Lý do quan trọng để vị đại biểu này kiên trì với đề nghị của mình là bởi đây là một lĩnh vực rất lớn liên quan đến tình hình kinh tế và tài sản của toàn dân.

Vào tháng 11/2009, tại kỳ họp thứ sáu, Quốc hội khóa 12 đã tiến hành giám sát tối cao về việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại tập đoàn, tổng công ty nhà nước, đại biểu Lịch đã phát biểu rằng, nhân dân đang giao Chính phủ nắm một số vốn chủ sở hữu hơn 30 tỷ Đô la, chưa kể 365 nghìn ha mặt bằng đất đai đang kinh doanh.

"Nhà nước với tư cách là nhà nước thì Luật Doanh nghiệp đã điều chỉnh, còn Nhà nước với tư cách là người cầm 30 tỷ Đô la đi đầu tư thì cần một đạo luật, nước nào cũng làm như vậy cả, chúng ta phải làm việc này càng sớm càng tốt", đại biểu Lịch nhấn mạnh tại phiên giám sát.

Ở nghị quyết sau giám sát nội dung này với sự nhất trí của 100% đại biểu, Quốc hội đã giao Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung các luật liên quan và sớm trình để ban hành Luật Sử dụng vốn và tài sản nhà nước đầu tư vào kinh doanh.

Dù đã được đưa vào nghị quyết, văn bản được coi như một đạo luật của Quốc hội, song suốt hai năm qua, đề nghị phải sớm ban hành đạo luật này vẫn luôn được một số vị đại biểu nhắc lại ở nhiều diễn đàn khác nhau.

Song, danh sách hơn 100 dự án luật (kể cả chương trình chuẩn bị và chính thức) cho toàn khóa vừa được trình Quốc hội khóa 13 vẫn chẳng hề có bóng dáng dự án luật này. Trong khi một số dự án luật được cho là chả có chút cấp bách nào như Luật Nhà văn lại hiện diện.

Khẳng định sự cần thiết phải ban hành luật để quản tài sản nhà nước tại doanh nghiệp, Ủy viên thường trực Ủy ban Tài chính Ngân sách của Quốc hội Nguyễn Hữu Quang đã dẫn con số tại báo cáo mới nhất về doanh nghiệp nhà nước. Đó là hiện nay tài sản nhà nước, vốn nhà nước tại các doanh nghiệp khoảng 683 nghìn tỷ đồng trên tổng tài sản là 1.883 nghìn tỷ đồng.

Với một lượng tài sản chiếm gần 1 nửa năng lực sản xuất của xã hội, theo ông Quang, rất cần quản lý bằng luật chứ không thể là nghị định.

Sự thiếu một văn bản mang tầm cao nhất để quản lý được ông Quang nhìn nhận có thể là một trong những nguyên nhân khiến trong thời gian vừa qua hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước thấp.

Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu cũng như tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu của doanh nghiệp nhà nước thấp hơn các khối khác, ông Quang phát biểu.

Một tài liệu của Ủy ban Kinh tế cũng dẫn số liệu mới nhất của Tổng cục Thống kê năm 2011, hàng năm có khoảng 12% doanh nghiệp nhà nước bị lỗ trong sản xuất kinh doanh, trong khi của khu vực doanh nghiệp nói chung là 25%. Tuy nhiên, mức lỗ bình quân của một doanh nghiệp nhà nước bị lỗ cao gấp 12 lần so với doanh nghiệp ngoài nhà nước.

Trong phát biểu của mình tại phiên thảo luận, đại biểu Quang cũng cho biết lợi nhuận của khối doanh nghiệp nhà nước năm nay cỡ khoảng 150.000 tỷ đồng.

« Theo cơ chế quản lý hiện nay là ít nhất 70% lợi nhuận đó được sử dụng để tái đầu tư, tức là 1 năm trên 100.000 tỷ đồng và gần tương đương toàn bộ ngân sách của nhà nước cho đầu tư công mà chúng ta không quản, tôi cho rằng đây cũng là sơ hở, ông Quang quan ngại.

Gắn với câu chuyện đang rất thời sự là tái cơ cấu nền kinh tế với 1 trong 3 nhiệm vụ trọng tâm là tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, cả đại biểu Quang và đại biểu Lịch đều tái khẳng định tính cấp thiết của dự án luật này.

Đại biểu Quang cho rằng, không thể bằng một nghị quyết và bằng sự kêu gọi từ Quốc hội mà có thể khiến doanh nghiệp nhà nước thay đổi được hiệu quả sản xuất kinh doanh cũng như tham gia vào tiến trình tái cơ cấu nền kinh tế của đất nước.

Với kinh nghiệm thực tế nhiều năm lãnh đạo doanh nghiệp, ông Quang đưa ra so sánh: với các loại hình khác thì Đại hội đồng cổ đông giao cổ tức cho ban điều hành trong 1 năm phải làm ra và phải trả cho các cổ đông cổ tức bao nhiêu.

Còn nhà nước ta giao quyền cho các doanh nghiệp nhà nước nhưng nhà nước không thu về một đồng nào cả và cũng không giao là phải làm ra lợi nhuận bao nhiêu.

Với hàng loạt bất cập như vậy, đại biểu Quang cho rằng nếu không nâng Nghị định về quản lý đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước thành luật thì « sẽ mất cơ hội để thực hiện việc tái cơ cấu nền kinh tế ».

Là một trong số ít các vị đại biểu đề nghị cần có đề án tái cấu trúc nền kinh tế ngay từ giữa nhiệm kỳ Quốc hội khóa 12, đại biểu Trần Du Lịch nói rằng, từ 1/7/2010 Luật Doanh nghiệp Nhà nước hết hiệu lực đã tạo ra lỗ hổng về hoạt động của lực lượng này.

Luật Doanh nghiệp hiện hành chỉ điều chỉnh hành vi của doanh nghiệp, không điều chỉnh mối quan hệ giữa chủ sở hữu là nhà nước với pháp nhân doanh nghiệp và người quản trị doanh nghiệp; không điều chỉnh mục tiêu sử dụng vốn của nhà nước.

Bởi vậy, với luật quản lý, đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước, Quốc hội sẽ quy định tất cả hoạt động của tập đoàn, tổng công ty nhà nước phải báo cáo Quốc hội và do Quốc hội giám sát. Vì cấp nào chế định về khung pháp lý thì phải báo cáo cấp đó để giám sát.

Nếu trong 5 năm của nhiệm kỳ này không làm luật quản lý, đầu tư kinh doanh vốn nhà nước thì sẽ không tạo được cơ sở pháp lý để thực hiện việc tái cấu trúc DNNN, đại biểu Lịch sốt ruột.

Theo nghị trình, vào phiên bế mạc kỳ họp thứ hai (sáng 26/11), Quốc hội sẽ thông qua Nghị quyết về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của cả nhiệm kỳ.

Và, với một quy trình xây dựng luật luôn chứa đựng nhiều yếu tố bất ngờ của việc "thêm vào, rút ra" khá thoải mái lâu nay của Quốc hội thì việc dự án Luật Quản lý, đầu tư kinh doanh vốn nhà nước rất có thể sẽ được đưa vào danh sách. Dù Quốc hội đã ghi rõ yêu cầu này trong nghị quyết được ban hành đã hai năm.

Nhưng cũng không ít khả năng, đề nghị rất kiên trì của đại biểu Quang và đại biểu Lịch mãi mãi vẫn chỉ là... đề nghị. Bởi như Phó chủ tịch Quốc hội khóa 12 Nguyễn Đức Kiên đã nhận xét, việc làm luật của Quốc hội luôn ở trong tình trạng "bắc nước chờ gạo người".

Và, như chính Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ rõ: Việc lập chương trình xây dựng luật, pháp lệnh vẫn còn mang tính bị động, tính khả thi không cao nên phải điều chỉnh nhiều lần.