớ.

- Thôi đừng khoác, đến ông Giám đốc nhà cậu, khi cần, bà ta chỉ thổi một cái là bay mất ghế.

- May quá tớ lại không có ghế.

- Nhưng cậu có nhan sắc, cả một đội quân đâm thuê chém mướn sẵn sàng tạt axít, cầm dao rạch mặt khi bà ta ra lệnh.

Tôi rùng mình nhớ tới cô gái nằm trong chiếc xe cấp cứu rú còi chập tối. Không lẽ con người độc ác đến thế kia ư ? Cái bạo lực đã lan tràn, vượt qua khỏi cả giới lưu manh, đầu đường xó chợ vào tới giới thượng lưu quan lại rồi sao ?

- Như tớ đây chẳng hạn, Hồng Loan nói tiếp, một anh chàng nào có vợ rồi, cả gan xé rào quyến rũ , lập tức chỉ tháng sau xách ba lô đi “tăng cường biên giới”.

- Vậy còn sức mạnh trái tim?

Hồng Loan bật cười, cái cười sắc lạnh làm tôi thấy ghét, dẫu sao nó cũng thuộc tầng lớp hàng ngày thiên hạ chỉ cơm rau muống, lạc rang mặn thì trong tủ lạnh nhà nó chẳng thiếu gì cao lương mỹ vị.

- Cậu có lăn lộn viết báo như tớ mới hiểu cuộc đời chó đẻ bây giờ. Chiến thắng của lương tâm con người chỉ còn trong tiểu thuyết cậu vẫn biên tập.

Tôi chán không còn muốn tranh cãi, thông thường trong những trường hợp thế này, người nào cũng muốn lôi về mình cái chân lý vốn có rất nhiều “chân”.

- Sắp tới chỗ cậu có ra cuốn nào khá không?

Hồng Loan kiếm cớ chuyển đề tài cho đỡ căng thẳng chứ thực ra nó còn lạ gì kế hoạch Nhà xuất bản tôi, cuốn nào hay, nó đọc ngay từ bản thảo. Tuy nhiên tôi vẫn nói tập tuyển thơ cụ X, đang in gấp nhân việc cụ sắp sửa “chuyển sang từ trần”. Gia đình đang đổ sâm cố giữ cụ tới sinh nhật thượng thọ 80 tới tuy cụ đã gần như mất tri giác. Hóa ra ranh giới cái sống và cái chết ngày nay cũng khó phân định. Riêng tôi, tôi cho rằng cụ đã chết rồi, chết từ sau lúc cụ nói cảm ơn tôi và “bon voyage, bon voyage...”

Ông Giám đốc xuất bản tận mắt chứng kiến giây phút đó nên không trách tôi không thu băng được tiếng nói cụ, ông chỉ nhắc lập danh sách các cụ nhà văn nhà thơ cao tuổi để có kế hoạch ghi âm và chụp ảnh khỏi quá muộn như trường hợp cụ X.

Tuy vậy công việc không dễ dàng như tôi tưởng, thu băng phát trên đài thì được, chớ lại do các cụ sắp chết mà ghi âm thì ít ai muốn. Một nhà thơ cao tuổi nọ suýt nữa thì nổi giận, hóa ra ám ảnh về cái chết đè nặng khiến cụ cấm không được nhắc tới nó. Tôi kể Hồng Loan nghe và tắc lưỡi:

- Các cụ không chịu đọc thơ thì thôi, lúc nào rảnh cậu đọc tớ ghi băng vậy.

- Ủa, vậy là tớ sắp chết ?

- Chưa, nhưng trước sau gì cũng chết, cứ đọc trước thì hơn.

- Ghê quá nhỉ, ra cậu xếp tớ ngang với các nhà thơ lớn đấy.

Tôi bảo nó lớn bé có kể gì, cứ thơ hay thì ghi băng, thỉnh thoảng chán ca nhạc đổi món nghe thơ. Thế là nó hào hứng giảng giải cho tôi hiểu thơ “ đọc” dễ đánh lừa người ta bằng biểu diễn, nhiều bài khi nghe đọc rất hay, nhưng xem trên giấy lại thường.
Tôi liếc vào trong xem giờ, tội nghiệp chồng tôi, anh đã gói ghém xong xuôi mọi thứ, chắc anh đang sốt ruột sốt gan, nguyền rủa mọi thứ thơ trên đời này sao không chết hết cả đi. Áng chừng Hồng Loan nói còn dài, lại có nguy cơ bốc hứng lên, nó dám đọc thơ lắm, tôi đành phải giả vờ hốt hoảng :

- Thôi chết, tớ phải đi nấu cho ông ấy nồi cơm nếp.

- Ừ nhỉ, tớ quên béng mất mai ông Bình đi sớm.

Chồng tôi tươi mặt khi Hồng Loan chúc lên đường may mắn và xin phép ra về. Hỡi ôi, nó chưa ra khỏi phòng thì đã có tiếng ông Giám đốc may mặc oang oang ngoài cửa. Ông nhất định kéo Hồng Loan ở lại, mở ra gói mứt sen, đòi pha trà mời cả nhà và trịnh trọng báo tin sắp đi tham quan CHDC Đức.

Sau cảm ơn dài dòng, ông ca ngợi bố Hồng Loan, một người lãnh đạo nhìn xa trông rộng, chí công vô tư, tiếp đó ông khen những bài báo Hồng Loan viết rất sắc bén và mới mẻ, chống tiêu cực với tinh thần dũng cảm.

Tôi ngồi chết lặng , vái trời ông ta đừng biết sáng mai chồng tôi đi công tác không ông lại chuyển sang đề tài thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam thì đến nửa đêm mới hết chuyện.

Lúc thế này tôi mới phục Bình điềm tĩnh nhẫn nại, cứ lẳng lặng rót nước mời khách, lắng nghe với vẻ mặt tươi rói mặc dầu chắc bụng anh đang tức sôi sùng sục. Rút cuộc khi khách khứa về hết, cả hai chúng tôi mệt lả, đồng hồ treo tường đã chỉ 11 giờ khuya.

-Anh chuẩn bị xong hết rồi, em khỏi làm gì nữa.

Tôi cảm thấy có lỗi với anh, bởi vậy tôi thay đồ rất nhanh và đêm hôm đó anh phải kêu lên kinh ngạc. Quả thực, tôi không miễn cưỡng như mọi lần, ngược lại, tôi chủ động yêu anh cho tới khi anh rơi vào giấc ngủ. Kéo chiếc chăn mỏng đắp lại cho anh, tôi trở dậy mặc quần áo sau khi đã xoay trở đủ kiểu nằm, đôi mắt vẫn trong veo, chẳng chịu chợp đi cho.

Tôi pha cà phê, đốt điếu thuốc lá ngoại của chồng, ngồi nhấm nháp một mình trong đêm vắng. Tôi không có ý định viết tiếp cuốn truyện, tuy rằng ngoài dòng mở đầu, tôi chưa viết thêm chữ nào, hãy giành việc đó sau khi chồng đi. Tôi cũng chẳng tưởng tượng ra cô gái sẽ làm mẫu cho nhân vật, về đêm, đầu óc tôi giống như phố xá, mọi ý nghĩ đều biến mất như xe cộ vậy. Như thế thực lý tưởng cho cả năm giác quan tiếp nhận mọi tinh túy của thuốc lá thơm và cà phê hảo hạng , rồi cả đến thiên nhiên dường như cũng muốn ban thêm cho tôi bằng luồng gió lành lạnh, ánh trăng thu muộn hắt một khoảng vàng mờ qua cửa sổ.

Ôi, đời thật đáng sống nếu như phía trước còn hứa hẹn những đêm thanh khiết như đêm nay, chẳng lo toan nghĩ ngợi gì, chẳng đè nặng một ám ảnh nào, ta cứ ngồi thế này và ngồi thế này.

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 31)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Thu, 26 Apr 2012 01:51:00 +0000

( tiếp theo)

Ngay cả trong gia đình Nhàn, Phó Chủ tịch xã, chỉ có hai mẹ con mà xem ra trò chuyện hàng ngày giống như “hai phe” đối lập nhau. Hồi cải cách, cha Vinh bị mang ra đấu. Bà mẹ bênh cha :

“ Đấu cha là đấu Chúa đấy…Mày phải biết đỗ được đến chức cụ là trải qua trăm nghìn khó khăn thử thách đấy . Nếu người không có nhân đức thì ngay khi chịu phép cắt tóc không hộc máu cũng phát ung nhọt , bệnh tật rồi..”

Cô con gái cãi lại :

“ Mẹ còn nhớ nhân dân bên Thạch Bi xứ cũ của ông ấy, cơm nắm cơm gói đến chầu chực ở đây hàng tuần chỉ xin được lột da ông ấy căng mặt trống không ? Chính phủ không xử bắn là may chứ còn tiếng tốt gì ?”

Bà mẹ lại kể lể :

“ Nếu mày không nghe lời tao, tao không dậy được mày thì cả nhà này sẽ mắc vạ tuyệt thông , bị khai trừ ra khỏi hội thánh . Nếu thế thì mẹ chết mất…Con ơi, mẹ run sợ lắm. Mẹ già rồi, ngày linh hồn lìa khỏi phần xác cũng chẳng bao xa…lúc đó hai con khiêng được mẹ ra đồng hay sao, hay là buộc rợ vào chân mẹ cho trâu kéo hở con…con nghĩ lại cho mẹ nhờ …”

Ngày này qua ngày khác, bất kể ngày hay đêm, cứ hai mẹ con ngồi với nhau là y như rằng nổ ra “xung đột” như thế. Ông nhà văn liệu có nói quá đi không ?

Trong gia đình, họ hàng nhà Thuỵ – đội trưởng du kích, “xung đột” và chia thành hai phe ‘cách mạng” và “phản cách mạng” còn dữ dội hơn. Chú ruột của Thuỵ là cha Thuyết, bố đẻ của Thuỵ là ông trùm Nhạc. Ngày nọ cha cho gọi các cháu trong nhà gồm có Thuỵ, Toán và Quyên tới để cha cho tiền làm nhà. Trước khi đưa tiền, cha lại nói chuyện “chính trị” :

“Nói đến cải cách tao lại nhớ hồi ấy du kích chúng nó làm bùi nhùi cụ Ngô rồi đâm chém hò hét. Thật trò hề. Cụ Ngô là người rất sùng đạo. Cụ là em đức Cha Ngô Đình Thuc đấy. Nghe nói sáng nào cụ cũng đánh ô tô đến nhà thờ xem lễ rồi mới về làm việc. Trong Nam người ta yêu quý cụ lắm…”

Nghe ông chú tuyên truyền “phản động”, dẫu ông là cha đạo đi chăng nữa, Thuỵ cũng chặn họng ngay :

“ Thưa cha…cha cho gọi chúng con lên để nói chuyện trong nhà hay chuyện chính trị ?”

Cứ như thế, chú cháu bốp chát nhau, sau cùng cha Thuyết chỉ cho tiền Toán và Quyên , còn Thuỵ nhất định không nhận. Bởi thế ông Nhạc, bố của Thuỵ chì chiết con :

“ Khí khái rởm. Tiền đưa tận tay mà không thèm cầm. Bốn năm chục vạn chứ có ít đâu, mày thử xem đến bao giờ mới dành dụm được chục vạn mà dựng nhà ? Mày cứ bảo cha không tốt, không tốt thì cũng là cha linh hồn, cũng là em tao, chú mày. Mày đừng đâm bị thóc chọc bị gạo để anh em tao lủng củng với nhau. Không tin người ruột thịt thì tin ai ? Mày không thèm lấy tiền của cha thì tao sẽ xin cha, ăn mày cha chẳng ai cười …”

Thế là quan hệ cha con của Thuỵ – đội trưởng du kích cũng căng thẳng chẳng thua gì quan hệ mẹ con của cô Nhàn – Phó Chủ tịch xã.

Liệu trong những người ruột thịt với nhau chỉ toàn là “xung đột” chính trị không ?

Trong một số không nhiều các nhà văn miền Bắc viết về Thiên Chúa giáo như Nguyễn Thế Phương với tiểu thuyết Nắng , Chu Văn với tiểu thuyết Bão biển…có thể nói Nguyễn Khải là nhà văn bám sát nhất quan điểm Mác Lênin “tôn giáo là thuốc phiện ru ngủ quần chúng”. Chẳng hiểu ông có xác tín điều đó không hay chỉ vờ làm vui lòng đồng chí Tố Hữu ; song trên các trang viết của ông nhan nhản những tình tiết, những nhân vật được ông mô tả chỉ nhằm bỡn cợt Chúa.

Đám rước kiệu “tượng Đức Giê-su vác câu rút“ trong ngày lễ Phục sinh được mô tả với giọng dè bỉu :

” Thỉnh thoảng xé lên lanh lảnh một vài tiếng kèn đồng te té te té…chói tai , lạc lõng, chìm nghỉm ngay trong cái hỗn độn của tiếng trống, tiếng trắc gỗ , tiếng đọc kinh ngắm đàng thánh giá , tiếng gọi nhau í ơi…”.

Đám người tổ chức rước toàn là quân phản động. Đánh nhịp cho đội trống là Quảng và Liêu. Quảng là “ con trai phó trương xứ , mười bảy tuổi đã sung vào đội quân của cha Báu, mười tám tuổi chuyển qua đội quân com-măng-đô, ít lâu sau được cử làm người hộ thân cho viên quan năm chỉ huy quân sự miền hạ Nghĩa Hưng ”, mới đây lại gỉa chết để vu vạ cho bộ đội giết dân. Còn Liêu bị “tình nghi ở trong đảng phái phản động, truy bức vợ chồng hắn về võ khí trong nhà xứ. Từ ngày ấy hắn quan niệm về phần đời , phần đạo hoàn toàn khác. Thày Thịnh mời hắn ra đứng trong ban thành lập hội trống nhà xứ”. Khi hội trống đã được thành lập với ba mươi cái trống và bốn mươi bạn hữu, Liêu lộ mặt phản động “Lý tưởng của người ta không phải là xã hội chủ nghĩa mà chính là hạnh phúc vĩnh cửu trên thiên đàng…: “.

Sau đội trống thì đến nghĩa binh nam và nữ. Nhà văn mượn một con bé con để diễn tả sự thờ ở của con chiên với “nỗi đau của Chúa”.

Nó “còn bé lắm chừng như mới chịu lễ lần đầu , hai đầu mào trắng chấm xuống gần khoeo chân…”. Nó mếu máo đọc kinh :” Kính mừng Ma-ri-a đầy ơn phúc…bà có phúc lạ hơn người nữ…và Giê-su con bà…”, nhưng mắt nó lại nhìn “một con chuồn chuồn mình đỏ đậu rún rẩy trên bụi rơi gai ở vệ sông. Ôi con chuồn chuồn đẹp quá, đậu ngờ nghệch quá…”.

Trong khi đầu óc con bé chẳng nghĩ gì tới Chúa thì ngay bà quản giáo trong đám rước cũng vậy . “bà không đọc kinh, bà còn mải trông hơn sáu mươi em nữ nghĩa binh, học trò của bà, nếu rời mắt là chúng nó lại xô đẩy nhau, cấu véo nhau…” và bà quản giáo được mô tả đầy ác cảm “trên khuôn mặt bà không có lấy một nét nào hiền dịu, tha thứ, cởi mở của người mẹ; nó ảm đạm như người có nỗi buồn sâu kín; nó khắc khổ vì bà là người tu hành ; khi bà đánh trẻ con thì rõ là người khó tính khắc nghiệt …”

Sau đó các con chiên lần lượt vào nhà thờ nghe đọc đoạn đóng đanh tưởng nhớ đến những sự thương khó Chúa Guê-su đã chịu trên cây thánh giá. Chẳng hiểu sao cha xứ lại …khó kiếm ra được một người đọc đoạn kinh đó.

“” Ông Đông phó trương xứ chữ quốc ngữ không biết, chữ nho cũng không nốt nên sự hiểu biết đạo lý kinh sách chẳng hơn gì người bổn đạo. Còn ông trùm Hoà , trùm đạo thôn Hỗ lại càng…dốt hơn.” .

Có thực trong các ông trùm đạo nhiều người mù chữ đến như thế chăng ?

Và nỗi đau của một bà già thương xót chúa Giê-su được mô tả “hài hước”:

“ Bà Nhàn ngồi vào một góc, cái mào đen rủ xuống hai bên má che gần hết khuôn mặt ảm đạm của bà. Bà cố bày ra trong trí khôn như xem thấy chúa Giê-su bị quân dữ đóng đanh trên cây thánh giá thật. Những cái đanh sắt mà đóng xiên qua bàn tay Chúa mình như thế thì đau đớn biết chừng nào, chỉ vì tội mình và tội tổ tông truyền. Ôi, cái mạo gai, có những bảy mươi hai cái gai lọt vào óc Chúa tôi, buốt nhức biết bao nhiêu , máu chảy đầy mặt ròng ròng. Bà cứ tự vật vã với mình , trách móc mình sao đã vội vã quên đi sự thương khó mà Chúa đã phải chịu…”

Thật đúng “tôn giáo là thuốc phiện “ . Nó làm một bà già trở thành mê mụ, mù quáng đến dở hơi :

“ Chúa lấy hai cây gỗ cứng thay giường nằm, lấy mạo gai nhọn thay gối còn bà thì giường cao, chiếu sạch, chăn đắp , màn che , bà còn phàn nàn gì nữa, kêu xin gì nữa. Bà không bao giờ ao ước được sướng hơn mà chỉ muốn mình sẽ khổ đi, chịu đựng thêm vì con đường lên thiên đàng là con đường hẹp…”

Lực lượng “nhà thờ” đông đảo vậy nhưng chẳng là gì với chính quyền cách mạng tiêu biểu nhất là Môn – Chủ tịch xã.

” Một trong những địch thủ nguy hiểm nhất của nhà xứ là Môn, xã đội trưởng ngày trước và nay là chủ tịch xã …”

Trong cải cách, do “âm mưu của nhà thờ” , Môn đang là xã đội trưởng bị kích lên “thành phần phản động” suýt nữa bị bắn như Rỹ. Lúc sửa sai, Môn được phục chức và trở thành một đảng viên trung kiên , lập trường còn vững hơn cả cấp trên. Môn thường xuyên theo dõi các hoạt động trong nhà thơ và bắt ne bắt nẹt .

“ Một hôm trên toà giảng, cha Vinh cao hứng nên có giảng chệch ra ngoài kinh sách E-van đôi chút :” Vinh đây dẫu đầu rơi máu chảy cũng không chịu lui đâu. Nó có vả ta má bên hữu ta còn giơ má bên tả cho nó vả nữa kia. Ai chịu bắt bớ vì sự công chính thì có phúc thật vì nước trên lời là của kẻ ấy…”

Lập tức có kẻ mật báo, ngay sau buổi giảng, “Môn nhân danh chính quyền mời cha Vinh đến trụ sở nói chuyện”. Khi cha tới, “cha đưa tay ra nhưng không ai bắt nên lại rụt tay về”, Môn trấn áp ngay :

“ Linh mục làm phản động , chính phủ bắt giữ để tự hối cải lại còn nói không lùi bước. Ý chừng linh mục muốn chống đối với chúng tôi mãi chăng ? Muốn làm phản động lần nữa hay sao ? Nếu vậy chúng tôi sẽ có cách…”

Tất nhiên cha sợ vãi mồ hôi, lần sau cạch đến già có giảng kinh thì cũng phải “uốn lưỡi bảy lần “ . Khi “duyệt” cho nhà xứ thành lập đội kèn, ông Chủ tịch Môn còn đặt điều kiện :

Ban chánh trương cùng các trùm họ mở tiệc mổ trâu để bầu Quý là địa chủ vào Ban chánh trương xứ. Tất nhiên Môn được mật báo và tuy không được mời cũng lừng lững đi vào bữa tiệc như chỗ không người rồi lên giọng chủ tịch xã :

” Muốn đạo gì thì đạo , đã là công dân thì phải theo đúng pháp luật của Nhà nước . Nếu ai làm trái thì dù bố mẹ đẻ ra cũng không bênh được …”

Rồi ông Chủ tịch xã can thiệp vào việc bầu bán của nhà thờ :

” Tôi lấy một ví dụ : đã là địa chủ thì nhất thiết phải tước hết quyền công dân, không được tham gia bất cứ một tổ chức nào cả.Thấy ban chánh trương cũ bất lực cần bầu lại thì cứ bầu, giáo dân chúng tôi hoan nghênh mà uỷ ban cũng hoan nghênh, nhưng bầu địa chủ là sai, địa chủ lãnh đạo nông dân là chuyện ngược đời, là trái chính sách , trái cả lẽ đạo…”

Và chỉ vài ngày sau khi chánh trương xứ Quý đi Hà Nội về, “ Môn cho hai du kích đến áp giải Quý lại trụ sở bắt ngồi xuống đất . Môn hỏi :

“ Quý ! Mày hãy nhắc lại tám điều quy định cho địa chủ sau cải cách ruộng đất để uỷ ban nghe !”

Lâu lắm ông chánh trương xứ mới lại bị nghe một người khác nói đến tên mình một cách láo xược vậy. Nhưng người đó lại là …đại diện chính quyền . Bởi vậy “Môn bảo sao hắn cũng vâng dạ ngoan ngoãn lắm như người bị mê muội từ lâu nay mới có dịp thức tỉnh. Môn kết luận :

“ Mày đi Hà Nội không xin phép ai , đáng lý phải trị thẳng tay làm gương cho đứa khác nhưng Uỷ ban tha thứ lần đầu. Còn mày làm những gì thì trong này đã có hồ sơ cả . Đời mày do mày định đoạt lấy. Muốn ăn cơm nóng , ở nhà với mẹ với vợ cũng được mà muốn ăn cơm mắm, ngồi xà lim cũng được …”

Ngày nay đọc lại đoạn văn này vẫn thấy “sởn gai ốc” .

(còn tiếp)

VỀ MỘT THỜI HÀNỘI (KỲ 29)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Tue, 24 Apr 2012 08:05:00 +0000

(tiếp theo)

Cụ cứ nhắc đi nhắc lại mãi câu đó, giọng nhỏ dần, nhỏ dần làm tôi lo sợ:

- Thưa cụ, cụ đọc cho cháu ghi bài thơ “Trăng”.

Đôi mắt cụ nhắm lại, không hiểu cụ đã kiệt sức hay không muốn mở ra nữa, chỉ thấy cục yết hầu lên xuống lúc nhanh lúc chậm.

Tôi vẫn lăm lăm trong tay chiếc micrô, cuộn băng vẫn quay đều, lúc này chắc nó chỉ ghi được tiếng thở dốc, dồn dập dường như bao nhiêu hơi còn lại đang vội vã chốn chạy khỏi thân thể cụ.

Bất giác tôi nhìn thấy nơi miệng cụ một nụ cười lạ lùng, nó làm cho gương mặt bỗng trở nên trẻ thơ khiến tôi phân vân phải chăng trước lúc chết, những người già được sống lại giây lát tuổi nhi đồng?

Tuy nhiên, cụ lại mở mắt, vẻ thơ dại biến mất, cụ nhìn chiếc micrô,ấy, tôi nhìn thấy gì đây, tôi thấy một bàn tay xương xẩu của cụ giơ lên gạt nó ra. Không,chắc tôi nhầm,bởi vậy tôi rướn người, gí sát chiếc micrô gần miệng cụ hơn nữa, bàn tay cụ lại gạt nó đi, và lần này tôi thấy trong đôi mắt cụ lóe lên một vẻ như là giận giữ.

Tôi bỗng nức lên khóc, chiếc micrô tuột khỏi tay, rơi cạch xuống sàn gỗ, mái tóc tôi xổ tung, ôm xõa trên ngực cụ, ôi trái tim nhà thơ, vào những giây phút chót nó vẫn tận tình, khỏe khoắn.

Tôi ớn lạnh như đang bị giằng mất một cái gì đó như là ruột thịt, như là quê hương, cảm giác cô đơn đặc sệt như bóng tối lan ra khắp trong tôi, không một nơi ẩn nấp, lẩn tránh được nó, tôi tuyệt vọng và lại rú lên khóc.

Tất cả những gì sau đó tôi chỉ cảm thấy loáng thoáng và lờ mờ. Hình như mọi người tràn kín cả phòng, lô nhô những cái đầu thấp cao và những đôi mắt mở tròn. Người đàn bà lôi tôi khỏi giường và dìu tôi đi giữa hai hàng người dãn ra một lối nhỏ. Tiếng ông Giám đốc quát khe khẽ, tiếng người xôn xao khiến căn phòng trở nên như toa tàu chợ.

- Lui hết ra chứ, cụ vẫn còn khỏe kia mà.

- Vậy sao đã khóc váng lên làm ai cũng tưởng...

- Nước da đồi mồi thế kia thì còn khuya...

- Người nhà đâu , đổ cho cụ chén nước sâm...

Cánh cửa buồng khép lại sau lưng, luồng gió thoảng tới mùi củi mục, tôi tỉnh táo hẳn, bước nhẹ trong hành lang vắng cảm giác như vừa ra khỏi một phòng chiếu phim trong đầu còn đầy những hình ảnh vừa diễn ra trên màn bạc. Tôi ngồi lại trong phòng khách chờ người đàn bà trở lại lấy giúp túi xách và máy ghi âm rồi lẳng lặng dắt xe ra cửa. Ông Trưởng phòng biên tập từ đâu đó chạy tới, mặt đỏ hơi rượu, níu xe tôi lại:

- Sao? Thế nào? Thu băng có tốt không?

Tôi không trả lời, gạt ông ra và lẳng lặng đạp xe đi. Phố phường vẫn giữ nguyên cái vẻ sống động của nó tưởng như trên đời này chỉ có kẻ qua người lại, xe cộ ồn ã và những cửa hàng bày bán đủ thứ. Bây giờ mình đi đâu nhỉ? Tôi thoáng nghĩ tới bát bún trắng muốt và những con ốc vàng ươm. Ôi, đời vui quá, không buồn được...

- Mai anh đi rồi. - Bình tìm tôi ở cơ quan, báo tin với vẻ nửa vui lại nửa buồn.

Ngay cả tôi, tôi cũng không biết mình tiếp nhận tin đó với thái độ ra sao, chỉ gọn lỏn :

- “thế hả?”.

Anh nói anh sẽ đi chừng nửa năm, vào thành phố Hồ Chí Minh nhận làm Chủ nhiệm đồ án thiết kế một cái cầu lớn, mọi thủ tục đã xong và để cho tôi tin, anh chìa cả vé máy bay lẫn giấy đi đường cho tôi xem.

- Sao gấp quá thế? - Tôi càu nhàu.

- Trời đất, anh đã bảo em cả tháng nay còn gì?

Ừ nhỉ, có tới chục lần anh dỗ dành : “Anh sắp đi rồi, chiều anh chút đi”, vậy mà lúc này tôi thấy đột ngột như mới nghe lần đầu. Tôi chạy tìm ông Trưởng phòng xin nghỉ để mua sắm, sửa soạn cho chồng. Hai cái quần đùi, bánh xà phòng tắm, tút thuốc lá Sông Cầu, kim chỉ, vài viên thuốc cảm, lọ dầu cù là... Mới chỉ thoáng nghĩ tôi thấy bao như thứ cần thiết. Ngồi sau xe máy anh chạy qua các phố, thỉnh thoảng nhớ ra một thứ, tôi lại vỗ vai anh tụt xuống chạy vào cửa hàng.

- Thôi em ạ, cứ thế này hết ngày mất thôi. Anh chỉ còn có...

Anh cúi xuống xem giờ và kêu lên thời gian còn lại bên tôi quá ít. Vậy thôi, tôi nói, chiều nay khỏi nấu cơm, mình sẽ đi ăn hiệu một bữa chia tay. Anh hưởng ứng không sốt sắng lắm, nom cái mặt anh tôi biết, anh chỉ thích về phòng ngay, đóng cửa lại, anh còn không đầy 12 tiếng đồng hồ nữa kể cả giấc ngủ. Chúng tôi ghé vào một tiệm vừa túi tiền nhưng đủ món cho một bữa gọi là tiệc chia tay. Tôi ân cần gắp cho anh những miếng ngon nhất rồi chống đũa ngồi nhìn.

- Sao em không ăn đi? - Anh phồng má lên hỏi.

- Từ từ, không lại nghẹn, còn sớm, làm gì cuống lên thế?

Anh buông một tiếng thở dài não nề làm tôi phì cười :

- Vậy thôi, đừng đi nữa

- Lạ thật, anh cứ bồn chồn làm sao ấy, chuyến đi này chắc “lành ít, dữ nhiều”.

Bất giác, tôi đặt một bàn chân tôi lên bàn chân anh dưới gầm bàn. Làn da ấm áp của anh làm tôi nóng bừng. Chắc tôi rất yêu anh mà tôi không biết, tình yêu đó chìm lấp trong cả ngàn thứ vụn vặt hàng ngày, chỉ lúc sắp chia tay, nó mới chòi lên, chọc vào lòng tôi đau nhói. Những ngày tới sẽ không có anh để mà dằn dỗi, hành hạ và bỡn cợt, sẽ không còn phải từ chối, chống trả đòi hỏi quá đáng của anh - tất cả những thứ đó đã hợp thành một thói quen khi sắp mất nó tôi bỗng thấy lo sợ.

- Anh cứ ăn chậm thôi, ăn xong mình sẽ về nhà ngay, tối nay em cho anh tùy thích.

- Thật nhé, em nói thật nhé...

Mắt anh sáng lên. Ấy đấy, tôi chỉ biểu lộ được tình yêu với anh theo cung cách cụ thể như thế thôi.

Tôi lấy làm tiếc dù đã cố moi óc cũng không ra được câu nào thật mùi mẫn để vui lòng anh, ngược lại vẻ suy nghĩ lại làm anh lo sợ :

- Này, đừng có thay đổi ý kiến nữa đấy nhé.

- Giá anh bớt “cái đó” đi thì em sẽ...

Tôi định nói “sẽ yêu anh hơn” nhưng lại thấy có vẻ “cải lương “ quá nên chỉ nhe răng ra cười. Anh gặng:

- Em sẽ sao?

- À, sẽ thích anh hơn.

Anh nhìn tôi chăm chú, giọng buồn buồn :

- Anh đi, em có nhớ anh không?

- Anh đoán thử coi.

Anh có vẻ cụt hứng:

- Em thì biết nhớ nhung là cái quái gì, mai kia lại không ngủ một mạch từ tối đến sáng ấy ư.

- Anh đã biết thế sao còn hỏi?

Tôi thở ra ngao ngán, quả thực tôi chỉ muốn làm anh vui trước lúc đi xa, đành vậy, biết làm sao?

Ở hiệu ăn ra, tôi hào phóng mua cho anh một bao 555 đắt tiền. Phố xá đã lên đèn, một chiếc xe cấp cứu rú còi chạy qua , một tai biến nào đó chắc vừa xảy ra gieo vào tôi ám ảnh về một điềm gở trước khi anh đi.

Ngày trước, trong lần cuối đi chơi với Biên Cương để rồi chia tay , tôi cũng gặp một chiếc xe cấp cứu chạy qua và linh cảm ngày đó đã tỏ ra rất đúng. Thế còn lần này, tôi sợ chính cả tôi, tạo hóa đã ban cho cái linh cảm quái quỷ đó mà chẳng một người đàn ông nào lúc đi cạnh tôi có thể biết được. Đèn đỏ ngã tư bật sáng, Bình hãm xe ngay sát chiếc xe cấp cứu do kẹt một chiếc xe tải phía trước đã không thực hiện được quyền ưu tiên của mình. Tôi liếc nhìn vào trong xe sáng đèn và quay phắt đi. Thân hình đẫm máu của người con gái trên chiếc cáng trắng toát làm tôi bủn rủn. Tuy vậy tôi cũng không ngăn được mình thử tìm cái mùi “tử khí” mà tôi rất tin vào khả năng dự đoán bằng khứu giác của mình . Mừng quá, tôi không tìm thấy nó, vậy chắc cô gái không chết. Đèn xanh. Bình cho xe vượt ngã tư và khi xe cấp cứu chạy qua tôi không thể ngăn được mình nhìn vào trong xe lần nữa. Tôi bỗng trố mắt kinh sợ, trời đất, người con gái xấu số kia sao giống hệt tôi. Không, đúng là tôi chứ còn ai khác, cũng mái tóc ấy, gương mặt ấy, thân hình ấy. Tôi vội đập vào vai Bình, hỏi xem anh có nhìn thấy điều đó không? Bình cười to : điên, em điên rồi, vậy cái cô đang ngồi sau anh có phải là em không? Không phải đâu, tôi cũng cười theo anh, em chết rồi, xác người ta đang chở đi kia. Tôi bỗng buồn hẳn, suốt dọc đường về nhà, tôi không hé răng nói một lời. Bải hoải và mệt rã, tôi gieo người xuống giường, nhìn Bình đi tới với ánh mắt của một con thú bị thương.

- Anh cho em chợp mắt một lát đã...

- Được, được, em cứ ngủ đi.

(còn tiếp)

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (KỲ 30)

noreply@blogger.com (NHẬT TUẤN) — Sun, 22 Apr 2012 16:09:00 +0000

(còn tiếp)

Trong đám tay chân đắc lực của các cha phải kể đến cô Lý, đẹp nhất nhì trong làng, nhưng lại “ làm ruộng không biết, đi buôn không vốn, hoạt động đoàn thể cũng không nốt, nào ai biết cô ả làm gì, chỉ thấy đi suốt ngày đi cả đêm. Thời tạm chiếm Lý là tay đưa tin đắc lực của đại đội cha Báu, từ ngày cha Vinh về thì lại là tay chân thân cận của ông Vinh…đặc biết có cảm tình với tu sĩ Thịnh…”.

Tay chân đắc lực cho các cha còn có anh Quảng, con trai phó trương xứ “mười bảy tuổi đã sung vào đội quân của cha Báu, mười tám tuổi chuyển qua đội quân com-măng-đô, ít lâu sau được cử làm người hộ thân cho viên quan năm chỉ huy quân sự miền hạ Nghĩa Hưng…”Khi bàn đến việc đánh cán bộ, Quảng hăng hái :

” Nó có dao sắc mình cũng có dùi bén. Một trăm người không đánh nổi vài đứa à ? Có cần tử vì đạo tôi cũng xin dâng mình…”.

Tóm lại, phe “phản cách mạng” nhân danh Chúa đều gồm những con người ghê gớm, dạn dầy kinh nghiệm chống nhà nước cộng sản.

Bên phía cách mạng có Thuỵ là đội trưởng du kích, mặc dù bị truy ép tàn khốc trong cải cách ruộng đất vẫn khăng khăng :

” Làm việc vì Đảng, đừng làm cho người ta khen. Những kẻ có ác ý không biết nhưng Đảng tối cao, thiêng liêng sẽ biết , sẽ dành phần thưởng sau này…”.

Có Môn, xã đội phó, là một trong bốn người bị giáo Thịnh bố trí “kích” lên thành đầu sỏ Quốc dân đảng ở xã. Sau khi hai trong bốn người đó, một bị xử bắn, một tự tử, Thuỵ và Môn mới được tha bổng và phục chức cũ. Chính quyền xã lúc này đang “non yếu”, dân quân du kích phần lớn là giáo dân tin theo nhà thờ, xã đội trưởng thì mải đi buôn, Chủ tịch xã là chị Nhàn thì lại hay bận đi…họp huyện. Thế là sau vài ngày họp trù bị, bầu không khí thù ghét cải cách ruộng đất, thù ghét Đảng và Nhà nước trong đại hội công giáo đã dâng tới mức các giáo dân hô khẩu hiệu chống cộng :

“ Đả đảo đội cải cách ruộng đất “

“ Đả đảo”

“ Đả đảo chính sách của Đảng Lao Động…”

“ Đả đảo”…

Tới lúc đó cha Thuyết mới chính thức ra mặt chủ trì “đại hội công giáo toàn miền” đòi lôi cổ những người đã tố cha Vinh ra đại hội để hỏi tội. Nực cười thay, đứng giữa đại hội, anh nông dân tên Hạ đã không thanh minh cho cha Vinh thì chớ , ngược lại còn tố cáo cha :

“ ngưỡng cửa buồng cha lẽ ra phải rất trong sạch , đàn bà bước qua phải thay ngay ngưỡng cửa ấy, tại sao có người ngày nào cũng bước qua mà ông Vinh vẫn không thay…tại sao ông Vinh lại đeo lon quan ba dẫn quân bốt Thạch đi càn quét…”

Người thứ hai được bố trí lên “minh oan” cho cha Vinh cũng “phản cung” như Hạ, thế là “màn kịch” của “phe nhà thờ” dầy công dựng lên bị đổ bể ngay từ đầu.

Người ta phải đặt câu hỏi với nhà văn Nguyễn Khải tại sao “nhà thờ” vốn được ông mô tả vô cùng gian ngoan, xảo quyệt, mưu sâu, đòn độc vậy sao lại dựng lên một màn kịch vụng về vậy ? Phải chăng họ ngờ nghệch đến thế ? Chắc vì nhà văn đã nhiễm sâu trong máu nguyên tắc “ta là thiện, là tốt đẹp, giỏi giang” – “địch là ác, là xấu xa, ngu dốt” nên mấy ông cha cố mới bị bôi bác ngờ nghệch đến thế.

Sau thất bại “minh oan “ cho cha Vinh , đại hội cử ngay ra một đoàn đi bắt “hai con quỷ dữ” là Môn và Thuỵ – cốt cán của cách mạng- tới đại hội để giáo dân hỏi tội. Hai ông này thân cô thế cô nên đành phải mài sắc hai con dao chờ sẵn ở nhà. Mặc dầu nhà Thuỵ có một tiểu đội bộ đội đóng quân nhưng không dám can thiệp cứ đứng nhìn “người của đại hội” tới bắt Thuỵ và Môn. Đến khi Lý và Quảng hai người tích cực nhất xông vào đánh Thuỵ, tiểu đội trưởng bộ đội mới xông vào can ngăn. Chỉ chờ có thế, Quảng va chạm vào người anh bộ đội rồi “tự thọc ngón tay cào rách màng lỗ mũi,máu rỉ ra một dòng nhỏ , hai tay hắn đưa lên quẹt khắp mặt , mặt lem nhem máu ” rồi lăn ra giả vờ chết. Thế là “tin dữ” bộ đội giết dân loang ra khắp làng khắp xóm :

“Chuông bắt đầu đánh chính thức loan báo “tin nổi dậy” cho toàn xứ, cho các xứ khác. Trống thôi thúc từng nhịp.Người từ các dong xóm vì tò mò lặng lẽ kéo đến mỗi lúc mỗi đông…”

Anh bộ đội tên Nẫm bị giáo dân lôi ra đánh đập, hành hạ với những lời chửi bới :” thằng bộ đội khốn nạn đánh cả dân , ai đóng thuế nông nghiệp nuôi cho nó ăn béo, ai dệt vải cho nó mặc để nó vô ơn bạc nghĩa đi bênh mấy thằng quỷ ở xứ này. Có người đòi phải lấy đanh đóng vào tay chân nó phơi mưa…”

Cha xứ bấy lâu nay vẫn dấu mặt đến lúc này thấy cần phải chường ra để “chăn dắt con chiên”, bởi vậy cha Thuyết thân chinh đi tới chỗ quàn “cái xác” Quảng “lật chiếu nhìn mặt Quảng. Ôi có lẽ nó đã qua đời rồi, nó không còn thở nữa. Cha mở hộp dầu thơm nức dúng tay làm dấu vào trán Quảng , vào hai lòng bàn tay, hai gan bàn chân , vừa nguyện bằng tiếng la tinh. Tiếng đọc kinh nổi lên rền rĩ :

“ Lạy Chúa Ki-ri-xi-tô thương xót chúng tôi, xin Chúa thương xót chúng tôi…”

Tiếng chuông đánh nhịp hai tiếng một điểm hồi dài, báo tin một linh hồn kẻ lành được lên nước thiên đàng hưởng phúc thanh nhàn đời đời. Xác Quảng được liệm bằng chăn khiêng vào trong nhà để chính gian giữa…”

Vậy là nhà thờ đã tạo ra cái cớ “bộ đội giết dân” để kêu gọi giáo dân toàn miền vùng dậy lật đổ nhà cầm quyền cộng sản. Tiếc thay, cái quả bom nổ chậm ấy, cái căn nguyên để khởi nghịch đó lại vỏn vẹn chỉ là cái chết giả vờ của một anh chàng ngờ nghệch chỉ có mỗi cái máu “chống cộng” hăng tiết vịt . Liệu các cha Thiên chúa giáo của cả một giáo xứ có ngây thơ , ngớ ngẩn như vậy chăng, hay nhà văn Nguyễn Khải vẽ vời vậy ?

Quả nhiên cái vụ Quảng giả chết để vu vạ cho bộ đội lập tức bị lật tẩy một cách dễ dàng khi chị Nhàn – Phó Chủ tịch xã đi họp huyện về yêu cầu “ phải khám nghiệm tử thi làm biên bản rồi cho chôn luôn”. Vợ “người chết” sợ quá ôm chặt lấy ‘xác chồng” không cho động tới và ngay tối đó “hai mẹ con Quảng đem võng đến cáng hắn về. Khiêng qua cầu sang xóm bên kia, đường vắng lặng, Quảng thò cổ ra nhìn quanh không có ai, y nhỏm dậy nhảy ngay xuống đất rồi chạy vụt vào một cái ngõ sâu thẳm…”.

Vậy là “âm mưu” của nhà thờ vu cáo bộ đội giết dân để làm ngòi nổ cho cả phong trào “giáo dân nổi dậy” chống chính quyền bị phá vỡ một cách quá dễ dàng và…lãng xẹt. Cuộc XUNG ĐỘT giữa nhà thờ và chính quyền cộng sản tưởng là ghê gớm lắm, rút cuộc chỉ một chị Phó Chủ tịch xã ra một cái lệnh là “âm mưu của nhà thờ” bị tiêu tan.

Tất nhiên vụ “Đại hội giáo dân” kích động dân làm loạn tuy có qua đi nhưng xung đột giữa “nhà thờ” và “cách mạng” vẫn còn đó. Nó len lỏi vào các gia đình gây nên những ‘bi kịch” mà gia đình anh bộ đội Tường là một thí dụ tiêu biểu. Sau mấy năm xa nhà, nhân dịp tết được nghỉ phép, Tường tưởng sẽ được hưởng không khí gia đình đầm ấm sau những năm tháng xa nhà, ngờ đâu vừa đặt chân về nhà anh đã va ngay phải cuộc xung đột giữa “nhà thờ” và “cách mạng”.

Trước hết là cái Khoai, đứa con gái của Tường “ nó không vồ vập, không cười, đứng né sang một bên cho bố nó dắt xe đạp vào, mắt ngước lên lấm lét như nhìn người lạ luồn ngay ra đằng sau lủi chạy mất”..

Con đã xa cách thế, đến bố cũng vậy :

” Bố thấy con trai lần đầu về ăn tết với gia đình từ ngày đi bộ đội cũng không vui, cũng có vẻ hậm hực …”.

Tại sao vậy nhỉ ? Hoá ra vẫn là “xung đột” giữa “nhà thờ” và “cách mạng”. Bố anh trách :

“ Dạo đầu năm vợ mày lên thăm, mày định giật ảnh tượng của vợ mày, bảo những cái ấy là vô tích sự phải không ?...Dù mày có là bộ đội nhưng trước hết vẫn là bầy tôi của Chúa, vẫn là con tao. Mày không được ăn nói bậy, nghe không ?”

Rồi mặc cho anh con trai thanh minh,ông vẫn kể tội :

“ Hôm ấy vợ mày nói với mày xin đánh tượng vàng đeo , mày bảo :” Chẳng đạo gì bằng đạo ăn, để tiền mà đong thóc với lại “ có người lạc hậu mới tin đạo..Tao nghe chuyện ấy đã định viết thư lên bảo thẳng với các cấp chỉ huy của mày là không biết dậy con tao để con tao thành kẻ vô loài, rồi tao sẽ từ mày, hiểu chưa ?”.

Cứ như thế những ngày Tường về phép ở nhà là những ngày “chiến tranh ý thức hệ” – tình cảm thiên nhiên của vợ chồng, của cha con dường như đã bị vót nhọn trơ lại có mỗi “xung đột” giữa “chúa và bộ đội”. Ngày Tết họ hàng tới thăm nhau , trò chuyện cũng toàn mùi “chính trị”.

Quảng , cháu của Tường vừa gặp lại chú đã lên giọng khiêu kích :

“ Độ này chú tiến bộ làm đến cấp gì rồi ? Gớm , các ông bộ đội chính trị bỏ mẹ…À…à…bốn túi đây mà , đại đội hay tiểu đoàn ? Áo vải chắc là đại đội …chú đi bộ đội lâu thế vẫn là đại đội thôi à ?”

Rồi Quảng xoay sang chuyện chính trị thật :

“ Chú đi xa không rõ. Ở nhà vừa rắc rối lắm. Bộ đội đánh dân nhưng uỷ ban lật lọng thế nào lại hoá ra nhân dân đánh bộ đội…Mấy thằng phản Chúa hại dân lại ra làm việc rồi. …Chú xem , chúng nó ra nhận việc hôm trước hôm sau hạ lệnh bắt người ngay, không hiểu đem đi buộc đá bỏ biển hay tù đày mãi đâu chẳng thấy tin về. Cứ như tình hình này có lẽ chính phủ muốn tiêu diệt công giáo chắc…”

Thế rồi khi hết phép, vào lúc chia tay, Tường thưa chuyện cùng bố mẹ lại cũng là chuyện…chính trị :

“ Cách mạng nổi lên hai anh em con mới ra khỏi nhà mụ Bao, từ bấy đến nay con ăn cơm bộ đội, mặc áo bộ đội, được bộ đội dậy dỗ thì sống chết với bộ đội. Còn bố mẹ sợ luỵ vì con , không muốn nhận con nữa thì cứ việc làm giấy lên uỷ ban mà từ. Con xin chịu…”

Cứ như vậy, ông con trai bộ đội về phép chẳng bàn bạc gì được chuyện làm ăn kinh tế sao cho bố mẹ, vợ con ăn sung mặc sướng lại sa đà vào toàn chuyện “chúa” với “cách mạng”. Sự thực quan hệ gia đình, họ hàng khi đứa con phương xa trở về trong những ngày tết thiêng liêng có đến nỗi rặt một mầu chính trị như thế không. Hay là từ cái tựa “xung đột” của tiểu thuyết và bài học nằm lòng của chủ nghĩa Mác đã ăn sâu vào tác giả :” tiến hoá là sự đấu tranh giữa hai mặt đối lập” khiến ông nhà văn nhìn vào đâu chỉ cũng chỉ thấy có xung đột chính trị.

(còn tiếp)